VIII SA/Wa 286/25
WyrokWSA w Warszawie2025-05-14
Skład orzekający: Renata Nawrot
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ nadzoru budowlanego, rozpatrując sprzeciw od decyzji kasacyjnej uchylającej decyzję zatwierdzającą projekt budowlany zamienny, może ocenić kwestie materialnoprawne dotyczące prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, jeśli miały one istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy?Ratio decidendi
Sąd administracyjny, rozpoznając sprzeciw od decyzji kasacyjnej uchylającej decyzję zatwierdzającą projekt budowlany zamienny, ocenia istnienie przesłanek do wydania decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w świetle przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie. W przypadku, gdy istotne dla rozstrzygnięcia sprawy są kwestie materialnoprawne, takie jak prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, sąd nie może ich zignorować, nawet jeśli kontrola decyzji kasacyjnej ma charakter formalny. Organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a., stwierdzając naruszenie przepisów postępowania przez organ I instancji, polegające na zaniechaniu wyjaśnienia kwestii prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła sprzeciwu A.M. od decyzji Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (MWINB), która uchyliła decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) zatwierdzającą projekt budowlany zamienny budynku mieszkalno-usługowego i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia. PINB pierwotnie nałożył obowiązek sporządzenia projektu zamiennego z powodu ocieplenia ściany szczytowej budynku styropianem o grubości 10 cm, który wykraczał poza granicę działki. MWINB uchylił decyzję PINB, wskazując na brak odniesienia się do kwestii przekroczenia granicy sąsiedniej nieruchomości oraz brak prawa do dysponowania tą nieruchomością na cele budowlane. Skarżący kwestionował zasadność decyzji MWINB.Rozstrzygnięcie
Sąd oddalił sprzeciw.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w dniu 14 maja 2025 r. sprzeciwu A. M. od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2025 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego oddala sprzeciw.
Zaskarżoną decyzją z 14 marca 2025 r. nr [...] M.Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej jako "MWINB", "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania Spółdzielni Mieszkaniowej ‘[...]" od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R., Nr [...]z 19 września 2024 r., zatwierdzającej projekt budowlany zamienny budynku mieszkalno-usługowego zlokalizowanego na działkach o nr ew. [...]położonych przy ul. [...]w R. oraz nakładającej na inwestorów obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie – uchylił w całości zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Z uzasadnienia decyzji MWINB wynika że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w R. (dalej PINB, organ I instancji) zawiadomieniem z dnia 20.11.2023 r. poinformował strony (inwestorów E.M. i A.M.oraz Spółdzielni Mieszkaniowej ‘[...]") o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie robót budowlanych polegających na ociepleniu ściany szczytowej budynku mieszkalno-usługowego usytuowanego na posesji przy ul. [...]w R., przy granicy z działką o nr ew. [...] przy ul. [...]w R..
W trakcie przeprowadzonych w dniu 05.12.2023 r. oględzin ustalono, że ściana szczytowa budynku została ocieplona styropianem grubości 10 cm. Wysokość ściany według zatwierdzonego projektu wynosi 12,73 m. Ocieplona ściana sąsiaduje bezpośrednio z wiatą śmietnikową o wymiarach ok. 5,9 m x 3,8 m i wysokości ok. 2,5 m w odległości od granicy z działką o nr ew. 56 ok. 30 cm. W ścianie prostopadłej od ogrodzenia znajdują się otwory drzwiowe i otwór okienny w odległości 1,33 m od wiaty śmietnikowej. Roboty przy ociepleniu ściany zakończono w grudniu 2020 r. Według oświadczenia inwestora ściana była częściowo ocieplona supremą, dokonano wymiany na styropian. Według inwestora ocieplona ściana nie jest w strefie konserwatorskiej,
w strefie tej jest jedynie przednia część działki.
