VIII SA/Wa 615/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu W. K. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 615/16 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2016 r. znak [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w transporcie drogowym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem z 8 września 2016 r. (data nadania formularza) W. K. (dalej: skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach, zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy (wypełniony wniosek w aktach sądowych sygn. VIII SA/Wa 609/16), skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i niepełnosprawną, wymagającą opieki i rehabilitacji, dorosłą córką. Podał, iż łączny dochód rodziny stanowi kwota [...] zł, na który składają się: dochód z gospodarstwa rolnego ok. [...] zł, zasiłek opiekuńczy skarżącego, wynagrodzenie jego żony ok. [...] zł oraz renta córki ok. [...] zł. Wyjaśnił, że ponosi zobowiązania z tytułu kredytów w kwocie [...] zł, zaś koszty bieżącego utrzymania i rehabilitacji córki wynoszą [...] zł. Oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podał: dom o powierzchni [...] m2 (wartość [...] zł), gospodarstwo rolne o powierzchni 3,13 ha i 0,48 ha lasu. Jako majątek ruchomy wskazał samochód [...] o wartości [...] zł. Pismem z 20 września 2016 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawo pomocy poprzez: 1) złożenie wyciągów z rachunków bankowych obojga małżonków (historia operacji) za ostatnie pięć miesięcy; 2) złożenie zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia żony skarżącego; 3) złożenie zaświadczenia (odcinek, decyzja) o wysokości zasiłku opiekuńczego; 4) wyjaśnienie, czy skarżący otrzymuje dopłaty do posiadanej nieruchomości rolnej i jaka była ich wysokość w 2016 r.; 5) wyjaśnienie, czy skarżący uzyskuje dochody z innego tytułu poza wskazanym we wniosku (np. czy posiadany samochód ciężarowy wykorzystuje w celach zarobkowych) i jaka jest ich wysokość; 6) wskazanie i udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za energię, gaz, itp.). W odpowiedzi na powyższe skarżący złożył pismo, w którym oświadczył, iż przedkłada wyciągi z rachunków bankowych, które obrazują większość zobowiązań rodziny poza kosztami rehabilitacji córki (w kwocie ok. [...] zł miesięcznie). Podał, iż samochód służy przede wszystkim do obsługi gospodarstwa, zaś dopłaty unijne w 2016 r. otrzymał w kwocie ok. [...] zł. Wobec niewykonania w całości wezwania z 20 września 2016 r. starszy referendarz sądowy (wezwanie z 25 października 2016 r.) wezwał skarżącego do: 1) złożenia zeznania podatkowego małżonków za 2015 r.; 2) wyjaśnienia, czy żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą pod firmą "U. M. K. F.H.U. [...]" (jeżeli tak, to należy złożyć wyciągi z rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością za ostatnie sześć miesięcy); 3) wyjaśnienia, z jakich źródeł pochodzą środki, którymi skarżący zasila konto, jako tzw. "wpłata własna"; 4) wyjaśnienie, czy żona skarżącego jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę; 5) udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie. W odpowiedzi na powyższe skarżący złożył pismo (oraz dokumenty, które znajdują się w aktach sądowych sygn. VIII SA/Wa 609/16), w którym oświadczył, iż może złożyć jedynie zeznanie podatkowe żony, bo on jako rolnik nie składa zeznania. Podał, iż jego żona prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "U. M. K. F.H.U. [...]", ponadto jest zatrudniona na umowę o pracę w szkole podstawowej w B. D.. Swoje konto zasila środkami pochodzącymi ze sprzedaży produktów z gospodarstwa rolnego i pożyczek, które zaciąga u znajomych na spłatę kredytów. Wyjaśnił nadto, że jeśli chodzi o wydatki na bieżące utrzymanie, to może przedstawić faktury za prąd, telefon i raty kredytu. Innych faktur nie posiada. Postanowieniem z 24 listopada 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 615/16 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 12 grudnia 2016 r. (data nadania) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwana dalej p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wynika zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożonych doń dokumentów i wyjaśnień, rodzina skarżącego uzyskuje dochód z: zatrudnienia żony skarżącego, prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, renty córki skarżącego, gospodarstwa rolnego i sprzedaży produktów rolnych oraz świadczeń z pomocy społecznej (zasiłek pielęgnacyjny – [...] zł i świadczenie pielęgnacyjne - [...] zł). Załączone do akt zeznanie podatkowe za 2015 r. wskazuje, że ze stosunku pracy oraz działalności gospodarczej żona skarżącego uzyskała przychód w wysokości [...] zł, przy kosztach uzyskania przychodu [...] zł, odnotowując stratę z działalności gospodarczej w kwocie [...] zł. Zauważyć jednak należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13). Istotne zatem jest to, że żona skarżącego uzyskuje przychody z działalności gospodarczej. Z oceny złożonych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony wynika, że posiadają oni płynność finansową i nie mają problemów z regulowaniem bieżących zobowiązań. Co więcej, skarżący zasila własne konto, jak również konto żony tzw. wpłatami lub przelewami własnymi w różnych wysokościach (np. w dniu [...] września 2016 r. – [...] zł, w dniu [...] kwietnia 2016 r. – [...] zł). Wyjaśnienie skarżącego, jakoby pieniądze te pochodziły z pożyczek zaciąganych u znajomych na spłatę kredytów są wątpliwie i nie poparte żadnymi dowodami. Zdaniem Sądu przedstawione w sprawie dowody nie potwierdzają trudnej sytuacji finansowej rodziny skarżącego i okoliczność niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie sposób zatem uznać, że skarżący w sposób przekonujący wykazał, że partycypowanie w kosztach postępowania wywołanych wniesieniem skargi ([...] zł tytułem wpisu) w przedmiotowej sprawie, jak również ustanowienie pełnomocnika z wyboru, jest poza zasięgiem jego możliwości. Oceny powyższej nie zmienia okoliczność, że skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu w siedmiu sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem na łączną kwotę [...] zł. W konsekwencji uznać należy, że skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.