VIII SA/Wa 589/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ewa Pecelt po rozpoznaniu w dniu 12 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku L. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi L. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata L. M. (dalej: "skarżąca") wyjaśniła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł z czego ponosi stałe wydatki: w miesiącu lipcu węgiel – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, telefon – [...] zł, telewizja – [...] zł, za miesiąc sierpień: woda – [...] zł, telefon [...] zł, telewizja – [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego i oszczędności. Nie posiada również rachunku bankowego ani lokat. Posiada natomiast pożyczkę w Banku [...] z ratą miesięczna do spłaty w wysokości 3[...] zł. Pismem z dnia 24 sierpnia 2018 r. zobowiązano skarżącą w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."), do uzupełnienia wniosku, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, poprzez m.in. wskazanie, kiedy i jak została wydatkowana kwota [...] zł, otrzymana ze sprzedaży udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego położonego w P. przy ul. L.. W odpowiedzi skarżąca wskazała wydatki: [...] zł nagrobek dla zmarłego męża, [...] zł nagrobek dla rodziców, [...] zł nagrobek dla zmarłego po urodzeniu dziecka, [...] zł zwrot gotówki rodzinie oraz około [...] zł na leki. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Rozpoznając wniosek na wstępie należy zauważyć, że stosownie do treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 – dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – wówczas obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, lub częściowym – wtedy obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a.). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawcy powinni poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołują, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005 r., sygn. akt. FZ 794/04 ). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na pozostałych podatników. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. post. SN. z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84 i post. NSA z dnia 10.01.2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Jakkolwiek skarżąca utrzymuje się z emerytury to z akt sprawy wynika, że w marcu 2012 r. zbyła nieruchomość za cenę [...] zł tj. wielokrotnie przekraczającą ustalony w sprawie wpis od skargi. Złożone natomiast wyjaśnienia, że kwota ta na dzień dzisiejszy uległa wydatkowaniu w całości budzą wątpliwości, zwłaszcza iż skarżąca nie jest w stanie uprawdopodobnić faktów, na które się powołuje. Jedyne dowody, które wskazują na ponoszenie wydatków to złożone faktury za energie elektryczną, telefon i węgiel, co skądinąd w żaden sposób nie potwierdza trudnej sytuacji materialnej małżonków. Oceny sytuacji finansowej skarżącej nie zmienia także okoliczność, że spłaca ona raty z tytułu zaciągniętego kredytów w wysokości [...] zł, świadczy to bowiem jedynie o zdolności kredytowej skarżącej (przy deklarowanym dochodzie w wysokości [...] zł), zaś same zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Trudno wobec powyższego ocenić jakimi faktycznie środkami finansowymi skarżąca dysponuje, jak również stosunku wpływu tych środków do ponoszonych wydatków, tym bardziej, że wskazywane we wniosku wydatki np. w miesiącu lipcu prawie dwukrotnie przekraczają uzyskiwany dochód. Skarżący nie udokumentował również wydatków ponoszonych na leki w wysokości [...] zł. Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza więc, że ustalono, iż wykazane przez wnioskodawcę stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania, czy ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niewiarygodnych i niepełnych informacji, wykonaniem nałożonego na stronę zobowiązania do uzupełnienia oświadczenia, które spowodowało, że niemożliwe jest ustalenie, czy skarżąca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Uznać zatem należy, że skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący, iż nie jest w stanie partycypować w kosztach sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł. Na marginesie wskazać należy, że ustanowienie go w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Sąd bowiem obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 ustawy p.p.s.a.). Natomiast skarga ma dla Sądu wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu, czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia, czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 ustawy p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od fachowości formułowanych przez wnioskodawcę zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). Ponadto, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na wyżej opisane gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy p.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08). Z tych wszystkich względów uznano, że skarżąca nie wykazała spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, dlatego też na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.