VIII SA/Wa 390/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...]marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących z nieujawnionych źródeł za 2014 rok. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca J. K. reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem wnioskiem z dnia 9 czerwca 2017 r. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, podając w uzasadnieniu, że jest osobą w podeszłym wieku i utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że nie posiada ona rachunku bankowego oraz, że wnuczka, na rzecz której skarżąca dokonała darowizny nie ma obowiązku ponoszenia za nią kosztów postępowania sądowego, natomiast koszty ustanowienia pełnomocnika w sprawie z uwagi na sytuację finansową skarżącej i jej wiek zostały ustalone w wysokości [...] zł. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.); dalej: p.p.s.a p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności bezwarunkowego udzielania stronom prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu referendarza bądź sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy jeszcze podkreślić, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 68/14, publ. baza orzeczeń, pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, rozwadze podlega z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem, w związku z tym należy zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Należy ponadto wskazać, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest się w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym nie można ograniczyć się do sytuacji majątkowej i dochodów samego wnioskodawcy. Podkreślić należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). W związku z powyższym sytuacja majątkowa skarżącej, uwzględniając wartość przekazanej przez nią w 2014 r. wnuczce darowizny winna być rozpoznana przez pryzmat możliwości udzielenia jej pomocy przez obdarowaną. Z orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie wynika, iż w sytuacji, gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania we własnym zakresie. Nie budzi najmniejszych wątpliwości, że taka właśnie sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca bowiem w 2014 r. dokonała na rzecz wnuczki bardzo dużej darowizny w kwocie [...] zł. W tym miejscu należy odwołać się do normy z art. 897 zd. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.) i wynikającego z niej obowiązku obdarowanego, w granicach istniejącego wzbogacenia, dostarczenia darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków. Z powołanego przepisu wynika zatem niezbicie, że na gruncie badanej sprawy w pełni uzasadnione było zobowiązanie skarżącej do wyjaśnienia jakie obiektywne przeszkody uniemożliwiają zwrócenie się do obdarowanej o udzielenie pomocy. W tym zakresie skarżąca nie udzieliła odpowiedzi. Wydaje się więc, że w okolicznościach w jakich skarżąca jest w przedmiotowej sprawie zobowiązana do ponoszenia kosztów sądowych, zwolnienie jej z tychże kosztów z tej tylko przyczyny, że aktualnie posiada niską emeryturę, byłoby nieuzasadnionym przeniesieniem ciężaru kosztów sądowych na Skarb Państwa tj. na innych podatników. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu.