VIII SA/Wa 291/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi E.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości za 2008 r. postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. E.B. (dalej jako: skarżąca) działająca przez pełnomocnika w osobie męża wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącej oświadczył, że skarżąca nie jest w stanie bez uszczerbku finansowego koniecznego do utrzymania siebie i rodziny ponieść kosztów sądowych. Wskazał, że jej dochody to emerytura i praca najemna na pół etatu, co z trudem wystarcza na utrzymanie własne i studiującego syna, dodatkowo jej dochody obniża spłata kredytu. Ponadto pełnomocnik oświadczył, że nie posiada wykształcenia prawniczego, co może stanowić przeszkodę w rzetelnym rozpoznaniu sprawy przez Sąd. W związku z tym, że przedłożony wniosek nie zawierał wyczerpującego uzasadnienia, a także w związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącej, pismem z dnia [...] maja 2010 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez: - nadesłanie zaświadczenia o wysokości emerytury i wynagrodzenia za pracę oraz zeznania podatkowego za 2009 rok, - wskazanie wysokości dochodów męża, - nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i jej męża za ostatnie 3 miesiące, - wskazanie i udokumentowanie wysokości kosztów utrzymania (dowody opłat za energię, gaz, wodę itp.), W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącej nadesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, z którego wynika, iż skarżąca posiada dom o powierzchni [...] metrów kwadratowych oraz nieużytek rolny o powierzchni [...] metrów kwadratowych. Podniósł, iż skarżąca została już wcześniej zwolniona z kosztów sądowych w sprawie VII SA/Wa 74/07, na dowód czego załączył kopię orzeczenia z dnia 2 kwietnia 2007 r. Skarżąca ponosi też koszty utrzymania studiującego syna (czesne, lokum). Oświadczył, że nie posiada kopii zeznań podatkowych PIT. Do pisma pełnomocnik załączył wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...] kwietnia 2010 r. do [...] maja 2010 r. oraz zestawienie operacji na rachunku bankowym za okres od [...] maja 2010r. do dnia [...] czerwca 2010 r., z których wynika, iż skarżąca uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] złote, wynagrodzenie za pracę kształtujące się na różnym poziomie – [...] i [...] złotych, spłaca raty kredytu w kwocie [...] złotych, płaci rachunki za gaz – [...] złotych, przelewa kwoty pieniężne na utrzymanie syna (kwoty [...] złotych na czesne i wynajem, [...] złotych tytułem zwrotu, [...] złotych "na [...]",[...] złotych na czesne i mieszkanie, [...] złotych bez tytułu), ponadto skarżąca uzyskała zwrot z podatku PIT za 2009 r. w wysokości [...] złotych oraz dokonała wpłaty kwoty [...] złotych. Ponadto pełnomocnik skarżącej – jej mąż dołączył kopię raportu miesięcznego ZUS RMUA od swojego pracodawcy, z którego wynika, iż podstawa wymiaru składki wynosi [...] złotych. Postanowieniem z 22 czerwca 2010 roku referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Pismem z [...] lipca 2010 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) pełnomocnik skarżącej prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, zarzucając błędną ocenę faktów, sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz sprzeczną interpretację przepisów prawa. Podniósł, iż skarżąca nie inicjuje sporów, lecz broni się przed przestępczym działaniem prezydenta miasta. Wskazał, że posiadanie kopii zeznania podatkowego nie ma nic wspólnego z sytuacją materialną bieżącą. Nie zgodził się z przytoczeniem przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego uznając to za niestosowne, wskazał, iż po utracie prawa do renty podjął zatrudnienie na pół etatu na podstawie umowy na czas określony do końca bieżącego roku. W ocenie pełnomocnika skarżącej ograniczenie uprawnionych do takich, których sytuacja finansowa uniemożliwia poniesienie kosztów, tj.: ubogich, bezrobotnych, samotnych jest sprzeczne z przepisami ustawy. Ponadto zarzucił referendarzowi powielenie treści postanowienia we wszystkich pięciu sprawach skarżącej bez zastanowienia się, czy przypadkiem z przedstawionej sytuacji nie powinien powiadomić organów ścigania. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia. Do sprzeciwu dołączył dokumenty związane z tytułem wykonawczym wystawionym przez organ I instancji. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do treści art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez pełnomocnika skarżącej uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, informacje znane Sądowi z urzędu, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy strona skarżąca rzeczywiście wykazała, iż pozbawiona jest możliwości ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w niniejszej sprawie. Wniosek skarżącej dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą 100 złotych tytułem wpisu sądowego od skargi. Oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącej instytucji prawa pomocy, Sąd nie może pominąć faktu, że pozostaje ona w związku małżeńskim. Podkreślić bowiem w tym miejscu należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: "k.r.o.") małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., II FZ 572/05, niepubl.). Oznacza to, że także dochody i stan majątkowy męża skarżącej należy uwzględnić przy ocenie jego możliwości finansowych. W tej sytuacji Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącej (jej pełnomocnika), która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżąca na podstawie art. 255 u.p.p.s.a. została wezwana do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów (w tym dochodów męża). Podkreślić należy, że przepis art. 255 u.p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07, niepubl.). Powtórzyć należy, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżąca nie może jednak - tak jak to uczyniła w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje ona i jej mąż (np. zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia za pracę, wyraźnego wskazania wysokości dochodów męża, nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych za 3 miesiące, a nie tak jak to uczyniła za 2 miesiące, dowody opłat za energię, wodę). O tym, że skarżąca nie przedstawiła w sposób pełny swojej sytuacji majątkowej świadczy również porównanie wypełnionego formularza PPF z dokumentami z banku, skarżąca uzyskuje dochód miesięczny z tytułu zatrudnienia, który kształtujące się na różnym poziomie (nie wiadomo z czego to wynika), przy tym niemal całe swoje dochody przekazuje na utrzymanie studiującego syna (kwota [...] zł w ciągu 2 miesięcy), z jednej strony skarżąca nie posiada żadnych oszczędności, a z drugiej strony dokonuje wpłaty [...] złotych na rachunek bankowy. Zauważyć należy również, że skarżąca otrzymała zwrot podatku za 2009 r. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżąca utrudniła dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". W innych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 u.p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.), a uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności i przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). W tym stanie rzeczy uznać należy, iż skarżąca nie wykazała, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niej prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Odnosząc się do zarzutu sprzeciwu dotyczącego tożsamości treści postanowień w pięciu sprawach skarżącej wskazać należy, że zarówno referendarz sądowy, jak i Sąd bada sytuację majątkową strony na dzień wydania orzeczenia, która w przypadku wydania kilku orzeczeń w różnych sprawach skarżącej w jednej dacie jest w każdej sprawie taka sama, niezmienna i niezależna od rodzaju, czy charakteru sprawy. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 243 § 1, art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.