VIII SA/Wa 614/19
WyrokWSA w Warszawie2020-01-08
Skład orzekający: Renata Nawrot, Sławomir Fularski, Justyna Mazur
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organy administracji publicznej zastosowały się do oceny prawnej i wskazań zawartych w poprzednim wyroku sądu administracyjnego, uchylającym decyzje w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane, w szczególności w zakresie wykładni przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i zasad antykumulacyjnych?Ratio decidendi
Organy administracji publicznej, wydając decyzje w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane, nie zastosowały się do oceny prawnej i wskazań zawartych w poprzednim wyroku sądu administracyjnego, który nakazywał szczegółowe ustalenie stanu faktycznego, wykładnię przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz zasad antykumulacyjnych. Naruszenie art. 153 P.p.s.a. przez organy, polegające na ignorowaniu wiążącej oceny prawnej sądu, stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującej w mocy decyzję Marszałka Województwa o uznaniu świadczeń rodzinnych wypłaconych U. L. za nienależnie pobrane w okresie od września 2005 r. do marca 2006 r. Skarżąca zarzuciła organom naruszenie przepisów o przedawnieniu roszczeń oraz niewłaściwe zastosowanie przepisów proceduralnych poprzez pominięcie dostarczonych przez nią dokumentów. Wcześniejszy wyrok WSA w Warszawie z 2011 r. uchylił poprzednie decyzje w tej sprawie, wskazując na konieczność wnikliwego ustalenia stanu faktycznego dotyczącego zatrudnienia męża skarżącej w Irlandii i pobierania świadczeń.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędzia WSA Justyna Mazur, Protokolant Referent stażysta Aleksandra Żurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi U. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania wypłaconych świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...]nr [...]z dnia [...]grudnia 2013 r.
Decyzją z [...] maja 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.; dalej: "u.ś.r.") orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Marszałka Województwa [...] (dalej jako: "Marszałek" lub "organ I instancji") nr [...] z [...] grudnia 2013 r. w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
U podstaw podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia.
Decyzją z [...] grudnia 2013 r. nr [...] Marszałek, działając na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 13 ust. 2 lit. a. art. 73 rozporządzenia (EWG) 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE Nr L 149
z dnia 5 lipca 1971r. ze zm.), rozporządzenia 574/72 z dnia 21 marca 1972 r.
w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE Nr L 74 z dnia 27 marca 1972 r. ze zm.), art. 21 i art. 30 u.ś.r., § 2 oraz § 18.1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania
w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r. Nr 105, poz. 881 ze zm.) ustalił za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne wypłacone U. L. w formie:
- zasiłku rodzinnego na dzieci: M. L. i M. L. w okresie od 1 września 2005 r. do 31 marca 2006 r. w kwocie [...] zł;
- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci: M. L. i M. L. wypłaconego jednorazowo we wrześniu 2005 r. w kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał m.in., że uzyskał informację, iż mąż wnioskodawczyni – W. L. od [...] października 2004 r. jest aktywny zawodowo na terytorium Irlandii, w związku z czym mają zastosowanie przepisy
o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W związku z tym Burmistrz Miasta [...] uchylił decyzję o przyznaniu świadczeń rodzinnych za okres w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Marszałek uznał zatem, że świadczenia rodzinne za okres od 1 września 2005 r. do 31 marca 2006 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi.
We wniesionym odwołaniu U. L. (dalej: "skarżąca") decyzji organu I instancji zarzuciła:
1) rażące naruszenie prawa materialnego poprzez pominięcie dyspozycji art. 30 ust. 3 u.ś.r. ustalającej termin przedawnienia roszczeń związanych z nienależnie pobranym świadczeniem;
2) rażące naruszenie prawa procesowego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 7 k.p.a. poprzez pominięcie dokumentów oraz informacji dostarczonych przez skarżącą w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego.
