VIII SA/Wa 614/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), Sędzia WSA Sławomir Fularski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi I.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 18 lipca 2023 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. Przedmiotem rozpoznania Sądu jest decyzja z 18 lipca 2023 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy lub SKO), wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a. ), którą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. (dalej: organ I instancji lub Prezydent R.) z 12 czerwca 2023 r. odmawiającą przyznania I. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad M. P.. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie sprawy: I. K. (dalej: strona, skarżąca) w dniu 5 kwietnia 2023 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną babką M.P., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Odmawiając wnioskowanego świadczenia, organ I instancji powołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego i Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie obowiązku alimentacyjnego. Wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane, ponieważ żyją synowie M.P. i to na nich ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. W odwołaniu od tej decyzji, strona podniosła, że babcia jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Zajmuje się nią od marca 2021 r. Babcia wymaga opieki 24 godziny na dobę, więc nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Jako jedyna podjęła się tej opieki, została ustanowiona opiekunem prawnym, babcia jest całkowicie ubezwłasnowolniona. Cały ciężar opieki spoczywa na niej. Babcia ma dwóch biologicznych synów, którzy nie utrzymują z nią kontaktów od około 30 lat, jak również ze skarżącą. Nie interesują się stanem zdrowia matki. Skarżąca nie zna obecnego miejsca ich pobytu, od wielu lat przebywają poza granicami Polski. Odmowa pomocy, w jej ocenie naruszyła art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sprawując opiekę nad babcią nie może uzyskać należnego świadczenia oraz podjąć aktywności zawodowej. W jej ocenie fakt, że biologiczni synowie nie interesują się matką od około 30 lat, cały ciężar opieki spoczął na skarżącej. Zatem zgodnie z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego należy przyjąć, że zaktualizował się obowiązek alimentacyjny skarżącej jako osoby zobowiązanej do opieki nad babcią. Wniosła zatem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zaskarżoną i powołaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przedstawiło na wstępie dotychczasowy przebieg postępowania. Przypomniało, że skarżąca wnioskiem z 5.04.2023 r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babką M.P., która jest wdową i orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 29.03.2023 r. nr [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu tym podano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21.02.2023 r., nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Kolegium zauważyło, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji mylnie podał, że M.P. zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, ale nie ma to wpływu na rozstrzygnięcie. Wskazało następnie, że zasady ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uregulowane zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; zwanej dalej: ustawą). Z materiału dowodowego, w tym ze złożonych w dniach 5.04.2023 r., 24.05.2023 r. przez skarżącą oświadczeń wynika, że mieszka z niepełnosprawną babką. Skarżąca jest mężatką, posiada ok. 8 lat pracy, ostatnie zatrudnienie na umowę o pracę ustało w 2013 r., później pracowała na umowy zlecenia i o dzieło. M. P. nie porusza się samodzielnie, trzeba trzymać ją za ręce, posadzić na krześle, zmienić pieluchomajtki (3/4 razy na dobę), nakarmić, wymyć. Sąd Rejonowy w R. III Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z 15.12.2022 r. sygn. akt [...] ustanowił skarżącą opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej M. P.. Skarżąca 5.04.2023 r. oświadczyła, że babcia ma dwóch synów. G. P., ojciec skarżącej, od około 20 lat mieszka na stałe w Holandii. Skarżąca nie utrzymuje z nim kontaktu, nie zna jego adresu, nie interesuje się swoją matką, nie dzwoni, nie pyta o jej stan zdrowia. T. P., drugi syn, również przebywa w Holandii (co skarżąca wie od dalszej rodziny), nie zna jego adresu, nie interesuje się matką. Skarżąca nie ma z nim żadnego kontaktu. W dniu 24.05.2023 r. skarżąca oświadczyła natomiast, że nie posiada informacji, że jej ojciec i jego brat posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ponieważ nie utrzymuje z nimi kontaktów i nie jest w stanie tego ustalić. Zdaniem Kolegium, w rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajduje przede wszystkim art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy. Przyjęło, że kwestią sporną w niniejszej sprawie jest, czy wobec faktu, iż babka skarżącej ma dwóch synów, na których w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny, możliwe jest "przeniesienie" tego obowiązku na skarżącą, która jest wnuczką M. P.. Powołało następnie treść art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: K.r.o.), art. 129 K.r.o., art. 129 § 2 K.r.o. Podkreśliło następnie, że w okolicznościach niniejszej sprawy jest szczególnie istotne, że stosownie do treści art. 132 K.