VIII SA/Wa 586/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 16 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu E. W. i L. W.o na postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 września 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 586/18 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. W. i L. W. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie VIII SA/Wa 185/09 postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Wnioskiem z 3 września 2018 r. (data wpływu formularza do biura podawczego sądu) E. W. i L. W. (zwani dalej: skarżący) wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z synem i niepełnosprawną córką. Podali, że dochód rodziny stanowi pomoc społeczna w kwocie [...] zł, na którą składają się: świadczenie pielęgnacyjne ([...] zł), renta socjalna ([...]) zasiłek pielęgnacyjny [...] zł, zasiłek rodzinny ([...] zł) i zasiłek celowy ([...] zł). Oświadczyli, że nie posiadają oszczędności. Jako majątek nieruchomy podali dom mieszkalny o powierzchni 180 m2 na działce o powierzchni 936 m2 i wartości [...] zł oraz działkę rekreacyjną o powierzchni 1248 m2 do rehabilitacji córki o wartości [...] zł. Majątku ruchomego skarżący nie wskazali. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne skarżący podali: [...] zł na opał i ciepłą wodę, [...] zł na energię elektryczną, [...] zł na nieczystości, [...] zł na wodę, [...] zł na butlę gazową, [...] zł na podatek od nieruchomości, [...] zł na leki, [...] zł na telefon, [...] zł na remonty bieżące i [...] zł na eksploatację samochodu. Postanowieniem z 5 września 2018 r., referendarz sądowy przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Pismem z 1 października 2018 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący wnieśli sprzeciw na ww. postanowienie. Podali, że od października 2018 r. w związku z rozpoczęciem sezonu grzewczego wzrosną koszty utrzymania rodziny. Na powyższe nie otrzymują zasiłku celowego z pomocy społecznej. Nadto rozpoczął się rok szkolny, a koszty samego dojazdu do szkoły syna D. wynoszą [...] zł miesięcznie. Wskazali, że w związku z długotrwałym pozostawaniem bez pracy znajdują się w ubóstwie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Na postawie złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy prawidłowo stwierdził, iż skarżący znajdują się w sytuacji materialnej uzasadniającej zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, w tym zakresie przyznał skarżącym prawo pomocy. Dochód rodziny stanowi bowiem kwota uzyskiwana z pomocy społecznej kwota świadczeń - [...] zł, zaś po odliczeniu stałych, miesięcznych wydatków czteroosobowa rodzina utrzymuje się z kwoty [...] zł. Zasadnie również referendarz sądowy ustalił, że sama trudna sytuacja materialna rodziny nie uzasadnia przerzucenia na Skarb Państwa kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, bowiem strona nie jest pozbawiona źródła utrzymania, a zwolniona z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania winna zabezpieczyć środki na ustanowienie pełnomocnika jeśli jego udział w sprawie uzna za konieczny. Ustanowienie pełnomocnika w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, gdyż jego obecność na tym etapie postępowania nie jest obowiązkowa. Złożona przez skarżących skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Ponadto, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na wyżej opisane gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08). Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.