W uzasadnieniu odwołania wskazała m.in., że na podstawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 marca 2011 r. sygn. akt VIII SAWA 891/10 uchylono decyzję Marszałka z [...] czerwca 2009 r. nr [...]
w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu wyroku Sąd nakazał ww. organowi administracji wnikliwe ustalenie stanu faktycznego dotyczącego zarówno zatrudnienia W. L. w Irlandii, jak i faktu pobierania świadczeń na dzieci. Jednocześnie podniosła, że nie jest prawdą jakoby nie poinformowała organu administracji o osiąganych przez siebie dochodach. Przeciwnie w korespondencji do organu znajdującej się w aktach sprawy wyraźnie określono osiągane przez nią dochody. Tym samym, zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji miał zarówno możliwości, jak i stosowną wiedzę w celu ustalenia danych niezbędnych do przyznania lub odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku. Zdaniem skarżącej dochodzenie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, choć w jej ocenie niesłuszne, jest również przedawnione, zgodnie z dyspozycją art. 30 ust. 3 u.ś.r. Nadto należy mieć na uwadze, że decyzja nakazująca zwrot przedmiotowych świadczeń została wydana [...] czerwca 2009 r.
Kolegium utrzymując w mocy decyzję organu I instancji przytoczyło brzmienie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. Wskazało, że w myśl art. 23a ust. 5 u.ś.r.
w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne ustali, że mają zastosowanie przepisy
o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Następnie, na podstawie art. 23a ust. 6 u.ś.r., marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Organ odwoławczy podniósł, że w niniejszej sprawie takiej decyzji nie wydano i wniosek pozostawiono bez rozpatrzenia ze względu na niedostarczenie przez skarżącą kompletu dokumentów. Ponieważ zaś organ właściwy, to jest Burmistrz Miasta [...] po ustaleniu, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, uchylił decyzję przyznającą świadczenia rodzinne, świadczenia te należy uznać za nienależnie pobrane.
Skargę na powołaną wyżej decyzję Kolegium z [...] maja 2019 r. do sądu administracyjnego złożyła skarżąca. Wyjaśniła, że posiada dokument o dochodach męża za okres od 15 października 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. [...].
W dokumencie tym są dochody za cały okres, a nie poszczególne miesiące, więc jak może wyszczególnić za jeden miesiąc - listopad, zgodnie z żądaniem organu. Zauważyła także, że dopiero w styczniu 2006 r. uzyskała stosowną wiedzę na temat przeniesienia świadczenia za granicę i w marcu 2006 r. mąż wystąpił o świadczenia za granicą, natomiast ona w Miejskim Ośrodku Pomocy Sprzecznej w [...] złożyła rezygnację. Skarżąca wskazała także, że sam fakt zatrudnienia jej męża
w Irlandii nie może prowadzić do stwierdzenia, iż przyznane świadczenia były nienależne. Wyjaśniła, że mąż nie pobierał w Irlandii żadnych świadczeń rodzinnych przez okres pracy w Irlandii, tj. od 1 września 2005 r. do 31 marca 2006 r., a jedynie kumulacja zasiłków mogłaby prowadzić do stwierdzenia, że mamy do czynienia ze świadczeniami nienależnymi. Nie powinna mieć zatem miejsca sytuacja, gdzie osoby uprawnione nie otrzymują za dany okres zasiłkowy świadczeń rodzinnych, ani
w kraju miejsca danej osoby, ani w miejscu faktycznego ich zamieszkania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzje rozstrzygające w przedmiocie uznania pobranych przez skarżącą świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane zostały wydane
z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Przede wszystkim, istotnym dla zapadłego rozstrzygnięcia jest, że niniejsza sprawa jest już po raz kolejny rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Warszawie. Wyrokiem z 9 marca 2011 r. w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 891/10, tutejszy Sąd uchylił bowiem poprzednio wydane decyzje organów obu instancji rozstrzygające m.in. w przedmiocie uznania pobranych przez skarżącą w okresie od 1 września 2005 r. do 31 marca 2006 r. zasiłku rodzinnego na dzieci M. L.
i M. L., jak również dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na ww. dzieci wypłaconego jednorazowo we wrześniu 2005 r. w kwocie [...] zł za świadczenia nienależnie pobrane.
Zgodnie zaś z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.
W orzecznictwie przyjmuje się, że przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie i sądzie, może być wyłączony tylko
w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego środkami przewidzianymi prawem. Nawet w przypadku odmiennej interpretacji prawa lub możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wyrażone przez sąd mają moc wiążącą (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 września 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1434/2005, opubl. Lex Polonica nr 400400).
Związanie wskazaniami sądu administracyjnego oznacza powinność ścisłego, przy zachowaniu wszelkich zasad postępowania wyjaśniającego, wypełnienia zaleceń sądu, przy wyeliminowaniu jakichkolwiek niejasności czy choćby dwuznaczności odnoszących się do ustaleń stanu faktycznego. Inny sposób procedowania czyniłby kontrolę sądową iluzoryczną i pozbawioną sankcji w postaci możności powtórnej weryfikacji stanowiska właściwego w sprawie organu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 12 kwietnia 2005 r. sygn. akt I SA/Łd 119/2004, opubl. Lex Polonica nr 420541).
Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 P.p.s.a w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu. Stanowi to bowiem gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej związania orzeczeniem sądu. Musi być więc konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu. Bez ścisłego stosowania omawianego przepisu trudno byłoby zresztą zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby bowiem obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji (por. wyrok NSA z 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97). Natomiast niezastosowanie się przez sąd do oceny prawnej przewidzianej w komentowanym przepisie jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.).
Mając na uwadze spoczywający na organie administracji obowiązek zastosowania się do zaleceń sądu administracyjnego, zważyć należy, że badając prawidłowość decyzji zapadłej w następstwie uchylonego wcześniej rozstrzygnięcia sąd ma przede wszystkim obowiązek zbadania w jakim zakresie organ administracji zastosował się do jego wskazań.
Jak zaś wynika zarówno z zaskarżonej, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Marszałka, organy obu instancji nie zastosowały się do oceny prawnej i wskazań zawartych w poprzednio wydanym wyroku tutejszego Sądu.
Przypomnieć bowiem należy, że tutejszy Sąd uchylając poprzednie decyzje wydane w kwestii nienależnie pobranych przez skarżącą m.in. ww. świadczeń wskazał, że organy rozpoznając niniejszą sprawę naruszyły zarówno przepisy postępowania art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., jak i prawa materialnego art. 23a ust.5, art. 30 ust.2 u.ś.r. w związku z art. 73 rozporządzenia Rady(EWG) nr 1408/71, art. 10 ust.1 lit.a) rozporządzenia Rady(EWG) nr 574/72 poprzez błędną ich wykładnię. Organy rozpoznając sprawę winny bowiem wykładnię przepisu art. 30 ust.2 pkt 3 w związku z art. 23a ust.5 u.ś.r. związać z zasadami wynikającymi
z przepisu art. 10 ust.1 lit.a) rozporządzenia Rady(EWG) nr 574/72 z dnia 1972 r.
w sprawie wykonywania rozporządzenia Rady(EWG) nr 1408/71( DZ. Urz. UE L
z 1972 r., nr 74, poz. 1 ze zm.) oraz art. 73 wyżej powołanego rozporządzenia Rady(EWG) nr 1408/71. Przepis art. 73 stanowi, że pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek podlegający ustawodawstwu państwa członkowskiego są uprawnione, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują na terytorium innego państwa członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa, z zastrzeżeniem przepisów załącznika VI. Przepis art. 10 ust.1 lit.a) rozporządzenia nr 574/72 stosuje się gdy istnieje ryzyko kumulacji prawa wynikającego z art. 73 rozporządzenia nr 1408/71 oraz prawa do świadczeń rodzinnych przyznawanych na podstawie ustawodawstwa krajowego miejsca zamieszkania wyłącznie z tytułu zamieszkiwania w danym państwie (czyli tak jak w polskiej ustawie o świadczeniach rodzinnych). Przepis ten stanowi, że prawo do świadczeń lub zasiłków rodzinnych, należnych zgodnie
z ustawodawstwem państwa członkowskiego, w którym nabycie prawa do świadczeń lub zasiłków nie jest uzależnione od warunku ubezpieczenia, zatrudnienia lub prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek jest zawieszane, jeżeli
w tym samym okresie i dla tego samego członka rodziny przyznane są świadczenia tylko zgodnie z krajowym ustawodawstwem innego państwa członkowskiego lub
w zastosowaniu z art.73 rozporządzenia nr 1408/71 do wysokości kwoty tych świadczeń.
