VIII SA/Wa 525/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych co do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata postanawia: odmówić J. B. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi J. B. (dalej: "skarżący") zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. We wniosku zawartym w urzędowym formularzu podał m.in., że jest rolnikiem i utrzymuje się z niewielkiego gospodarstwa rolnego ([...] ha) o niskich dochodach. Podał, że od 2010 r. gospodarstwo dotykają klęski powodzi, wymarznięcia, suszy oraz szkody spowodowane przez zwierzynę leśną. Wyjaśnił, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dwójką dorosłych, niepełnosprawnych dzieci, którym pomaga finansowo, poza tym korzysta z pomocy społecznej. Do wniosku załączył kserokopie: dwóch potwierdzeń wypłaty zasiłków celowych za luty i sierpień 2013 r. na łączną kwotę [...] zł, zaświadczeń lekarskich, karty informacyjnej nocnej i świątecznej porady ambulatoryjnej, oświadczeń o wystąpieniu klęsk żywiołowych i szkód w gospodarstwie rolnym, zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach rolnym i leśnym oraz decyzję o ustaleniu wymiaru podatku rolnego i leśnego. Wobec powziętych wątpliwości, co do sytuacji materialnej skarżącego zobowiązano go do uzupełnienia wniosku poprzez wyjaśnienie, czy niepełnosprawne dzieci skarżącego posiadają rentę bądź inne dochody, wyjaśnienie skąd skarżący czerpie środki na pomoc finansową dla dzieci oraz wskazanie wysokości dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa oraz udokumentowania wysokości otrzymywanych kwot i ponoszonych bieżących wydatków. W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że w prowadzonym gospodarstwie, które nie jest zmechanizowane jest wyłącznie produkcja roślinna, stąd niska jego dochodowość. Ponadto oświadczył, że dysponuje niewielkimi kwotami pieniężnymi, z których określoną część przeznacza na inne cele niż własne utrzymanie tj. opłaca podatki, media, składkę KRUS. Dołączył kserokopie dowodów wpłaty za energie elektryczną, dowodu wpłaty prawdopodobnie zobowiązania podatkowego oraz składki ubezpieczenia PZU. Postanowieniem z dnia 14 września 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 525/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] października 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, jego zmianę i zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie przed dniem 15 sierpnia 2015 r., zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), to jest przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Tym samym wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 września 2015 r. utraciło moc i sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a. właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a zatem o prawo pomocy w zakresie całkowitym, które może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Zawarte z w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, strona zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504). Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia powyższego wniosku. Podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania (a contrario art. 255 p.p.s.a.). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Należy jeszcze raz podkreślić, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazał on w sposób przekonujący, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niego instytucji prawa pomocy. Oceniając przedmiotowy wniosek należy podkreślić, że skarżący nie wykonał wezwania do uzupełnienia wniosku. Przede wszystkim nie wyjaśnił, jakie dochody osiąga z gospodarstwa rolnego, czy niepełnosprawne, pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym dzieci otrzymują rentę lub inne świadczenia, czy też pozostają na wyłącznym utrzymaniu ojca. Nie wyjaśnił również z jakich źródeł czerpie środki na pomoc finansową dla dzieci. Wobec takiej postawy skarżącego trudno zweryfikować informacje zawarte we wniosku, skarżący bowiem nie wykazał ponad wszelką wątpliwość, że istotnie nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy podkreślić, że partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Koszty sądowe należy zaś traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11). Ubiegający się zaś o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych swoich kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Sąd postanowił, jak w sentencji postanowienia.