VIII SA/Wa 494/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Leszek Kobylski po rozpoznaniu w dniu 19 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. P. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania co do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata postanawia: odmówić A. P. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi A. P. (dalej: "skarżący") zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. We wniosku zawartym w urzędowym formularzu podał m.in., iż z tytułu renty i posiadania gospodarstwa rolnego ([...] ha) uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. Żona prowadzi działalność gospodarczą, z której w okresie ostatnich trzech miesięcy nie osiągnęła dochodu, ponadto na utrzymaniu rodziców pozostaje córka w wieku szkolnym. Jako posiadany majątek skarżący wymienił dom – [...] m², oświadczył również że w związku z wydatkami na leki i leczenie jest "zapożyczony u rodziny". W wyniku wezwania do uzupełnienia wniosku złożył zeznanie podatkowe żony za 2013 r. z ujawnionym przychodem w wysokości [...] zł (przy kosztach uzyskania przychodu [...] zł), wyciągi z rachunku bankowego osobistego i związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz plik faktur za energię, wodę, węgiel, telefon i leki. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 494/14 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] września 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego. Uzasadniając wskazał m.in., iż żona faktury płaci od 3-5 miesięcy do tyłu, a obecnie faktury należy płacić najpóźniej w terminie 60 dni, co – zdaniem skarżącego – oznacza powstanie zaległości płatniczych. Jednocześnie skarżący wskazał, iż przychód żony w wysokości [...] zł przy kosztach uzyskania przychodu w kwocie [...] zł jest zyskiem pozornym, gdyż po niezapłaceniu niezliczonych faktur do kosztów uzyskania przychodu zysku może nie być w ogóle lub powstać starta. Nadto skarżący podniósł, iż leczy się na serce i oczekuje na operację wstawienia [...], co jest bardzo kosztowe. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 4 sierpnia 2014 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a zatem o prawo pomocy w zakresie całkowitym, które może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarte z w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, strona zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504). Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez skarżącego i dokonać analizy jego sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącego uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście wykazał, iż pozbawiony jest możliwości ponoszenia kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika zawodowego. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazał on w sposób przekonujący, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niego instytucji prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną mając na utrzymaniu córkę w wieku szkolnym. Posiada stały dochód z tytułu renty i posiadania gospodarstwa rolnego ([...] ha) w wysokości [...] zł, nadto dochody z tytułu dopłat do posiadanej nieruchomości rolnej. Żona skarżącego prowadzi własną działalność gospodarczą, z której w 2013 r. osiągnęła przychód w wysokości [...] zł. W tej sytuacji bez znaczenia – dla oceny możliwości finansowych skarżącego – jest fakt, iż obecnie żona wykazuje stratę na poziomie około [...] zł. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2008 r. (I FZ 260/08) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych (zob. też postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). To przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Nadto analiza operacji na rachunku bankowym ([...]) wskazuje na dokonywanie przez żonę skarżącego regularnych wpłat w wysokości kilku tysięcy złotych (np. [...] lipca 2014 r. – [...] zł; [...] czerwca 2014 r. – [...] zł, [...] czerwca 2014 r. - [...] zł itp.). Powyższe oznacza, iż skarżący mógł zabezpieczyć środki niezbędne do uiszczenia kosztów sądowych w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie postępowania wnoszą [...] zł (wpis od skargi). Sytuacji majątkowej skarżącego nie można utożsamiać z sytuacją osób pozbawionych zupełnie środków do życia lub posiadających środki niewielkie, wystarczające jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (np. żywość, niezbędne leki). Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych (ustanowienia pełnomocnika z urzędu) stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Koszty sądowe należy zaś traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11). Ubiegający się zaś o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych swoich kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji postanowienia.