Sąd zauważył również, że w swoich orzeczeniach na tle interpretowania przepisów wyżej powołanych rozporządzeń Europejski Trybunał Sprawiedliwości podkreślał, iż zastosowanie ww. rozporządzeń w żadnym razie nie może prowadzić do skutków negatywnych, w postaci pozbawienia pracownika migrującego lub członków jego rodziny prawa do świadczeń albo obniżenia świadczeń. Należy więc uznać, że określona w art. 10 ust.1 lit.a) rozporządzenia nr 574/72 reguła przeciwdziałająca kumulacji świadczeń rodzinnych ma zastosowanie jedynie
w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń rodzinnych przyznane w tym samym czasie i dla tego samego członka rodziny. Takie stanowisko podzielił Europejski Trybunał Sprawiedliwości z 19 lutego 1981 r., ECR nr 1981/2/00503, LEX nr 132368, stwierdzając, że art. 10 ust.1 lit.a) rozporządzenia nr 574/72 zawiesza wypłatę świadczeń rodzinnych lub zasiłków rodzinnych wypłacanych na podstawie ustawodawstwa państwa zatrudnienia jedynie do wysokości świadczenia otrzymywanego, w odniesieniu do tego samego okresu i tego samego członka rodziny, w państwie zamieszkania przez małżonka prowadzącego działalność zawodową lub gospodarczą na terytorium tego państwa.
Mając powyższe na uwadze tutejszy Sąd w poprzednim swoim wyroku zauważył, że organy rozpoznające niniejszą sprawę nie wskazały żadnego przepisu prawnego obowiązującego osoby zarobkujące w Irlandii, który z wyjazdem członka rodziny do tego państwa w rozumieniu art. 23a ust.2 u.ś.r. wiązałby podstawę do podlegania ustawodawstwu tego państwa ze skutkiem rodzącym tytuł do świadczenia rodzinnego - art. 23a ust.5 u.ś.r. Nie można inaczej rozumieć pojęcia "ustalenia podlegania ustawodawstwu" jak tylko wymóg a) wskazania na przepis prawa który wyraźnie predestynuje pracownika przybywającego z innego państwa członkowskiego jako świadczeniobiorcę albo b) wskazania aktu (rozstrzygnięcia, czynności), która organu lub instytucji obcego państwa, która przyznała świadczenie zagraniczne świadczenie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2010 r., I OSK 556/10, LEX nr 595423). Uprawnienia wynikające z przepisu art. 73 rozporządzenia Rady nr 1408/71 w przypadku, gdy zachodzi ryzyko wystąpienia zbiegu uprawnień przewidzianych przez ustawodawstwo państwa miejsca zamieszkania z uprawnieniami przewidzianymi przez ustawodawstwo państwa zatrudnienia musi zostać zestawiona z regułami "antykumulacyjnymi" rozporządzeń Rady nr 1408/71 i nr 574/72. Reguły te zapobiegać mają wielokrotnemu pobieraniu świadczeń rodzinnych w tym samym czasie, na tego samego członka rodziny. Reguły antykumulacyjne ustanowione zostały w art. 76 ust.1 rozporządzenia Rady nr 1408/71 oraz art. 10 ust.1 rozporządzenia Rady nr 574/72. Zdaniem Sądu przepis art. 73 rozporządzenia Rady nr 1408/71 nie pozbawia członków rodziny pracownika uprawnień przysługujących im w miejscu zamieszkania. Sam więc fakt podjęcia zatrudnienia przez męża skarżącej od października 2004 r. w Irlandii nie mógł automatycznie pozbawiać uprawnień do świadczeń rodzinnych w miejscu zamieszkania ich dzieci – w Polsce. Poza uwagą
i oceną organu pozostała informacja z organu miejsca pracy W. L.
