VIII SA/Wa 396/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 8 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu A. R. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 sierpnia 2017 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanowił: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 1 sierpnia 2017 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi A. R. M. (dalej: "skarżący"), zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, z którą ma zawartą umowę rozdzielności majątkowej. Małżonkowie utrzymują się z dochodu z działalności gospodarczej żony skarżącego – [...] zł, jej emerytury – [...] zł oraz świadczenia przedemerytalnego skarżącego – [...] zł. Poza tym oboje są pod stałą opieką lekarzy specjalistów, ponoszą koszty rehabilitacji i leczenia, spłacają kredyt gotówkowy – [...] zł i hipoteczny [...] zł. Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "uppsa") skarżący złożył zeznanie podatkowe za 2016 r., z którego wynika, że jego żona osiągnęła przychód w wysokości [...] zł przy kosztach uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, wyciągi z rachunku bankowego, faktury za energię oraz paragony za leki. Postanowieniem z 1 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, gdyż dochody i stan majątkowy żony skarżącego należy uwzględnić przy ocenie jego możliwości finansowych. Jednocześnie przedłożone wyciągi z rachunku bankowego żony skarżącego nie wskazują, by był to rachunek związany z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Zaskarżył w całości przedmiotowe postanowienie oraz wniósł o zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych jak również o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa, właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie zawodowych pełnomocników) jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przepis ten przenosi wprost na stronę ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, a informacje pochodzące od strony, które dotyczą jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) podkreśla się, że ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Stosownie do art. 259 § 1 uppsa od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 uppsa). Zgodnie z treścią art. 255 uppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, Sąd nie może pominąć faktu, że pozostaje on w związku małżeńskim. Nawet jeśli między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, to przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: "k.r.o.") małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o., małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., II FZ 572/05; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.; dalej jako "CBOSA). Oznacza to, że dochody i stan majątkowy żony skarżącego należy uwzględnić przy ocenie jego możliwości finansowych. Skoro skarżący nie przedstawił informacji o majątku swojej żony, to znaczy, że nie ujawnił rzeczywistej sytuacji majątkowej swojej rodziny, pomimo stosownej inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Jest to wystarczająca przesłanka do tego, aby odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07; CBOSA). Trafnie zatem zaskarżonym postanowieniem starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał bowiem, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego do skarżącego w trybie powołanego wyżej przepisu art. 255 uppsa powoduje, że materiał dowodowy jest niekompletny. Wątpliwości co do oświadczeń skarżącego pozostały niewyjaśnione. W rezultacie Sąd został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dlatego należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, na co zwrócił uwagę również starszy referendarz sądowy, że żona skarżącego posiada stały dochód z tytułu emerytury, a dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów osiągając przychód na blisko milionowym poziomie, to okoliczność ta nie może pozostać bez wpływu na ocenę możliwości finansowych skarżącego, nawet jeśli on sam posiada niewielką emeryturę. Jednocześnie referendarz zauważył, że przedłożone wyciągi z rachunku bankowego żony skarżącego nie wskazują, by był to rachunek związany z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Starszy referendarz sądowy prawidłowo przyjął zatem, że skarżący nie wykonał wezwania do uzupełnienia wniosku. Odnosząc się natomiast do uzasadnienia zawartego w sprzeciwie, skarżący oświadczył, iż żona nie wyraziła zgody na przedłożenie mu jej rachunku z konta gospodarczego. W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego z 1 sierpnia 2017 r. wydane zostało prawidłowo, w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 § 1 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.