VIII SA/Wa 406/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Wroczyński po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe [...] sp. z o.o. za miesiące styczeń, maj, czerwiec 2005 r. postanawia : odmówić przyznania prawo pomocy R. S. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie posiada żadnego majątku, zaś jego pensja z tytułu umowy o pracę wynosi [...] zł. W związku z tym, że przedłożony wniosek złożono na złym formularzu (Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania – obowiązujące w postępowaniu cywilnym) oraz nie zawierał wyczerpującego uzasadnienia, a także w związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącego, referendarz sądowy pismem z dnia [...] lipca 2009 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez: nadesłanie zaświadczenia o wysokości miesięcznego dochodu osiąganego przez skarżącego i jego żonę (ewentualnie zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej); nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych i lokat skarżącego i jego żony za ostatnie 6 miesięcy; wskazanie tytułu prawnego do lokalu położonego w R. przy ul. K.; złożenie oświadczenia jak zostały wydatkowane środki z tytułu sprzedaży w dniu [...] marca 2002 r. użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków przy ul. Ż. [...]; wskazanie wysokości kosztów bieżącego utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie (pismo z [...] lipca 2009 r.) skarżący oświadczył, że nie posiada majątku ani oszczędności na koszty postępowań sadowych z uwagi na ilość spraw przed sadami nie tylko administracyjnymi, ale również cywilnymi. Wskazał, że uzyskuje dochód z umowy o pracę w kwocie [...] zł brutto. Banki powypowiadały mu umowy o prowadzenie rachunków. Lokal przy ul. K. nie jest własnością jego, ani jego żony. Wyjaśnił, że nie wydatkował pieniędzy ze sprzedaży nieruchomości położonej przy ul. Ż., gdyż ich nie otrzymał. Nadto podniósł, że od 2001 r. posiada z żoną ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej i według jego wiedzy żona zarabia około [...] zł. Ponadto we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają dzieci w wieku 5 i 7 lat. Postanowieniem z 27 lipca 2009 roku referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z [...] sierpnia 2009 r. skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, zarzucając błędną i przekraczającą granicę swobodnego uznania ocenę informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podniósł, iż jedna z umów sprzedaży nieruchomości sądownie została uznana za nieważną, orzeczenie nie jest jeszcze prawomocne. Dodał, iż żona odmówiła mu przedstawienia zaświadczenia o swoich zarobkach z uwagi na ustrój rozdzielności majątkowej. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie go z ponoszenia kosztów sądowych. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "u.p.p.s.a.") wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 u.p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącego uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, informacje znane Sądowi z urzędu, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście wykazał, iż pozbawiony jest możliwości ponoszenia kosztów wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Wniosek skarżącego dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na dzień wydania postanowienia do kosztów sądowych zaliczyć można jedynie wpis sądowy od skargi ([...] złotych). Oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, Sąd nie może pominąć faktu, że pozostaje on w związku małżeńskim, nawet jeśli między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa. Podkreślić bowiem w tym miejscu należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: "k.r.o.") małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., II FZ 572/05, niepubl.) Oznacza to, że także dochody i stan majątkowy żony skarżącego należy uwzględnić przy ocenie jego możliwości finansowych. Nie bez znaczenia jest również fakt posiadania przez skarżącego znacznej wierzytelności z tytułu sprzedaży nieruchomości w łącznej kwocie [...] zł, której zapłata została rozłożona na okres 15 lat. Co prawda skarżący podnosi fakt uznania jednej z umów za nieważną, jednak nie przedstawia na tą okoliczność żadnego dowodu, np. odpisu wyroku sądowego, której z umów ten wyrok dotyczy, w jakiej części, jakiej kwoty. Posiadając tak dużą wierzytelność skarżący pewnie dochodził jej w drodze egzekucji komorniczej, jednak nie wykazał by egzekucja była bezskuteczna. W tej sytuacji Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie nie zostały przedstawione w sposób przekonywujący dowody wskazujące na istnienie przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący na podstawie art. 255 u.p.p.s.a. został wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów (w tym dochodów żony). Podkreślić należy, że przepis art. 255 u.p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07, niepubl.). Powtórzyć należy, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie może jednak - tak jak to uczynił w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje (on i jego żona). Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżący utrudnił dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". W innych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 u.p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.), a uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności i przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). W tym stanie rzeczy uznać należy, iż skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niego prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 243 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.