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Zauważyło w tym względzie, że nie budzi żadnych wątpliwości, że skarżąca jest wnuczką M. P.. Wnuczka i babka to drugi stopień pokrewieństwa w linii prostej. Osoba wymagająca opieki ma dwóch synów (pierwszy stopień pokrewieństwa w linii prostej), którzy są osobami zobowiązanymi do alimentacji w bliższej kolejności niż skarżąca w rozumieniu art. 132 K.r.o. Wskazało jednocześnie, że w kwestii zachowania kolejności obowiązku alimentacyjnego przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wypowiedziały się sądy administracyjne, w tym Naczelny Sąd Administracyjny (por. np. wyroki z 4.10.2017r. sygn. akt I OSK 742/17 oraz z dnia 21.02.2019 r. sygn. akt I OSK 3804/18 - LEX nr 2638173). W tym ostatnim wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki. Zdaniem Kolegium, w wyrokach tych Sądy zajęły jednoznaczne stanowisko, że uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, dalsza osoba - w stosunku bliskości względem osoby wymagającej opieki - uzyska dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie albo gdy osoba taka będzie się legitymować orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza, że nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Ustawodawca uznał za konieczne, co wynika z wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 1a ustawy, aby ocena czy dana osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić swojego obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, bowiem organy administracji publicznej orzekające w takich sprawach nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby im jednoznacznie zdecydować, że dane choroby czy schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki. Kolegium podzieliło wskazane powyższe stanowisko sądów administracyjnych wywodząc, że brak udokumentowania przez skarżącą, że obydwaj synowie niepełnosprawnej M. P. posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności zadecydowało o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dodało, że w interesie skarżącej leży, aby udowodniła, iż obydwaj synowie M. P. legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Końcowo SKO wskazało na treść uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 2/22 potwierdzającą zajęte przez Kolegium stanowisko. Tym samym oceniło, że w niniejszej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem jej babki przed obowiązkiem alimentacyjnym jej dwóch synów. W świetle powyższych ustaleń faktycznych i obowiązujących przepisów prawnych stwierdziło więc, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1a ustawy, bowiem skarżąca nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności, gdyż żyje dwóch synów M. P. (zstępni - pokrewieństwo w pierwszym stopniu w linii prostej). Z tych względów zarzuty odwołania uznało za nieuzasadnione dodając, że okoliczność, że skarżąca jest opiekunem prawnym niepełnosprawnej babki jest bez znaczenia w kontekście przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem dopóki skarżąca nie udowodni, że obydwaj synowie niepełnosprawnej M. P. posiadają znaczne stopnie niepełnosprawności, dopóty świadczenie pielęgnacyjne nie będzie mogło zostać przyznane. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca postawiła zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj.: - art. 58 § 1 pkt 3, 6 p.p.s.a poprzez odrzucenie odwołania skarżącej; - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez odmowę skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku ze sprawowaną opieką nad babką M. P. jako bezzasadne, odbiegającej od zachowania normalnego współżycia społecznego; - art. 2 Konstytucji RP poprzez naruszenie praw wolności jako obywatela przez instytucje państwowe do swobodnego niczym nie utrudnianego życia; Zarzuciła także błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych przez SKO co do wydanej decyzji z 18 lipca 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną przez MOPS w R. z up. Prezydenta Miasta R. przez brak sprawdzenia dogłębnie okoliczności i możliwości skarżącej przy zaspakajaniu potrzeb osób uprawnionych do opieki, tj. babki skarżącej M. P.. Rozpoznanie wniesionego odwołania przez SKO w R. na posiedzeniu niejawnym tym samym pozbawienie skarżącej przedstawienia swoich racji na posiedzeniu jawnym z dołączeniem wniosków dowodowych, których nie uwzględniono. Sprzeczność w konkluzji wydanej decyzji by skarżąca nie mogła otrzymywać świadczenia pielęgnacyjnego mimo sprawowania sądowo - prawnej opieki nad babką od 2021 r., bo żyją synowie jej babki mimo to stwierdzając jednak w treści, że sporną kwestią jest przeniesienie obowiązku alimentacyjnego w związku z posiadaniem dwóch synów przez babkę skarżącej na skarżącą, która jest wnuczką M. P. i jako fakt bezsporny sprawuje stałą prawną opiekę nad babką. Wskazane okoliczności i wyjaśnienia tych okoliczności przez SKO w R. w wydanej decyzji nie mają zatem charakteru dogłębnego i całościowego co czyni ustalenia w nich zawarte jako nieprawdziwe i bezzasadne. Z podanych przyczyn skarżąca wystąpiła o uchylenie wydanej decyzji przez organ II instancji jako niezgodnej z prawem i ze stanem faktycznym, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji z wykorzystaniem załączonych obecnie wniosków dowodowych oraz o oddalenie okoliczności wskazanych w decyzji o przyznaniu skarżącej obowiązku alimentacyjnego z tytułu sprawowanej prawnej opieki nad babką M. P., natomiast uznanie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie sprawowanej opieki. W odpowiedzi na skargę, SKO wystąpiło o oddalenie skargi wywodząc, jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi, co sprawia, że skarga podlega oddaleniu. Sporem w sprawie objęta jest zasadność odmówienia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad babką M.P.. Orzekające w sprawie organy zgodnie uznały, iż nie zostały spełnione w sprawie przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem M. P. ma dwóch synów, na których w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny. Skarżąca zaś jest wnuczką M.P.. Skarżąca nie kwestionując ustaleń faktycznych, które legły u podstaw podjętych rozstrzygnięć wskazała, iż odmowa przyznania świadczenia jest krzywdząca, albowiem skarżąca nie wykonuje pracy zawodowej z powodu sprawowania całodobowej opieki nad babką, nad którą sprawuje ponadto opiekę prawną. Odmowę przyznania świadczenia w takich okolicznościach, z powodu tego, że żyje dwóch synów babci uznała za nieporozumienie. Odnosząc się do tak zakreślonego przedmiotu sporu wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., dalej: "ustawa", "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w myśl art. 17 ust. 1a tej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powyższych regulacji wynika, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy spełniać określone, ściśle wskazane w u.ś.r. przesłanki, tzn. osoba ubiegająca się oświadczenie musi być osobą, która rezygnuje z aktywności zawodowej celem sprawowania opieki nad bliską osobą spokrewnioną, musi na niej ciążyć obowiązek alimentacyjny w myśl Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie mogą istnieć osoby spokrewnione z niepełnosprawnym w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a jeżeli są - to powinny legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei kwestia obowiązku alimentacyjnego została uregulowana w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm., dalej: "k.r.o.") i polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Zgodnie z treścią art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Zatem obowiązek alimentacyjny w sprawie niniejszej obciąża w pierwszej kolejności zstępnych w pierwszym stopniu (synów M. P.) przed zstępnymi w dalszej kolejności (wnuczką M. P. - skarżącą). Z kolei art. 132 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. w zestawieniu z przepisami k.r.o. jednoznacznie zatem określają katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając ten krąg do osób zobowiązanych do alimentacji, według kolejności tego zobowiązania. A zatem to synowie w pierwszej kolejności zobowiązani są do sprawowania opieki nad matką M. P., chyba że wystąpiłaby ustawowa przesłanka przesuwająca ten obowiązek na dalej spokrewnionego czyli skarżącą. Taką ustawową przesłanką w myśl art. 17a ust. 1 u.ś.r. byłoby posiadanie przez synów M. P. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej rzecz ujmując, aby stwierdzić, że skarżąca może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad babką, żyjący synowie M.P. powinni legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takie stanowisko potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22 (orzeczenia.nsa.gov.pl) formułując tezę, zgodnie z którą: "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)". Uzasadniając swoje stanowisko skład poszerzony wskazał, że z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 z późn. zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, albowiem ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił także uwagę na uprzednie brzmienie przepisów art. 17 u.ś.r., które do 2013 r. odnosiły się do kryterium braku faktycznej możliwości sprawowania opieki przez małżonka, czy też krewnego bliższego stopnia. Po zmianie, kryterium to zastąpione zostało warunkiem, aby osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. NSA stwierdził, że dokonana zmiana i wprowadzone kryterium są efektem celowej aktywności prawodawcy, nawiązującego do prokonstytucyjnej i systemowej wykładni sądów, jakiej poddawany był przepis w poprzednim brzmieniu. NSA uznał, że w przypadku omawianych przepisów nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy podające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania. Zauważono, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w ograniczonym zakresie. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, czy też art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił również, że zarówno art. 18 Konstytucji RP, jak i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zobowiązują państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony, nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form i przesłanek jej świadczenia. Zgodnie natomiast z art. 81 Konstytucji RP, praw określonych w art. 71 Konstytucji RP można dochodzić w granicach określonych w ustawie. Świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. W ocenie NSA uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych. Ustawodawca świadomy zadań administracji publicznej w zakresie ochrony i opieki nad rodziną, które wynikają z Konstytucji RP, określił katalog rodzinnych świadczeń opiekuńczych, do których zaliczył: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne to świadczenia rodzinne adresowane do opiekunów, którzy nie podejmują pracy zarobkowej lub rezygnują z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenia dla opiekunów zostały ukształtowane w sposób, który zapewnia szerokie możliwości roztoczenia opieki nad osobą niepełnosprawną przez członków rodziny, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. O specjalny zasiłek opiekuńczy, przy spełnieniu przesłanek dochodowych, skutecznie ubiegać się może każda osoba, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje pracy zarobkowej lub rezygnuje z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W konkluzji NSA wskazał, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela. Powyższa uchwała jest tzw. uchwałą abstrakcyjną, co ma ten skutek, że wiąże ona sądy administracyjne. Zgodnie bowiem z art. 269 § 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Oznacza to, że skład sądu administracyjnego nie może rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjąć wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta w uchwale, chyba że wystąpi o podjęcie kolejnej uchwały. Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie nie widzi natomiast podstaw ku temu, by zakwestionować stanowisko zajęte w zacytowanej uchwale. Skoro więc z niezakwestionowanych ustaleń organu odwoławczego wynika, że osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagająca opieki (M. P.) ma dwóch żyjących synów, a zatem osoby spokrewnione w pierwszym stopniu w linii prostej – zstępni), to aby zaktualizował się obowiązek alimentacyjny skarżącej wobec babki (i możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego) to ww. osoby musiałaby legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle powyższej uchwały oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, że ta przesłanka nie została jednak spełniona. Informacje o tym, iż M. P. ma dwóch synów pochodzą od skarżącej. Podobnie jak twierdzenie, iż skarżąca nie ma wiedzy, czy posiadają oni orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zostały one przez organy obu instancji ocenione prawidłowo i wyprowadzono z nich prawidłowe wnioski o braku spełnienia przez skarżącą przesłanek koniecznych wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., do przyznania wnioskowanego świadczenia. Dodatkowo wyjaśnić należy, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną. W razie niespełnienia którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisach prawa warunkujących ustalenie prawa do tego świadczenia, organy administracji nie mogą go przyznać kierując się wyłącznie względami słuszności bądź zasad współżycia społecznego. W tym miejscu zauważyć należy, że obowiązek alimentacyjny może polegać nie tylko na osobistych staraniach, ale także na wypłacie niezbędnych środków. Dopuszczalna jest bowiem każda postać świadczeń alimentacyjnych, jeżeli zabezpieczy ona w należyty sposób interesy uprawionego. Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałby niczym nieuzasadnione przerzucenie na organy państwa kosztów związanych z opieką na niepełnosprawną osobą, w sytuacji gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego, w oparciu o art. 128 i następne k.r.o. (por. wyroki w sprawach: II SA/Ke 306/21 oraz III SA/Kr 1008/20). Pomoc w formie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest skierowana do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki, w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej ustawowo kategorii osób. O ile przy tym - z uwagi na konstytucyjne zasady równości czy sprawiedliwości społecznej - może okazać się celowym w danym stanie faktycznym przyjęcie, że uprawnionym do otrzymania omawianego świadczenia jest jeszcze inna niż wymieniona expresis verbis w ustawie kategoria członków szeroko rozumianej rodziny (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 listopada 2008 r. sygn. P 27/07), o tyle nie ma takiego uzasadnienia w stosunku do zmiany porządku kolejności nabywania obowiązku alimentacyjnego przez krewnych osoby uprawnionej do pomocy. To nie rodzina więc decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa. Sprawowanie opieki jest prawnym i moralnym obowiązkiem dzieci względem rodziców, a tylko uzasadniona, obiektywnie występująca przeszkoda w postaci złego stanu zdrowia, ale potwierdzonego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, może spowodować, że o świadczenie pielęgnacyjne będzie mogła się skutecznie ubiegać osoba z kolejnego (nie pierwszego) kręgu zobowiązanych do alimentacji (tak jak w niniejszej sprawie). Organ odwoławczy słusznie zatem przyjął, że obowiązujące przepisy nie pozwalają na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z tytułu opieki nad niepełnosprawną babką, w sytuacji gdy synowie osoby wymagającej opieki nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niezasadne są więc zarzuty skargi. Okoliczność braku kontaktu z synami babki pozostaje bowiem bez wpływu na wynik sprawy, bowiem ustawodawca nie przewiduje żadnych wyłączeń i przesłanki z powołanego wyżej przepisu muszą być spełnione łącznie. Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje także sprawowanie przez skarżącą nad M. P. opieki prawnej. Powyższe nie uchyla bowiem obowiązku alimentacyjnego synów M. P. wobec ich matki. Z wyżej wymienionych przyczyn zaskarżonej decyzji nie można czynić zarzutu naruszenia prawa materialnego. Organ odwoławczy prawidłowo bowiem zastosował i zinterpretował przepisy prawa obowiązujące w chwili wydawania skarżonego rozstrzygnięcia. W realiach niniejszej sprawy nie zostały również naruszone przepisy prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 k.p.a.). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Zarzuty skargi nie zasługują zatem na uwzględnienie. Brak jest bowiem podstaw do dopatrywania się zarzutu naruszenia art. 2 Konstytucji RP. Art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. został przez organ odwoławczy zastosowany prawidłowo, zaś art. 58 p.p.s.a. nie mógł być i nie był stosowany przez organ odwoławczy. Tym samym nie mógł zostać naruszony. Końcowo podkreślić należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonego aktu prawnego nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi. Mając powyższe na uwadze Sąd rozpoznając sprawę na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę orzekając, jak w wyroku.