VIII SA/Wa 477/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Justyna Mazur, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 lipca 2021 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2021 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] marca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: organ, ZUS, Zakład), po rozpatrzeniu wniosku M. B. (dalej: strona, skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję z [...] lutego 2021 r. znak: [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. należnych od A. B. Z uzasadnienia decyzji z [...] lutego 2021 r. oraz akt sprawy wynika, że wnioskiem z 18.01.2021 r. Strona zwróciła się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec- maj 2020 r., dotyczący zmarłego męża Skarżącej A. B., w związku z trudną sytuacją finansową spowodowaną przez COVID-19. Organ wskazał, że zasady zwalniania z opłacania należności z tytułu składek uregulowane zostały w ustawie z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm., dalej: ustawa o COVID-19). Podniósł, iż z art. 31zo w/w ustawy wynika, że z wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek RDZ mógł zwrócić się płatnik, nie później niż do 30 czerwca 2020 r. Spadkobiercy, czyli następcy prawni zmarłego płatnika, nie mogą ubiegać się o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 61 kpa postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony. Natomiast zgodnie z art. 61 a § 1 kpa, gdy żądanie o którym mowa w art. 61 zostanie wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. ZUS wskazał, że w związku z tym, że Skarżąca nie jest osobą będącą stroną w sprawie obowiązany był odmówić wszczęcia postępowania z wniosku z 18 stycznia 2021 r. Dodatkowo podniósł, że wskazane przez Skarżącą okoliczności złożenia przez Biuro Rachunkowe M. G. w R. wniosku o zwolnienie A. B. z opłacania składek za marzec – maj 2020 r. były przedmiotem postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego po otrzymaniu wyjaśnień w/w Biura z 4 listopada 2020 r., które pozostawiono bez rozpoznania pismem z 16 listopada 2020 r., a które organ podtrzymał. Jednocześnie wskazał, iż nie odnotował wpływu wniosku RDZ A. B. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca podniosła, że nie zgadza się z decyzją, ponieważ księgowy męża M. G. złożył dokumenty w ZUS, które zdaniem Skarżącej zaginęły z uwagi na duży ich wpływ w tamtym okresie do organu. Dokumenty zostały wrzucone do skrzyni – urny w ZUS. W uzasadnieniu decyzji z [...] marca 2021 r. utrzymującej w mocy decyzję z [...] lutego 2021 r. organ ponownie wskazał, że podtrzymuje stanowisko zawarte w piśmie z 16 listopada 2020 r. o pozostawieniu bez rozpoznania oświadczenia Biura Rachunkowego M. G. Stwierdził, że wszystkie dokumenty składane za pośrednictwem urny były ewidencjonowane w systemie informatycznym i przyporządkowane do właściwych komórek merytorycznych w celu rozpatrzenia. Wyjaśnił, że po śmierci płatnika wniosek o zwolnienie z opłacania składek może złożyć osoba uprawniona jako przejmująca i deklarująca nadal prowadzenie działalności po zmarłym płatniku, po dokonaniu niezbędnych zmian w US i ZUS. Organ na podstawie CEiDG ustalił, że nie ustanowiono zarządu sukcesyjnego po zmarłym dla żadnego ze spadkobierców, a w takim przypadku organ, na zasadach ogólnych, zamyka konto płatnika w ZUS. Wobec powyższego organ ponownie stwierdził, że Skarżąca nie jest osobą będącą stroną w sprawie, co skutkuje podtrzymaniem decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na w/w decyzję Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 75 i 7 kpa poprzez ustalenie, że Biuro Rachunkowe M. G. w R. nie złożyło wniosku o zwolnienie z opłacania składek za miesiąc marzec-maj 2020 r. należnych od A. B. w związku z sytuacja epidemiologiczną, podczas gdy z oświadczenia w/w Biura wynika, iż taki wniosek został złożony w terminie i we właściwej formie, a organ musi dopuścić dowód z takiego oświadczenia i je ocenić, a nie przedstawiać swoje nie poparte dowodami twierdzenia. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez jej uchylenie. W uzasadnieniu wskazała w szczególności, że jej mąż prowadząc działalność korzystał z usług Biura Rachunkowego M. G. Wniosek męża o zwolnienie ze składek za okres marzec-maj 2020 r., został złożony w ZUS do urny przez Biuro Rachunkowe M. G. Nie było możliwe otrzymanie potwierdzenia jego złożenia. Fakt, nie odnotowania wniosku w ZUS, w kwietniu 2020 r., nie dowodzi nie złożenia wniosku, bowiem wniosek ten wobec znacznej liczby wniosków zagubiono. Biuro wrzucało do urny wiele wniosków, w tym wniosek męża Skarżącej – nie ma powodu by tego nie zrobiono. ZUS nie przedstawiło wiarygodnych dowodów, że procedura opróżniania urny uniemożliwia zagubienie dokumentu. W ocenie Skarżącej wykazano, iż wniosek złożono, a organ winien wszcząć postępowanie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podniósł m.in., że Skarżąca nie przedstawiła dowodów potwierdzających złożenie w terminie wniosku podpisanego przez uprawniony podmiot. Jej prośba o zwolnienie z opłacania składek należnych od jej męża wpłynęła do ZUS 19 stycznia 2021 r. Na dzień wydawania zaskarżonej decyzji po zmarłym nie ustalono zarządu sukcesyjnego. Brak było osoby upoważnionej do działania w imieniu płatnika po jego śmierci. Skarżąca nie przedłożyła dowodów, które pozwoliły na uznanie jej za stronę postępowania o zwolnienie z opłacania składek należnych od jej zmarłego męża. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując sądowej kontroli według wskazanych kryteriów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie uchybia przepisom prawa procesowego, ani materialnego w stopniu który mógłby wpłynąć na wynik sprawy. Podstawę prawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 61a § 1 kpa, w której to regulacji ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą wystąpienie innych uzasadnionych przyczyn, z powodu których postępowanie nie może być wszczęte. Odmowa wszczęcia postępowania oznacza, że organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Zgodnie z art. 28 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie strony może być wyprowadzone tylko z przepisów prawa materialnego, czyli normy prawnej, która stanowi podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes prawny to osobisty, konkretny i aktualnie prawnie chroniony interes, który może być realizowany na podstawie określonego przepisu, bezpośrednio wiążący się z indywidualnie i prawnie chronioną sytuacją strony (por. wyroki NSA z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 2016/06, LEX nr 505371, z dnia 9 grudnia 2015 r. sygn. II OSK 935/14, LEX nr 1989286). Stosownie do treści art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Zgodnie zaś z art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Powołane powyżej unormowania stanowią jednoznacznie, iż z wnioskiem o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. mógł zwrócić się płatnik składek, nie później niż do 30 czerwca 2020 r. W złożonym w niniejszej sprawie wniosku z 18 stycznia 2021 r. Skarżąca zwróciła się o zwolnienie z obowiązku zapłaty składek za marzec-maj 2020 r., jako żona zmarłego płatnik składek A. B. W świetle powołanego art. 31zo ww. ustawy brak było podstaw prawnych do uznania Skarżącą za stronę postępowania w związku z żądaniem zawartym we wniosku z dnia 18 stycznia 2021 r. Jednocześnie, jak wynika z niekwestionowanych ustaleń organu, w dacie decyzji nie ustanowiono zarządu sukcesyjnego w rozumieniu przepisów ustawy z 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Skarżąca nie wykazała też, że jest właścicielem przedsiębiorstwa w spadku. Reasumując, należy stwierdzić, że Skarżąca nie przedłożyła dokumentów pozwalających na uznanie jej za stronę postępowania o zwolnienie z opłacania składek należnych od jej zmarłego męża. W tych okolicznościach sprawy Sąd podziela stanowisko organu, iż ze względu na brak podstaw do wszczęcia postępowania z przyczyn określonych w art. 61a kpa w związku z art. 31zo cyt. ustawy, należało odmówić wszczęcia postępowania. Odnosząc się do zarzutów skargi zauważyć należy, że tak jak wskazano wyżej, wniosek o zwolnienie z opłacania składek może złożyć płatnik ewentualnie podmiot upoważniony przez płatnika – jego pełnomocnik. Z akt sprawy, zarzutów skargi, nie wynika, by płatnik udzielił pełnomocnictwa do działania w jego imieniu. Zauważyć też należy, że pełnomocnictwo wygasa z chwilą śmierci strony, zatem ewentualne złożenie wniosku płatnika o zwolnienie, po jego zgonie, w okolicznościach sprawy niniejszej (nie ustanowienia zarządu sukcesyjnego, braku deklaracji o prowadzeniu działalności gospodarczej) nie mogło wywołać skutków prawnych. Z wyżej przedstawionych przyczyn Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) w związku z Zarządzeniem nr 21 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2020 r. w sprawie wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-CoV-2 ustalonych w Zarządzeniu nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r.