w Irlandii z której wynika, że zostały przyznane świadczenia rodzinne na jego dzieci M. i M. L. od 1 maja 2006 r. W sytuacji gdy w miejscu pracy od ojca dzieci świadczenia rodzinne nie były wypłacane w okresie od października 2004 r. do maja 2006 r., to nie było podstaw do ich pozbawienia i żądania zwrotu przyznanych świadczeń osobom uprawnionym w Polsce. Sama informacja, że W. L. podjął zatrudnienie w Irlandii w październiku 2004 r. nie była wystarczająca do uznania świadczenia rodzinnego przyznanego w Polsce po dacie 1 października 2004 r. za świadczenie nienależne. Przy tego rodzaju informacji Marszałek winien konkretnie ustalić charakter i rodzaj uzyskanych świadczeń z państwa członkowskiego, czy prawo miejsca zatrudnienia przewiduje świadczenia odpowiadające przyznanemu w Polsce świadczeniu rodzinnemu oraz czy i w ogóle były pobierane równolegle dwa jednakowe świadczenia rodzinne w miejscu zamieszkania oraz w miejscu pracy w tym samym okresie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2010 roku, I OSK 556/10). Brak wskazanych powyżej ustaleń naruszył przepisy postępowania – zarówno art. 7, art. 77 jak i art. 107 § 3 k.p.a. Wobec zaś tego, że organ nie poczynił prawidłowych ustaleń faktycznych niezbędnych do wypowiedzenia się czy pobrane w Polsce świadczenia rodzinne można było uznać za nienależne i za jaki okres, to w konsekwencji nie mógł prawidłowo zastosować przepisów prawa materialnego. Organ również nie uwzględnił przy wykładni i stosowaniu przepisów art. 23a i art. 30 u.ś.r. przepisów "antykumulacyjnych" z ww. rozporządzeń nr 1408/71 i nr 574/72.
Konkludując, tutejszy Sąd w poprzednim swoim wyroku wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien poczynić pełne i prawidłowe ustalenia faktyczne co do rodzaju i okresu pobierania świadczeń rodzinnych przez W. L. w okresie pracy w Irlandii i dopiero w przypadku kumulacji świadczeń tego samego rodzaju i za ten sam okres zasiłkowy w Polsce i Irlandii będzie mógł prawidłowo ustalić za jaki okres mamy do czynienia ze świadczeniami nienależnymi, które będą podlegać zwrotowi. Nie powinna mieć miejsca sytuacja gdzie osoby uprawnione nie otrzymają za dany okres zasiłkowy świadczeń rodzinnych, ani
w kraju miejsca pracy danej osoby, ani w miejscu faktycznego ich zamieszkania. Nadto organ powinien sporządzić uzasadnienie spełniające wymagania art. 107 § 3 k.p.a. przedstawiając dokonane ustalenia faktyczne jak i ocenę prawną.
Tymczasem, ponownie procedując w tej samej sprawie, po ww. wyroku sądu administracyjnego, organy obu instancji w ogóle nie zastosowały się do ww. oceny prawnej i wskazań w nim zawartych, wydając jakby decyzje w zupełnie nowej sprawie. Przede wszystkim zaś nie uzasadniły zgodnie z art. 11, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w swoich rozstrzygnięciach w przekonywujący sposób, że przedmiotowe świadczenia rodzinne rzeczywiście zostały przez skarżącą nienależnie pobrane. Dodatkowo organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów skarżącej zawartych
w odwołaniu dotyczących terminu przedawnienia roszczeń związanych z nienależnie pobranym świadczeniem, naruszając tym samym art. 138 k.p.a., jak również pominął zupełnie wskazania tutejszego sądu zawarte w jego poprzednim wyroku. W tych okolicznościach, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią
w mocy decyzja organu I instancji wydane zostały z oczywistym naruszeniem art. 153 P.p.s.a. mającym wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji winien też wziąć pod uwagę treść art. 30 ust. 3 u.ś.r. zgodnie z którym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia,
w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna, jak również art. 30 ust. 5 u.ś.r. który to z kolei stanowi, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.
Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło