VIII SA/Wa 3/22
WyrokWSA w Warszawie2022-02-24
Skład orzekający: Justyna Mazur, Marek Wroczyński, Leszek Kobylski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną ze znacznym stopniem niepełnosprawności, opartą na ocenie, że opieka nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, jest zgodna z prawem?Ratio decidendi
Sąd stwierdził, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, które wskazuje na konieczność stałej lub długotrwałej opieki, jest wiążące dla organów przyznających świadczenie pielęgnacyjne. Organ nie ma prawa samodzielnie oceniać zakresu potrzebnej opieki ani kwestionować orzeczenia o niepełnosprawności. W konsekwencji odmowa przyznania świadczenia z powodu rzekomej możliwości podjęcia zatrudnienia jest niezgodna z prawem, jeśli osoba legitymująca się takim orzeczeniem faktycznie sprawuje opiekę.Stan faktyczny
Skarżąca I. M. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym mężem K. M., który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z 2012 roku. Wójt Gminy G. odmówił przyznania świadczenia, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymało tę decyzję, argumentując, że opieka nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Skarżąca zaskarżyła decyzję do WSA w Warszawie.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. i zasądził od SKO na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca) Sędzia WSA Leszek Kobylski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 24 lutego 2022 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] listopada 2021 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1.uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z [...] września 2021 r. nr [...]. 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącej I. M. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Syg. akt VIII SA/Wa 3/22
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją nr [...]z dnia 4 listopada 2021 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R.( dalej SKO lub organ odwoławczy) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego(DZ.U z 2021 roku, poz. 735 ze zm. dalej kpa) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym odwołania I.M., od decyzji nr [...]z dnia 22 września 2021 roku wydanej przez Wójta Gminy G., odmawiającej przyznania I.M.świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem K. M. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna.
Decyzją z dnia 22 września 2021 roku Wójt Gminy G. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem K. M.. Jako powód odmowy przyznania rzeczonego świadczenia wskazano na dwie przesłanki – skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z własnego wyboru, zaś zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym mężem nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia bądź pracy gospodarstwie rolnym oraz ustalony znaczny stopień niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki - K. M. datuje się od 4 stycznia 2012 roku, a więc niepełnoprawność nie powstała w wieku określonym w art. 17 ust.1b ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych( DZ.U z 2020 roku, poz. 1111, dalej jako u.ś.r.) tj. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 – go roku życia.
Od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie złożyła I. M..
Organ odwoławczy wskazał na treść przepisu art. 17 ust.1 u.ś.r. który reguluje podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Wniosek o przyznanie świadczenia złożyła w dniu 18 sierpnia 2021 roku I.M.w związku ze sprawowaniem przez nią osobistej opieki nad niepełnosprawnym mężem K..
Ze znajdującego się w aktach orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 23 lutego 2012 roku, wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. wynika, że mąż wnioskodawczyni został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 4 stycznia 2012 roku. We wskazaniach podano, że niepełnosprawny wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano na stałe.
K.M.wraz z żoną i bratem Z. mieszkają w domu jednorodzinnym, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe. Dom jest własnością Z. M.. Żona K. M. – lat 56 nie pracowała w Polsce zawodowo, a w oświadczeniu z dnia 18 sierpnia 2021 roku podała, iż zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym z dniem złożenia przedmiotowego oświadczenia.
Z wywiadu środowiskowego wynika z dnia 31 sierpnia 2021 roku wynika, że K.M.– lat [...] jest przewlekle chory( [...]). Jest osobą o ograniczonej zdolności ruchowej( stan po amputacji części prawej [...]). Stan jego zdrowia w ostatnim czasie uległ pogorszeniu, coraz częściej odczuwa ból i dlatego musi poruszać się w wózku inwalidzkim. Ze względu na stan zdrowia wymaga opieki i pomocy w codziennych czynnościach takich jak ubieranie się, utrzymanie higieny osobistej, zakup leków, przygotowanie posiłków, robienie zakupów.
Żona sprawuje codzienną opiekę nad mężem przy czynnościach higienicznych, przygotowuje odzież i ubiera, pierze, prasuje, robi zakupy, wykupuje leki, przygotowuje posiłki, utrzymuje porządek w domu i wokół domu.
Z przepisów prawnych ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność rezygnacji z pracy. Świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Zauważyć należy, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia z konieczności sprawowania opieki.
Zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a wykonywaną przez nią opiekę nad mężem. Szereg podstawowych czynności K.M.wykonuje samodzielnie. Jest osobą bez zaburzeń w komunikacji z innymi ludźmi, nie jest osobą leżącą. Samodzielnie spożywa posiłki, dawkuje sobie leki, bez pomocy korzysta z toalety, porusza się w domu i po podwórku. Mąż skarżącej posiada łazienkę wyposażoną w urządzenia ułatwiające poruszanie się. Do domu urządzony jest podjazd. Samodzielnie prowadzi samochód osobowy, załatwia osobiście sprawy urzędowe, pomaga bratu Z.w sprawach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.
Skarżąca w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. K.M.nie wymaga np. leczenia odleżyn, ran, pielęgnacji przetok czy stomii, karmienia, nie jest osobą leżącą, pampersowaną. Czynności opiekuńcze wykonywane wobec męża nie zajmują skarżącej całego dnia. Natomiast takie czynności jak pranie, sprzątanie, robienie zakupów , gotowanie, utrzymywanie porządku w domu i otoczeniu, odśnieżanie nie stanowią opieki nad mężem. Pomoc skarżącej zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach gdzie wszyscy jej członkowie pracują.
Skarżąca nie sprawuje samodzielnie całodobowej opieki nad mężem, a w opiece nad mężem pomaga jej pomaga jej szwagier, który mieszka razem z nimi i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W ocenie organu odwoławczego opieka sprawowana przez skarżącą nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze.
Natomiast okoliczność, że niepełnosprawność K.M. nie powstała w określonym w art. 17 ust.1b u.ś.r. wieku nie mogą stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie organ odwołał się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, syg. akt K 38/13 gdzie stwierdzono, iż art. 17 ust.1b przedmiotowej ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu określonego wieku w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust.1 Konstytucji RP. Sądy jak i organy administracji publicznej związane są orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie przez TK niekonstytucyjność przepisu prawa.
Jako nieprawidłową organ odwoławczy uznał wykładnię art. 17 ust.5 pkt 2 lit.a) uś.r. Wskazać należało, że kategoria innych osób, na których zgodnie z art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. ciąży obowiązek alimentacyjny, obejmuje przede wszystkim małżonka osoby wymagającej opieki, gdyż kategoria małżonka nie została objęta uregulowaniem art. 17 ust.1a u.ś.r.
Skargę na decyzję organu odwoławczego wniosła I. M..
Zaskarżonej decyzji zarzucała naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust.1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osoba legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku z ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Z uwagi na powyższe skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy lub przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podnosiła, że z dyspozycji art. 17 ust.1 u.ś.r. wynika, że świadczenie to przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczaną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawnej nie wynika aby sprawowana opieka musiała być całodobowa. W tym zakresie skarżąca powołała się na argumentację zawartą w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 16 września 2021 roku w sprawie III SA/Gd 577/21.
Sąd administracyjny wskazywał, że warunku ,, stałej ‘’ opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie przez 24 godziny na dobę, lecz musi to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad osobą niepełnosprawną, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka( również wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 roku, III SA/Kr 1164/19).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związany granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325,dalej: p.p.s.a.). W myśl art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się
z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty kontroli wynika bowiem, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.
Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W świetle art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala – art. 151 p.p.s.a.
Oś sporu sprowadza się zatem w istocie do wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz odniesienia tejże regulacji do okoliczności rozpatrywanej sprawy.
Organ odwoławczy zasadniczo w oparciu o ustalenia rodzinnego wywiadu środowiskowego dokonał oceny aktualnego stanu zdrowia K. M., warunków i potrzeb egzystencjalnych i zakresu pomocy jakiej wymaga od żony. W związku z tym uznał, że brak bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem. Zdaniem organu zakres czynności wykonywanych przez skarżącą nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, chociażby w częściowym wymiarze.
W orzeczeniu powiatowego zespołu ustala się niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności, nie więcej niż trzy symbole przyczyn niepełnosprawności oraz wskazania dotyczące w szczególności:
1) odpowiedniego zatrudnienia uwzględniającego psychofizyczne możliwości danej osoby
2) szkolenia, w tym specjalistycznego;
3) zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej;
4) uczestnictwa w terapii zajęciowej;
5) konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby;
6) korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki;
7) konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
8) konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;
9) spełniania przez osobę niepełnosprawną przesłanek określonych w art. 8 ust. 3a pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1260 i 1926 oraz z 2018 r. poz. 79, 106 i 138), przy czym w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności spełnienie tych przesłanek może zostać stwierdzone jedynie w przypadku ustalenia przyczyny niepełnosprawności oznaczonej symbolem 04-O (choroby narządu wzroku), 05-R (upośledzenie narządu ruchu) lub 10-N (choroba neurologiczna).
Należy zauważyć, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, a przyznanie tego świadczenia uwarunkowane jest spełnieniem wszystkich przesłanek określonych w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jedną z takich okoliczności jest aby osoba nad, którą sprawowana jest opieka legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i w przypadku takiego orzeczenia ustawodawca nie ustanowił żadnych dodatkowych warunków dotyczących dalszych wskazań. Nadto w orzeczeniu dotyczącym męża skarżącej wskazano, iż niepełnosprawny wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1172 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji należy zaś odnieść do osób, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie, bez pomocy innych osób, podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych).
Podkreślić należy, że orzeczenie o niepełnosprawności wydane w trybie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a., a więc jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Tak więc dokonywanie oceny możliwości i zakresu pomocy jakiej potrzebuje osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym pozostają w sprzeczności z orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Nadto z treści orzeczenia wynika wprost, że niepełnosprawny wymaga stałej i długotrwałej pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ rozpoznający niniejszą sprawę, wbrew stanowisku organu orzekającego o niepełnosprawności dokonał oceny czy osoba niepełnosprawna potrzebuje pomocy i w jakim zakresie.
Należy zauważyć, iż art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w żaden sposób nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być stała, rozumiana jako opieka całodobowa. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, iż w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (vide: B.Chludziński [w:] P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 sierpnia 2019 r., II SA/Rz 590/19; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2019 r., IV SA/Wr 287/19; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 listopada 2019 r., II SA/Gl 970/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl
Tak więc dokonywanie oceny możliwości i zakresu pomocy jakiej potrzebuje osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym pozostają w sprzeczności z orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.
Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 tej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA 7 maja 2019 r., I OSK 3946/18 i z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19). (...) owa "odpowiedniość" ("adekwatność") do potrzeb osoby niepełnosprawnej odnoszona jest do wskazań wynikających z orzeczenia o niepełnosprawności. (...) z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku osoby wymagającej opieki, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, "nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego". Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze stron innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stawić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. (...) niedopuszczalne jest samodzielne uznanie przez organy pomocowe, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Należy to do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. (...) taki kontekst prawny, jaki wyłania się z przywołanych regulacji prawnych, powinny mieć na względzie organy przy ocenie zakresu oraz "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności. (...) zaliczenie osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji" (tak uzasadnienie wyroku NSA z 29 maja 2020 r., I OSK 1854/19, zob. też wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19, wyrok NSA z 13 października 2016 r., I OSK 448/15). A zatem "organy orzekające w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają żadnych uprawnień zarówno do kwestionowania orzeczeń o niepełnosprawności (wydanych przez uprawnione organy lub sądy), jak i tym bardziej do podejmowania jakichkolwiek ustaleń mających na celu uzupełnienie wydanych orzeczeń (...)" (wyrok WSA w Rzeszowie z 26 lutego 2018 r., II SA/Rz 1398/17). Ustawodawca bowiem " (...) wykluczył możliwość wywodzenia braku związku przyczynowo-skutkowego z faktu, że osoba o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności (lub orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji), nie wymaga opieki ze względu na stopień swojej samodzielności. W przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w rozumieniu § 29 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2018 r. poz. 2027, t.j.), które określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też badania całkowitej niezdolności do pracy i całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczonej na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS. W takich przypadkach organ powinien przyjmować te orzeczenia jako prejudykaty i ustalać stan faktyczny zgodnie z ich treścią" (tak wyrok NSA z 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok NSA z 24 lutego 2021 r., I OSK 2391/20). "Organ nie był uprawniony do dokonywania samodzielnych, odmiennych ustaleń w zakresie konieczności sprawowania nad nią stałej lub długotrwałej opieki. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do przyjęcia, że stała lub długotrwała opieka jest konieczna, tylko zmiana tego orzeczenia we właściwym trybie przez odpowiednie organy pozwala na odmienną ocenę" (wyrok WSA w Lublinie z 7 lipca 2020 r., II SA/Lu 175/20). Ani organ, ani sąd administracyjny nie mają wiadomości specjalistycznych, a orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane przez wskazany prawem organ, ma walor opinii biegłego.
Nadto z treści orzeczenia wynika wprost, że niepełnosprawny wymaga stałej i długotrwałej pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ rozpoznający niniejszą sprawę, wbrew stanowisku organu orzekającego o niepełnosprawności dokonał oceny czy osoba niepełnosprawna potrzebuje pomocy i w jakim zakresie.
Organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni stanowisko zaprezentowane w przedmiotowej sprawie.
Z tych względów biorąc za podstawę orzeczono na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit.a i c) p.p.s.a.
O kosztach postepowania orzeczono biorąc za podstawę art. 200 i art. 205 §1 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło