VIII SA/Wa 312/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 6 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku D. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...]lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanowił: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 27 czerwca 2016 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi D. B. (dalej: "skarżąca") zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, że zlikwidowała działalność gospodarczą i utrzymuje się z emerytury ([...]zł). Posiada zadłużenie w wysokości ponad [...]mln zł z tytułu podatku od towarów i usług i [...]zł z tytułu kredytu. Ponadto nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, koszty utrzymania mieszkania ponosi mąż który posiada emeryturę ([...]zł), z którym skarżąca ma rozdzielność majątkową. Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "uppsa") skarżąca złożyła zeznania podatkowe własne i męża za 2014 i 2015 r., wygenerowany elektronicznie dokument potwierdzający zaprzestanie działalności gospodarczej z dniem [...]stycznia 2016 r., informację o zamknięciu rachunków bankowych, postanowienie Komornika Sądowego w L. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, fakturę dokumentującą sprzedaż w październiku 2014 r. trzech samochodów marki [...]i [...]za łączną sumę [...]zł, umowę ustanowienia rozdzielności majątkowej oraz dowody opłat czynszowych dokonywanych przez męża skarżącej. W zakresie zobowiązania do ujawnienia składników majątku należących do męża skarżąca oświadczyła, że pozostaje z nim w "separacji faktycznej", a z uwagi na rozdzielność majątkową odmówił on podania stanu swojego majątku. Postanowieniem z 27 czerwca 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, gdyż skarżąca nie wykazała, że dyrektywy oceny jej zdolności finansowej nie pozwalają uznać jej wniosku za zasadny nawet jeśli ustalony wpis od skargi wynosi [...]zł. Skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Postawiła zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 i art. 255 uppsa w zw. z art. 23 k.r.o. Podniosła, iż wbrew ocenie referendarza, nie przyznała pozostawania w więzi ekonomiczne ze swoim mężem i dziwi ją brak uznania wiarygodności stanu separacji faktycznej skarżącej i męża. Obowiązek uiszczenia wpisu od skargi ([...]zł), pozostaje poza jej możliwościami finansowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa, właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 uppsa, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 uppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Stosownie do art. 259 § 1 uppsa od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 uppsa). Zgodnie z treścią art. 255 uppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącej instytucji prawa pomocy, Sąd nie może pominąć faktu, że pozostaje ona w związku małżeńskim. Nawet jeśli między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, to przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: "k.r.o.") małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o., małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., II FZ 572/05; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.; dalej jako "CBOSA). Oznacza to, że dochody i stan majątkowy męża skarżącej należy uwzględnić przy ocenie jego możliwości finansowych. Skoro skarżąca nie przedstawiła informacji o majątku swojego męża, to znaczy, że nie ujawniła rzeczywistej sytuacji majątkowej swojej rodziny, pomimo stosownej inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Jest to wystarczająca przesłanka do tego, aby odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07; CBOSA). Trafnie zatem zaskarżonym postanowieniem starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżąca nie wykazała bowiem, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego do skarżącej w trybie powołanego wyżej przepisu art. 255 uppsa powoduje, że materiał dowodowy jest niekompletny. Wątpliwości co do oświadczeń skarżącej pozostały niewyjaśnione. W rezultacie Sąd został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dlatego należało odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z treścią powołanego na wstępie art. 246 § 1 uppsa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności, o których mowa w pkt 1 i 2 tego przepisu. Zawarty zaś w jego treści zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w trudnej sytuacji, która umożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Sądu taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Starszy referendarz sądowy prawidłowo przyjął zatem, że wobec nienadesłania materiałów źródłowych, sytuacja majątkowa skarżącej nie jest możliwa do zbadania. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.