W aktach sprawy znajduje się kserokopia pisma Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z dnia 15.03.2019 r. skierowana do A.M., w którym spółdzielnia wyraziła zgodę na wykonanie prac zabezpieczających, których zaniechanie wykonania stanowiłoby zagrożenie dla uczestników działki o nr ew. [...]. Jednocześnie nie wyrażono zgody na wykonanie prac związanych z termomodernizacją ściany od strony północno-zachodniej.
Ponadto z wyjaśnień mgr inż. arch. J.K.(nr upraw. [...]) z dnia 10.01.2024 r. wynika, że bez wiedzy projektanta wprowadzono zmiany w zakresie ocieplenia ścian zewnętrznych w granicy "zamiast płyt K. k. gr. 5 cm od środka (w ścianie północnej) zastosowano ocieplenie styropianem gr. 10 cm od zewnątrz w celu uniknięcia mostków termicznych w narożach budynku".
PINB decyzją Nr [...] z dnia 15.02.2024 r., nałożył na inwestorów obowiązek:
- sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego budynku mieszkalno-usługowego zrealizowanego na działkach o nr ew. [...] położonych przy ul. [...]w R., uwzględniającego zmiany dokonane
w trakcie realizacji inwestycji objętej decyzją Prezydenta Miasta R. Nr [...]
z dnia 07.06.2019 r. oraz w razie potrzeby, wykonania określonych robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem,
- przedstawienia oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane (złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań).
W wyniku postępowania odwoławczego M.WINB decyzją Nr [...]
z dnia 09.04.2024 r., uchylił w/w rozstrzygnięcie i na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego orzekł o nałożeniu na A.M. i E.M.(inwestorów) obowiązku sporządzenia i przedstawienia 4 egz. projektu budowlanego zamiennego w/w budynku mieszkalno-usługowego, uwzględniającego zmiany dokonane w trakcie realizacji inwestycji objętej decyzją Prezydenta Miasta R. Nr [...] z dnia 07.06.2019 r. oraz w razie potrzeby, wykonanie określonych robót budowlanych w celu doprowadzenia zrealizowanych robót do stanu zgodnego
z prawem.
Po złożeniu projektu budowlanego oraz informacji o złożeniu wniosku przez A.M. reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika (radcę prawnego B. M.) do Sądu Rejonowego w R. I Wydział Cywilny z dnia 07.05.2024 r. o ustanowienie służebności gruntowej, która będzie polegała na prawie zajęcia części nieruchomości o nr ew: [...], wzdłuż granicy z działką o nr ew. [...]
o łącznej powierzchni 0,55 m² polegającej na prawie umieszczenia docieplenia ściany
o szerokości 11 cm w budynku zlokalizowanym na działce o hr ew. [...], PINB wydał decyzję Nr [...]z dnia 19.09.2024 r. Wskazaną decyzją zatwierdzono projekt budowlany zamienny budynku mieszkalno-usługowego zlokalizowanego na działkach
o nr ew. [...]położonych przy ul. [...]w R. oraz nałożono na inwestorów obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie.
Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia w ustawowym terminie złożyła Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]", podnosząc, ze decyzja nie może sankcjonować samowoli budowlanej i działania w złej wierze. Ponadto wskazała, że posiadanie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane jest warunkiem niezbędnym do uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę.
Zaskarżoną niniejszym sprzeciwem decyzją M.WINB uchylił w całości rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Organ II instancji przywołał treść art. 51 ust. 4 Prawa budowlanego (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania pozwolenia na budowę Nr [...]): "Po upływie terminu lub na wniosek inwestora, organ nadzoru budowlanego sprawdza wykonanie obowiązku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, i wydaje decyzję w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na wznowienie robót budowlanych albo jeżeli budowa została zakończona - o zatwierdzeniu projektu budowlanego zamiennego.
W decyzji tej nakłada się obowiązek uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie". Wskazał, że zastosowanie w/w przepisu możliwe jest w sytuacji wcześniejszego zobowiązania inwestora w oparciu o art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego, do dostarczenia projektu budowlanego zamiennego, co miało miejsce w niniejszej sprawie.
