VIII SA/Wa 362/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Renata Nawrot, Protokolant Starszy referent Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi A.W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...]. Przedmiotem skargi A.W. (dalej także: "skarżąca") jest postanowienie Ministra Finansów (dalej także: "MF" lub "organ odwoławczy") z [...] lutego 2015 r., utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. (dalej także: "DIS" lub "organ odwoławczy") z [...] maja 2014 r. o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. (dalej także: "NUS" lub "organ egzekucyjny") polegającą na zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, dokonaną zawiadomieniem z [...] stycznia 2014 r. nr [...]. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał między innymi przepisy art. 17, art. 18 i art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619; dalej: "u.p.e.a.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r, poz. 267; dalej: "k.p.a."). Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: NUS, na podstawie tytułów wykonawczych z [...] listopada 2013 r. od nr [...] do nr [...], wystawionych przez Pocztę Polską S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej wszczął wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne. Ww. tytuły wykonawcze obejmowały należności z tytułu opłat abonamentowych rtv, w łącznej kwocie należności głównej [...] zł za okres od września 2008 r. do października 2013 r. Celem wyegzekwowania tych zaległości organ egzekucyjny, zawiadomieniem z [...] stycznia 2014 r. nr [...] dokonał zajęcia prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem ([...] ul. G. [...], [...] P.). Przedmiotowe zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych, zarówno dłużnikowi zajętej wierzytelności, jak i skarżącej jako zobowiązanej doręczono [...] lutego 2014 r. Pismem z [...] lutego 2014 r., skarżąca złożyła skargę na dokonaną wyżej czynność egzekucyjną. Wnosząc o uznanie przedmiotowej egzekucji za nieuzasadnioną oraz zwrot zajętej kwoty wraz z odsetkami na konto bankowe, uznała prowadzoną egzekucję za bezzasadną i sprzeczną z obowiązującymi przepisami prawa, w szczególności przez: przeprowadzenie egzekucji w stosunku do osoby nie będącej zobowiązaną, brak wcześniejszych upomnień lub powiadomienia dotyczącego nieistniejącego zobowiązania wobec Poczty Polskiej S.A., wystawienie przez NUS zawiadomienia o zajęciu w stosunku do innej osoby niż wskazują na to tytuły wykonawcze, wystawienie tytułów wykonawczych niezgodnie z przepisami prawa oraz przedawnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Postanowieniem z [...] maja 2014 r. DIS oddalił ww. skargę jako nieuzasadnioną. W zażaleniu na to postanowienie, wnosząc o uznanie egzekucji za niezasadną oraz zwrot bezprawnie wyegzekwowanej kwoty, skarżąca postawiła następujące zarzuty: - brak odniesienia się do większości zarzutów skarżącej wskazanych w skardze z [...] lutego 2014 r.; - wewnętrzną sprzeczność, ze względu na zawarte stwierdzenie w zaskarżonym postanowieniu, tj. że o zwrot wyegzekwowanych należności należy zwrócić się do Poczty Polskiej S.A.; - niezgodność ze stanem faktycznym niektórych stwierdzeń, tj. dotyczących doręczenia zawiadomienia o zajęciu zobowiązanej w dniu [...] lutego 2014 r., podczas gdy skarżąca odebrała je w dniu [...] lutego 2014 r. od teściowej po zmarłym mężu, u której przesyłka została pozostawiona przez listonoszkę. MF wymienionym na wstępie postanowieniem z [...] lutego 2015 r. utrzymał w mocy postanowienie DIS z [...] maja 2014 r. Wskazał na wstępie, że celem materialnoprawnej podstawy niniejszego rozstrzygnięcia, tj. art. 54 § 1 u.p.e.a. jest ocena prawidłowości dokonanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora czynności o charakterze wykonawczym. Z tego względu w ramach skargi, o której mowa w tym przepisie można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Zdaniem MF organ egzekucyjny nie naruszył w tym względzie przepisów powołanej ustawy. W szczególności, w sposób zgodny z treścią art. 80 § 1 u.p.e.a. zastosował środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12a tej ustawy. Dochował zatem wszelkich wymogów formalnych w celu zastosowania tego środka, w tym w sposób prawidłowy doręczył [...] lutego 2014 r. zawiadomienia o dokonanym zajęciu, zarówno dłużnikowi zajętej wierzytelności (bank), jak i zobowiązanej na jej adres zamieszkania. Zawiadomienie wydane zostało zgodnie z wzorem określonym w załączniku nr 14 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22.11.2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.), obowiązującym na dzień dokonania czynności. Zawierało ono wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 i art. 80 § 1 ww. ustawy. DIS zarzuty zażalenia uznał za nieuzasadnione. Stwierdził, że pozostają poza zakresem niniejszego postępowania. W jego ocenie brak jest bowiem podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować, jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych w toku całego postępowania egzekucyjnego. Podkreślił, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Nie było zatem możliwe skuteczne podnoszenie zarzutów, które stanowiły podstawę do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego. Skarga na czynności egzekucyjne nie może odnosić się do tych okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą stanowić podstawę zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Nie można zatem skutecznie podnieść w ramach skargi na czynności egzekucyjne zarzutów dotyczących podstawy wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, na które przysługuje zobowiązanemu inny środek zaskarżenia. Skarga na czynności egzekucyjne przysługuje wyłącznie na czynności o charakterze faktycznym i to tylko takie, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie. DIS powołał się w tym względzie na poglądy prawne zaprezentowane w wyroku NSA z 10 lipca 2012 r., sygn. akt II FSK 2555/10. Zdaniem DIS doręczenie zawiadomienia o zajęciu było skuteczne i nastąpiło zgodnie z treścią art. 43 k.p.a. Odbioru przesyłki dokonał pełnoletni domownik – Z. W. (teściowa skarżącej) w dniu [...] lutego 2014 r. Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. A. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2015 r. W skardze, wnosząc o uchylenie postanowienia MF oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 60 § 1 u.p.e.a., w tym uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, skarżąca postawiła zarzuty rażącego naruszenia art. 26 § 5 pkt 1, art. 32 oraz art. 80 § 3, a także art. 33 § 1 pkt 1 i 4 u.p.e.a. Uzasadniając skargę podniosła, że postępowanie egzekucyjnie nie zostało wszczęte, gdyż skarżącej skutecznie nie doręczono zarówno zawiadomienia o zajęciu, jak i odpisu tytułu wykonawczego. Doręczenia ww. przesyłki listonoszka dokonała poza miejscem zamieszkania skarżącej, podczas jej nieobecności, tj. w domu u jej teściowej po zmarłym mężu, zamieszkałej w m. G., ul. G. [...]. Zdaniem skarżącej, doręczenie w świetle art. 43 k.p.a. jest nieskuteczne. Teściowa nie jest bowiem żadną z osób wymienionych w tym przepisie. Wprawdzie zamieszkuje przy tej samej ulicy co skarżąca, lecz pod innym numerem. Nadto jest osobą starszą, schorowaną, która w ogóle nie wychodzi z domu, zatem trudno wymagać, aby pośredniczyła w przekazywaniu listów. Nie zostały więc spełnione przesłanki, o których mowa w art. 80 u.p.e.a. Organy w sprawie zastosowały zaś środek egzekucyjny (zajęcie rachunku bankowego skarżącej) przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Skarżąca powołała również argumentację podniesioną we wniesionej uprzednio skardze na ww. czynność egzekucyjną. Dodała, że brak było podstaw do egzekwowania należności objętych tytułem wykonawczym, gdyż uległy one przedawnieniu. Powołała się w tym względzie na poglądy prawne prezentowane w wyrokach NSA z 10 lipca 2008 r., sygn. akt II FSK 609/07; z 24 marca 2006 r., sygn. II FSK 528/05, z 28 czerwca 2006 r., sygn. akt II FSK 734/05, z 23 września 2003 r., sygn. akt I SA/Ka 397/02 oraz z 14 czerwca 2012r., sygn. akt II FSK 2514/10. Zdaniem skarżącej termin przedawnienia w sprawie upłynął z dniem [...] grudnia 2013 r., zaś tytuły wykonawcze wystawiono [...] lutego 2014 r. na podstawie zawiadomienia o zajęciu z [...] stycznia 2014 r. Ww. tytuły nie spełniały nadto wymogów formalnych, gdyż wadliwie wskazywały adres skarżącej m. G., ul. G. [...], podczas gdy organ egzekucyjny wykonał egzekucję w stosunku do A. W. zam. W m. G., ul. G. [...]. W tych okolicznościach działanie organów skarżąca uznała za sprzeczne z treścią art. 8 k.p.a. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Nie stwierdził podstaw do zmiany wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Zauważył, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułów wykonawczych wynika, iż przedmiotowa korespondencja była kierowana na prawidłowy adres zamieszkania adres skarżącej (G., ul. G. [...]). Na tej podstawie nie można zaś twierdzić, jak chce tego skarżąca, że doręczenie nastąpiło na inny adres. Nadto Z. W. została oznaczona przez listonosza jako domownik, który podjął się oddać przesyłkę adresatowi. Okoliczności tych nie kwestionuje sama skarżąca, która potwierdziła otrzymanie przedmiotowej korespondencji. Dlatego w ocenie MF wobec prawidłowości doręczenia odpisów tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu, jego dokonanie w świetle art. 80 u.p.e.a. było prawidłowe. Pozostałe zarzuty skargi w ocenie tego organu nie mogą być natomiast przedmiotem rozpoznania w realiach niniejszej sprawy, tj. w ramach postępowania zainicjowanego skargą, o której mowa w art. 54 powołanej ustawy. Pismem z [...] grudnia 2015 r., skarżąca odniosła się do wywiedzionej przez organ odpowiedzi na skargę. Załączyła oświadczenie Z.W., wskazujące między innymi na to, iż autorka oświadczenia zamieszkuje w G. przy ul. G. [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Dokonując kontroli wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć według wskazanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania tych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora. Skarga na czynność egzekucyjną jest instytucją postępowania egzekucyjnego celem, którego jest przymusowe ściągnięcie wymagalnej należności obciążającej zobowiązanego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania w tym postępowaniu środków egzekucyjnych, które zmierzają do bezpośredniego wyegzekwowania należności. Ocenie w ramach skargi na czynność egzekucyjną podlegają więc działania organu egzekucyjnego, który na zlecenie wierzyciela ma obowiązek egzekwować należność wskazaną przez niego w tytule wykonawczym. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest zatem możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego. Skarga na czynność egzekucyjną nie może więc dotyczyć przypadków, które mogą być przedmiotem zgłoszenia zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają zatem tylko zastrzeżenia odnoszące się do czynności egzekucyjnych dokonanych przez organ egzekucyjny. Stosownie zaś do treści art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego (art. 80 § 3 u.p.e.a.). Zgodnie natomiast z treścią art. 26 § 5 u.p.e.a., wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Art. 80 § 3 u.p.e.a. ustanawia obowiązek organu egzekucyjnego jednoczesnego z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego i doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że organy pochopnie przyjęły, że zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisami stosownych tytułów wykonawczych zostały prawidłowo doręczone skarżącej jako zobowiązanej. W świetle złożonej przez skarżącą skargi w trybie art. 54 u.p.e.a. powstały bowiem uzasadnione wątpliwości związane z przedmiotowym doręczeniem, których organy w sprawie jednak nie wyjaśniły. Z akt sprawy wynika wprawdzie (zob. zwrotne potwierdzenie odbioru k. 35 akt administracyjnych), że korespondencja zawierająca przedmiotowe zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych była kierowana, jak słusznie zauważył organ odwoławczy na adres skarżącej (G., ul. G. [...],[...] G.). Jednakże jako odbiorca tej korespondencji została wskazana Z. W., oznaczona jako pełnoletni domownik, która w świetle oświadczeń skarżącej nie jest żadną z osób wymienionych w art. 43 k.p.a. Osoba ta zamieszkuje na tej samej ulicy, jednakże pod numerem posesji [...], na co wskazuje także jej oświadczenie (k. 24 akt sądowych). W ocenie Sądu nieuprawnione jest zatem przyjęcie, bez wyjaśnienia tych wątpliwości, że zawiadomienie o zajęciu wraz z tytułami wykonawczymi zostało skarżącej prawidłowo doręczone, a zatem, że egzekucja została skutecznie wszczęta. Dlatego Sąd zarzuty skargi uznał za zasadne w części związanej z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów dotyczących tylko zarzutów formalnoprawnych odnoszących się do prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ egzekucyjny oraz ewentualnego naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych (art. 26 § 5 pkt 1 oraz art. 32 u.p.e.a.). W świetle ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych przedmiotem tego postępowania nie mogą być zarzuty stanowiące odrębny od skargi na czynność egzekucyjną środek ochrony prawnej, a takim niewątpliwie są zarzuty egzekucyjne wymienione w art. 33 u.p.e.a. (por. np. wyrok NSA SA/Kr 206/96 niepubl., jak również: wyrok z 9 lipca 2008 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 644/08, LEX nr 489600, oraz z 18 lipca 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 379/07, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Dlatego zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 i 4 u.p.e.a. nie podlegał ocenie Sądu, gdyż nie stanowił przedmiotu niniejszego postępowania. Sąd w ramach swoich kompetencji przewidzianych w p.p.s.a., a wymienionych na wstępie niniejszego uzasadnienia nie jest nadto władny do uwzględnienia wniosków skargi wymienionych w art. 59 § 1 pkt 1 i pkt 4 oraz art. 60 u.p.e.a. Ponownie rozpoznając sprawę orzekające organy obowiązane będą wyjaśnić powstałe w sprawie ww. wątpliwości, których wyjaśnienie jest niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W sprawie organ egzekucyjny podjął bowiem czynności egzekucyjne, to jest działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (zajęcie prawa majątkowego z rachunku bankowego skarżącej), w sytuacji gdy wątpliwe jest czy w ogóle egzekucja została skutecznie wszczęta. Wyjaśnienie tych wątpliwości jest zatem niezbędne do oceny czy zastosowanie tego środka było prawidłowe. Tym samym wobec nie ustalenia w sposób należyty stanu faktycznego w sprawie zarówno zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., które to naruszenia, jak wynika z powyższych rozważań mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.