VIII SA/Wa 443/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy S.J. (dalej jako skarżący) wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy S.J. podał, że wspólnie z żoną i trzema dorosłymi synami utrzymuje się z dochodu w wysokości [...] zł (wynagrodzenie żony – [...] zł, dochód skarżącego z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha – [...] zł). W wyniku uzupełnienia wniosku skarżący złożył: 1) zaświadczenie, że na rachunku bankowym jego żony w okresie od marca do końca maja 2012 r. obroty wyniosły [...] zł (wpłaty PZU z tytułu odszkodowania za szkodę), 2) oświadczenie, że dorośli synowie pracują w gospodarstwie rolnym, ale nie uzyskuje z tego tytułu dochodów, 3) zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia żony, z którego wynika, że wynosi ono [...] zł netto. Skarżący nie złożył zaś wyciągów z rachunków bankowych małżonków za ostatnie 3 miesiące pomimo wezwania z dnia [...] czerwca 2012 r. skarżącego do ich przedłożenia. Postanowieniem z 6 lipca 2012 roku referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z [...] lipca 2012 r. skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, zarzucając błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe, w tym wpis od skargi, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy polegającego na zwolnieniu z opłaty sądowej. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżącego podniósł, że ww. kwota odszkodowania została wydatkowana na zakup nowego narybku w celu ich wyhodowania i sprzedaży w miesiącu grudzień 2012 r. W ocenie pełnomocnika strony sytuacja majątkowa skarżącego przemawia za przyznaniem mu prawa pomocy. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 u.p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącego uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, informacje znane Sądowi z urzędu, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście wykazał, iż pozbawiony jest możliwości ponoszenia kosztów wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Wniosek skarżącego dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na dzień wydania postanowienia do kosztów sądowych zaliczyć można jedynie wpis sądowy od skargi ([...] złotych). Należy podkreślić, że preferencyjne traktowanie należności w obrocie cywilnoprawnym (zakup narybku) nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. W świetle tych danych uprawniona jest teza, iż Skarżący miał możliwość zabezpieczenia odpowiednich kwot na pokrycie kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowego, w tym na opłacenie wpisu od skargi. Oceniając rozdysponowanie przychodu Sąd miał na względzie pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26.06.2008 r. sygn. akt II OZ 682/08, stosownie do którego realizacja określonego celu gospodarczego nie ma pierwszeństwa przed uiszczeniem należności związanych ze wszczęciem i prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego (opubl. Lex nr 493715). W tej sytuacji Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie nie zostały przedstawione w sposób przekonywający dowody wskazujące na istnienie przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący na podstawie art. 255 u.p.p.s.a. został wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów swoich i żony (wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące). Podkreślić należy, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiającą prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07, niepubl.). Powtórzyć należy, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie może jednak - tak jak to uczynił w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje (on i jego żona). Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżący utrudnił dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". W innych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.), a uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności i przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). W tym stanie rzeczy uznać należy, iż skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niego prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 243 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.