Dalej wyjaśnił, że zatwierdzenie projektu budowlanego jest wyrazem aprobaty organu co do przedstawionych rozwiązań projektowych. Zaznaczył również, że zgodnie z treścią art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego (w brzmieniu jw.) w odniesieniu do projektu budowlanego zamiennego w zakresie dokonanych odstępstw stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące projektu budowlanego, a zatem zastosowanie znajduje art. 35 ust. 1 Prawa budowlanego.
MWINB podkreślił przy tym, iż na podstawie w/w przepisu prawa materialnego przed wydaniem decyzji Organ sprawdza rozwiązania projektowe co do wykonanych odstępstw w zakresie wskazanym w w/w przepisie. Powyższe oznacza, że PINB był zobligowany dokonać szeregu czynności, których celem jest kompleksowe sprawdzenie projektu budowlanego zamiennego. Dopiero w razie spełnienia tych wymagań organ na podstawie art. 51 ust. 4 Prawa budowlanego wydaje decyzję zatwierdzającą projekt budowlany zamienny.
Organ II instancji przypomniał, że z materiału dowodowego zgromadzonego
w omawianej sprawie wynika, że część istniejącego budynku mieszkalnego wielorodzinnego zlokalizowanego na działce o nr ew. [...] położonej przy ul. [...]w R. została rozebrana (z uwagi na częściowe zawalenie i zły stan techniczny obiektu) na mocy decyzji Nr [...] z dnia 06.04.201 8r. Inwestorzy - na podstawie decyzji Nr [...] z dnia 07.06.2019 r. realizowali przebudowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego wraz ze zmianą sposobu użytkowania na budynek mieszkalno-usługowy na działkach o nr ew. [...] położonych przy ul. [...] w R..
Projekt zawiera również docieplenie budynku płytami K. K. K5 gr. 6 cm. W opisie technicznym do projektu budowlanego na str. 16 wskazano, że
w elewacji wschodniej i północnej należy wykonać docieplenie ścian od wewnątrz
(z uwagi na usytuowanie budynku w granicy z innymi działkami).
W trakcie przebudowy wykonano prace polegające na wykonaniu ocieplenia obiektu w ścianie północnej (od strony działki o nr ew. [...] stanowiącej własność Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]") styropianem o grubości 10 cm z zewnątrz budynku (wyjaśnienia mgr inż. arch. J.K.- nr upraw.; [...] z dnia 10.01.2024r.). Wykonane ocieplenie wychodzi poza działkę o nr ew. [...] na teren działki o nr ew. [...]. Powyższą zmianę należy zakwalifikować zatem jako istotne odstępstwo w zakresie projektu zagospodarowania działki, gdyż zwiększony został obszar oddziaływania obiektu poza działkę, na której obiekt został zaprojektowany (art. 36a ust 5 pkt 1 Prawa budowlanego).
M.WINB wskazał, że organ I instancji zatwierdzając dokumentację zamienną w uzasadnieniu skarżonej decyzji Nr [...]w żaden sposób nie odniósł się do kwestii przekroczenia granicy sąsiedniej nieruchomości (działki o nr ew. [...]) pod wykonane ocieplenie. Podkreślenia wymaga jak wyjaśniono w decyzji, że organ powiatowy zatwierdzając projekt budowlany zamienny potwierdza, że inwestycja
w takim kształcie jest zgodna z obowiązującymi przepisami, a zatem jest zobowiązany do szczegółowego wykazania motywów rozstrzygnięcia i uzasadnienia stanowiska
w zakresie wskazanym w art. 35 ust. 1 Prawa budowlanego. Zatwierdzenie projektu
z uwagi na wykonanie obowiązku jego sporządzenia nie powoduje automatycznie konieczności zatwierdzenia tegoż projektu.
Dalej wyjaśnił, iż analiza przedłożonego projektu budowlanego zamiennego sporządzonego przez mgr inż. A. K.(nr upraw. [...]) wskazuje, że ściana docieplona styropianem grubości 10 cm pokryta tynkiem silikonowym wykracza poza granicę działki o nr ew. [...]. W przedłożonej przez inwestorów dokumentacji brak jest prawa do dysponowania A.M. i E.M. nieruchomością o nr ew. [...] na cele budowlane. Jak wskazano w decyzji tut. organu Nr [...] z dnia 09.04.2024 r., "M.WINB zauważa jednak, że w postępowaniu prowadzonym
w trybie art. 50-51 Prawa budowlanego organy nadzoru budowlanego nie mogą żądać w drodze decyzji od inwestorów przedłożenia oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, jednakże nie oznacza to, że organ nie bada w/w kwestii".
M.WINB w szerokim zakresie powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, akcentując, iż "wyłączenie wymogu przedłożenia przez inwestora oświadczenia o przysługującym mu prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie znosi obowiązku ustalenia przez organ, czy inwestor taki tytuł
w odniesieniu do wykonanych robót budowlanych posiada".
Końcowo wskazał, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji Nr [...]PINB posiadał wiedzę o złożeniu przez A.M. wniosku o ustanowienie służebności gruntowej polegającej na prawie zajęcia części działki o nr ew. [...] i nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w powyższym zakresie. Organ odwoławczy uzyskał z Sądu Rejonowego w R. I Wydział Cywilny informację, że postępowanie z w/w wniosku nie zostało zakończone, a sprawa jest w toku.
W ocenie MWINB kwestia ta ma istotne znaczenie w kontekście możliwości zatwierdzenia dokumentacji budowlanej zamiennej. O ile bowiem inwestorzy nie posiadają prawa do dysponowania nieruchomością o nr ew. [...] na cele budowlane, to projekt budowlany zamienny powinien przewidywać, czy można dokonać zmian lub przeróbek obiektu, tak aby obiekt doprowadzić do stanu zgodnego z przepisami
(w zakresie naruszenia granic działki sąsiedniej). Natomiast jeśli inwestorzy uzyskają prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane na drodze cywilnej, to możliwe będzie zatwierdzenie przedłożonej dokumentacji budowlanej zamiennej.
Podsumowując, organ odwoławczy wywiódł, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu powiatowego będzie ustalenie powyższej kwestii i rozważanie kwestii zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. prowadzonego w omawianej sprawie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed Sądem Rejonowym w R. I Wydział Cywilny.
Podkreślił przy tym, że decyzja Nr [...]została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a postępowanie wyjaśniające konieczne do przeprowadzenia dotyczy okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (wyjaśnienie kwestii prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane w kontekście rozwiązań przyjętych w dokumentacji zamiennej). Zdaniem organu odwoławczego postępowanie dowodowe jest dotknięte brakami, których nie można uzupełnić
w postępowaniu odwoławczym. Organ odwoławczy jest kompetentny wyłącznie do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Czynności wyjaśniające jakie należy przeprowadzić wykraczają poza zakres określony w art. 136 k.p.a., ponieważ w istocie organ odwoławczy musiałby sam przeprowadzić postępowanie dowodowe odnośnie kwestii niepodlegających wcześniejszej ocenie organu powiatowego, mogących mieć bezpośredni wpływ na wynik sprawy.
Sprzeciw od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie złożył A. M. (dalej skarżący) wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
W obszernym uzasadnieniu sprzeciwu, skarżący opisał przebieg postępowania administracyjnego, nie negując okoliczności przekroczenia ocieplenia obiektu w ścianie północnej budynku, od strony działki [...]stanowiącej własność Spółdzielni Mieszkaniowej [...] styropianem o grubości 10 cm z zewnątrz budynku.
Zdaniem skarżącego przekroczenie granicy sąsiedniej działki przy dociepleniu budynku co jest nieuchronne przy usytuowaniu budynku bezpośrednio przy granicy, jest w pierwszej kolejności naruszeniem własności – instytucji prawa cywilnego. W jego ocenie nie mogą tu mieć zastosowania przepisy prawa administracyjnego.
Końcowo zaznaczył, że roboty budowlane polegające na dociepleniu budynku zostały wykonane właściwie i zgodnie ze sztuką budowlaną.
Odniósł się również do przesłanki określonej w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., która
w jego ocenie nie występuje w przedmiotowej sprawie. Zdaniem skarżącego organ
I instancji prawidłowo dokonał zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego,
a twierdzenie M. WINB o naruszeniu przepisów postępowania nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach faktycznych sprawy.
W odpowiedzi na skargę M.WINB wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz.1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej
i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny
z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Granice sądowej kontroli legalności decyzji kasacyjnej, wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., zostały wyraźnie zawężone przez ustawodawcę na skutek nowelizacji przepisów p.p.s.a., dokonanej mocą art. 9 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), która weszła w życie z dniem 1 czerwca 2017 r., poprzez dodanie w dziale III po rozdziale 3 rozdziału 3a w brzmieniu: "Rozdział 3a Sprzeciw od decyzji" art. 64a – art. 64e p.p.s.a. i dodanie po art. 151, art. 151a p.p.s.a.
Zgodnie z art. 64a p.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od decyzji". Do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (art. 64b § 1 p.p.s.a.). W postępowaniu wszczętym sprzeciwem od decyzji przepisu art. 33 nie stosuje się (art. 64b § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 64e p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa
w art. 138 § 2 k.p.a. W myśl art. 151a p.p.s.a. uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny
w wysokości określonej w art. 154 § 6 (art. 151a § 1 p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.). Od wyroku, o którym mowa w § 1, nie przysługuje środek odwoławczy, z tym że na zawarte w wyroku postanowienie w przedmiocie grzywny przysługuje zażalenie (art. 151a § 3 p.p.s.a.).
Z powyższego wynika więc, że kontrola decyzji kasacyjnej dokonywana przez sąd administracyjny w ramach sprzeciwu ma co do zasady wyłącznie charakter formalny i ogranicza się w tym wypadku do zbadania, czy decyzja kasatoryjna organu II instancji została oparta na jednej z podstaw wymienionych w art. 138 § 2 k.p.a. Przyjmuje się bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle przywołanej normy prawnej, że decyzja kasacyjna, powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia może być podjęta tylko w sytuacjach, określonych w art. 138 § 2 k.p.a. (wyrok NSA z 18 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 3515/18).
Należy mieć jednakże na uwadze, że sąd kontrolując wydaną przez organ decyzję kasacyjną czyni to w kontekście przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Nie odnosi się zatem bezpośrednio do kwestii związanych
z innymi zagadnieniami natury pozaprocesowej, łączącymi się z oceną legalności wydanego w postępowaniu administracyjnym aktu. Konieczne jest jednoczesne wyjaśnienie, że sąd w składzie rozpoznającym sprzeciw podziela stanowisko wyrażone w judykaturze Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z 23 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 512/21; z 13 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 132/19; z 26 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3311/19 oraz z 19 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 286/21, CBOSA) zgodnie z którym, w świetle art. 138 § 2 k.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie należy oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie. Jeśli zakres postępowania wyjaśniającego determinują przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, kwestie materialnoprawne nie mogą być przez sąd administracyjny w ogóle zignorowane. W przeciwnym bowiem wypadku instytucja sprzeciwu, która ma na celu przyspieszenie całego postępowania, traci swoje znaczenie. Oznacza to, że art. 64e p.p.s.a. należy rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., ale czyni to w świetle przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie. Do takiego twierdzenia uprawnia m.in. dyspozycja cytowanego art. 138 § 2a k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny trafnie zauważa, że sąd administracyjny dokonując kontroli legalności decyzji kasacyjnej nie może sprowadzać tej kontroli do fikcji. A tak w istocie się dzieje, jeśli sąd administracyjny abstrahuje od przepisów prawa materialnego mających
w danej sprawie zastosowanie. Takiego działania nie można uznać za sprawowanie kontroli legalności wydanej decyzji, lecz za uchylenie się od zbadania zgodności
z prawem zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji objętej sprzeciwem.
Przepis art. 64e p.p.s.a. nie eliminuje stosowania art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji nie może oceniać, czy zostały spełnione przesłanki do wydania przez organ administracji decyzji pozytywnej czy też negatywnej, lecz musi ocenić, czy zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia tej sprawy.
Rozpoznanie sprawy prowadzi do wniosku, iż w kwestionowanej sprzeciwem odwoławczej decyzji kasatoryjnej M.WINB prawidłowo zastosował art.138 § 2 k.p.a., stwierdzając: (-) naruszenie przez organ I instancji przepisów postępowania, (tj. art.7, 77 § 1 i 80 k.p.a.) polegające na zaniechaniu i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Organ odwoławczy wyraźnie zaznaczył, że PINB zatwierdzając projekt budowlany zamienny, w uzasadnieniu decyzji Nr [...]w żaden sposób nie odniósł się do kwestii przekroczenia granicy sąsiedniej nieruchomości (działki nr ew. [...]) pod wykonane docieplenie. M.WINB podkreślił przy tym, ze organ powiatowy zatwierdzając projekt budowlany zamienny potwierdza, że inwestycja w takim kształcie jest zgodna z obowiązującymi przepisami, a zatem jest zobowiązany do szczegółowego wykazania motywów rozstrzygnięcia i uzasadnienia stanowiska w zakresie wskazanym w art. 35 ust. 1 Prawa budowlanego.
Zasadnie zatem wskazał organ odwoławczy, iż analiza przedłożonego projektu budowlanego zamiennego wskazuje, że ściana docieplona styropianem grubości 10 cm pokryta tynkiem silikonowym wykracza poza granicę działki o nr ew. [...], zaś
w przedłożonej przez inwestorów dokumentacji brak jest prawa do dysponowania nieruchomością o nr ew. [...] na cele budowlane. Sąd podziela stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, iż w postępowaniu naprawczym istotne znaczenie ma wykazanie się przez inwestora prawem do dysponowania nieruchomością w procesie budowlanym. Jest to warunek zalegalizowania robót budowlanych w ramach postępowania prowadzonego w trybie art. 50 i 51 Prawa budowlanego. Stanowisko takie potwierdza orzecznictwo sądowe. Niewątpliwie wyłączenie wymogu przedłożenia przez inwestora oświadczenia o przysługującym mu prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie znosi obowiązku ustalenia przez organ czy inwestor taki tytuł posiada.
W orzecznictwie sądowym trafnie podkreśla się, że "nie ma podstaw prawnych do tego, aby z kompetencji organów nadzoru budowlanego prowadzących postępowanie w trybie przepisów art. 50‒51 Prawa budowlanego wyłączyć uprawnienie do badania, czy inwestor posiada prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Skoro bowiem w postępowaniach dotyczących pozwolenia na budowę lub legalizacji obiektu wybudowanego samowolnie inwestor ma obowiązek wykazania prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, to taki sam warunek musi być spełniony, aby mogło nastąpić doprowadzenie robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. Różnica, jaka w tym zakresie występuje, polega na tym, że wykazanie przez inwestora prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane może nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia, natomiast w postępowaniu naprawczym musi się to odbyć według reguł ogólnych, a więc przez przedstawienie dokumentów stwierdzających tytuł prawny do nieruchomości wskazujących na uprawnienie inwestora do wykonania robót budowlanych" (zob. wyrok NSA
z 03.04.2019 r., II OSK 1075/18; por. też m.in. wyroki NSA: z 29.08.2019 r., II OSK 2023/19; z 23.08.2022 r., II OSK 1221/21; wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl,
w skrócie "CBOSA").
W świetle powyższych uwag zasadnie organ odwoławczy badał kwestię legitymowania się przez inwestorów prawem do dysponowania nieruchomością (działką Spółdzielni) na cele budowlane, na etapie zatwierdzenia przedłożonego przez nich projektu zamiennego.
Właśnie ta kwestia ‒ legitymowania się przez inwestorów, bądź nie, ww. prawem w zakresie wymaganym do legalizacji stwierdzonej samowoli budowlanej ‒ stanowiła
w niniejszej sprawie przedmiot sporu pomiędzy stronami.
Nie ulega wątpliwości (wyrok NSA o sygn. akt II OSK 1688/19), że aby można było skutecznie zalegalizować ("naprawić") samowolę budowlaną, prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane musi istnieć w chwili jej legalizacji
(w czasie postępowania naprawczego). Dysponowanie takim prawem w chwili wykonywania robót budowlanych jest wystarczające wyłącznie w sytuacji wykonywania ich w całości legalnie ‒ co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca. Poza tym inwestor już na etapie składania projektu budowlanego powinien zadbać o posiadanie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, zwłaszcza
w postępowaniu naprawczym prowadzonym na podstawie art. 51 Prawa budowlanego, w którym nie pożądane wydłużanie postępowania i utrzymywanie stanu niezgodnego z prawem.
Zdaniem Sądu niezasadny jest zarzut kwestionujący kompetencje organów do oceny zgodności rozwiązań projektowych projektu zamiennego z przepisami techniczno-budowlanymi. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 35 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, sprawdzenie zgodności z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi zostało ograniczone tylko do projektu zagospodarowania działki lub terenu. Nie można jednak wykluczyć sytuacji, że organ budowlany pod tym względem będzie mógł sprawdzić również drugą część projektu budowlanego, w tym w zakresie zgodności rozwiązań architektoniczno-budowlanych z przepisami techniczno-budowlanymi oraz zasadami wiedzy technicznej. W ocenie Sądu w zaistniałej sytuacji nie można postawić M.WINB przekroczenia ram kontroli projektu zamiennego wyznaczonego w art. 35 ust. 1 Prawa budowlanego.
W okolicznościach niniejszej sprawy, przed wydaniem decyzji przez PINB, organ ten posiadał już wiedzę, że skarżący (inwestor) złożył wniosek do Sądu Rejonowego
w R. o ustanowienie służebności gruntowej polegającej na prawie zajęcia części działki o nr ew. [...] i nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w powyższym zakresie – co zasadnie zaznaczył organ odwoławczy.
Uzyskanie informacji z Sądu Rejonowego w R. Wydział Cywilny o nie zakończeniu postępowania w tym przedmiocie, co trafnie podkreślił MWINB w toku postępowania przed organem odwoławczym, de facto skutkowało wydaniem powyższego rozstrzygnięcia. Jest bowiem kluczowe w sprawie czy inwestorzy będą legitymować się prawem do dysponowania nieruchomością o nr ew. [...] na cele budowlane.
Jest istotne w sprawie uzyskanie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, co ewentualnie stanie się możliwe po zakończeniu postępowania
o ustanowienie służebności gruntowej. Pominięcie tej okoliczności w przeprowadzonym postępowaniu, świadczy o naruszeniu przepisów postępowania, zaś postępowanie wyjaśniające jak słusznie podkreślił MWINB – dotyczy okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zasadnie także organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż postępowanie dowodowe jest dotknięte brakami, których nie można uzupełnić
w postepowaniu odwoławczym. Rzeczą organu I instancji jest zebranie i ustalenie stanu faktycznego oraz jego ocena, natomiast organ odwoławczy jest uprawniony do przeprowadzenia jedynie uzupełniającego postępowania dowodowego.
W kontrolowanej sprawie słusznie podkreślono, iż czynności wyjaśniające jakie należy przeprowadzić wykraczają poza zakres art. 136 k.p.a.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w sprzeciwie, wskazać należy, że nie ma racji skarżący, że w postępowaniu administracyjnym organy nie mają prawa badać – czy inwestor dysponował nieruchomością na cele budowlane w zakresie przekroczenia o 10 cm, wykonanych robót budowlanych. Ponadto powyższe jest w interesie inwestora.
Jednocześnie nie doszło do naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. (zawieszenia postępowania), skoro przepis ten nie został dotychczas zastosowany przez PINB.
Zarzuty zawarte w sprzeciwie stanowią polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem MWIB.
Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił sprzeciw na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło