VIII SA/Wa 427/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Protokolant Katarzyna Filipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi S.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Na podstawie art. 3, art. 4, art. 5, art. 6, art. 7, art. 8, art. 14, art. 17, art. 39, art. 101, art. 106, art. 109 i art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64 poz. 593) oraz na podstawie art. 104 k.p.a. Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] lipca 2008 roku, znak: [...] przyznał zasiłek celowy S.W., dalej skarżącemu: - na dofinansowanie zakupu żywności w wysokości [...] zł; - na dofinansowanie zakupu bielizny osobistej w wysokości [...] zł; - na dofinansowanie zakupu środków czystości w wysokości [...] zł; - na dofinansowanie zakupu odzieży w wysokości [...] zł. Organ podniósł, że w budżecie na 2008 rok Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. otrzymał od gminy kwotę 7.711239 zł z przeznaczeniem na zasiłki i pomoc w naturze do wykorzystania w części 1/12 miesięcznie. Z kwoty tej należało zabezpieczyć pomoc na posiłki dla dzieci i dorosłych 2.760.000 zł, na sprawienie pogrzebu 91.239 zł, pozostała kwota 4.860.000 zł przeznaczona jest na zasiłki celowe dla osób i rodzin. Z analizy ilości spraw prowadzonych w 2007r. wynika, że przeciętnie w każdym miesiącu do pomocy uprawnionych może być od 3500 do 4000 osób i rodzin, natomiast miesięczna kwota pomocy jaka może być wydatkowana na pomoc w formie zasiłków wynosi 405.000 zł, - czyli około 101 zł na rodzinę. Ze względu na ograniczone możliwości finansowe Ośrodek nie jest w stanie zaspokajać nawet w stopniu dostatecznym wszystkich zgłaszanych i uzasadnionych potrzeb. Ośrodek kierując się nadrzędną zasadą dobra osób znajdujących się w niedostatku stara się nikogo nie pozbawić pomocy, choć zdaje sobie sprawę, że bardzo często wysokość przyznanego zasiłku jest nieadekwatna do faktycznych potrzeb rodziny. Ośrodek musi jednak uwzględniać własne możliwości finansowe, dlatego też wysokość zasiłku została dostosowana do posiadanych środków. Ustalono także w drodze wywiadu środowiskowego, iż w sytuacji życiowej skarżącego spełnia on niezbędne warunki do objęcia go taką formą pomocy jak zasiłek celowy. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie twierdząc, że przyznana mu kwota jest zbyt niska, co w konsekwencji narusza art. 67 Konstytucji RP. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 roku, znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ stwierdził, że z ustaleń wywiadu z dnia [...] marca 2008 r. wynika, że skarżący zamieszkuje wspólnie z żoną, prowadząc jednak osobne gospodarstwo domowe. Wyrokiem Sądu Okręgowego w R. ma orzeczoną separację. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, korzystającą z różnych form pomocy świadczonej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. (zasiek okresowy, celowy, dodatek mieszkaniowy). Jak wynika z akt sprawy wysokość osiąganych przez niego dochodów jest niższa od kryterium dochodowego określonego przepisem art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy o pomocy społecznej. Aktualna wysokość dochodu skarżącego z miesiąca maja 2008 r. to kwota [...] zł, stanowiąca otrzymywaną dotację do czynszu w wysokości [...] zł i zasiłek okresowy w wysokości [...] zł. W ocenie Kolegium, z treści przepisu art. 39 ustawy wynika, że pomoc w formie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza, to że organ pomocy społecznej samodzielnie ocenia o rodzaju i zakresie takiej pomocy. Zdaniem Kolegium trafnym było przyznanie przez organ I instancji pomocy w zakresie dofinansowania zakupu: żywności w wysokości [...] zł, bielizny w wysokości [...] zł, odzieży w wysokości [...] zł, środków czystości w wysokości [...] zł, a tym samym organ ten nie naruszył przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten bowiem wskazuje na jakie niezbędne potrzeby bytowe może być przeznaczona pomoc celowa. Jednakże ustawodawca przewidział również, że pomoc ta winna mieścić się w możliwościach budżetowych ośrodka. Wskazanie potrzeb nie oznacza, że wszystkie i w pełnej wysokości winny być zaspokojone. Skarżący otrzymał zasiłek celowy na wymienione potrzeby w wysokości wyższej od przeciętnie przewidzianej na jedną starającą się o zasiłek rodzinię, tj. 101 zł. Ponadto, w ocenie organu, z akt sprawy nie wynika aby skarżący nie będący osobą niepełnosprawną, posiadający zawód kierowcy, czynił starania w poszukiwaniu jakiejkolwiek pracy. Natomiast przepis art. 67 Konstytucji RP nie może być samoistnym źródłem roszczeń o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Konsekwencją takiego rozstrzygnięcia było wniesienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargi, w której skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja nie rekompensuje mu krzywdy powstałej w wyniku nie przyznania mu odpowiedniej pomocy, co jest niezgodne z art. 67 Konstytucji RP. Wniósł również, aby Sąd w trybie art. 191 Konstytucji zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z zapytaniem, czy przyznawana pomoc w miesiącu lipcu stanowi zabezpieczenie społeczne. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga S. W. analizowana stosownie do wymienionych założeń kontroli sądowej decyzji administracyjnych podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna nie naruszają prawa. Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniu organów, tak gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i prawną jego ocenę w świetle mających zastosowanie przepisów. Zgodnie z dyspozycją art. 39 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, co oznacza, że zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Natomiast art. 2 ust.1 i 3 ust.1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy. Należy w pełni podzielić pogląd wyrażony w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 19 czerwca 2007 r. (sygn. akt I OSK 1464/06, opubl. Lex nr 299415), iż z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Organy orzekające w omawianej sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Precyzyjnie wskazały zarówno możliwości finansowe organu, m.in. ilość przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie czasu dysponuje organ, ilość osób zainteresowanych uzyskaniem takiego zasiłku, jak również sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia oraz zakres korzystania z pomocy społecznej. Tak więc w ocenie Sądu, organy nie naruszyły granicy uznania administracyjnego w przyznaniu zasiłku celowego określonej w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego, ponieważ organ może, ale nie musi, przyznać świadczenie. Uznanie administracyjne obejmuje również ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję co do jej wysokości. Jeśli organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa (por. wyrok z dnia 14 lutego 2006 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1825/05, opubl. Lex nr 194040). W świetle powyższego nie można postawić organom orzekającym zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, a o odmowie przyznania świadczenia w pełnym zakresie decydowała zarówno sytuacja życiowa skarżącego, jak również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu, w tym naruszeń przepisów Konstytucji RP. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy administracji wskazanego przepisu art. 67 Konstytucji RP. Podkreślić należy, że podniesiony zarzut nie został przez skarżącego w żaden sposób sprecyzowany, ani poparty jakimikolwiek argumentami. Sąd nie znalazł również powodów do skorzystania z instytucji określonej w art. 193 Konstytucji RP i przedstawienia pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu. Sąd przedstawia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne tylko i wyłącznie wówczas, gdy dochodzi do przekonania o niekonstytucyjności danego przepisu. Podkreślić przy tym należy, że wniosek strony postępowania sądowego o zwrócenie się przez sąd z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego nie jest dla niego wiążący. Decyzja o przedstawieniu pytania prawnego, należy bowiem do wyłącznej właściwości sądu, który nie jest związany w tym zakresie wnioskami stron postępowania. Wyrażone we wniosku strony wątpliwości co do zgodności przepisu z Konstytucją nie mogą być uznane za wątpliwości sądu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.