VIII SA/Wa 621/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku M. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanowił: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskami złożonymi na urzędowym formularzu, M. J. (dalej: "skarżący") dwukrotnie wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako Sąd) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na powołaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...]z [...]maja 2015 r. W ostatnim z ww. wniosków z [...]grudnia 2015 r. skarżący podał, że obecnie jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Natomiast żona skarżącego, po długoletniej przerwie) od połowy września 2015 r. podjęła zatrudnienie. Na utrzymaniu małżonków pozostaje dwoje małoletnich dzieci. Wskazał, że nie posiadają żadnych oszczędności, ani majątku. Źródłem utrzymania, oprócz pensji żony jest praca dorywcza skarżącego. Łącznie dochody małżonków kształtują się na poziomie [...] zł miesięcznie. Jako koszty utrzymania skarżący wymienił: opłaty mieszkaniowe ok. [...] zł, przedszkole i szkoła dzieci – ok. [...] zł oraz wyżywienie i inne [...] zł. Z powodu bardzo ciężkiej sytuacji finansowej skarżący nie ma możliwości wygospodarowania środków na pokrycie kosztów niniejszego postępowania, także z tego powodu, że przed tutejszym Sądem zawisło kilka spraw z jego wniosku (8 skarg), co zwielokrotniło wymagane koszty sądowe. Referendarz sądowy dwukrotnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż skarżący w każdym z tych przypadków uchylał się od obowiązku wykonania wezwań Sądu, wystosowanych do niego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "p.p.s.a.") w zakresie przedstawienia jego aktualnej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Postanowienie referendarza sądowego z 27 stycznia 2016 r. (drugie w sprawie) zostało prawidłowo doręczone skarżącemu [...] lutego 2016 r. Na to rozstrzygnięcie skarżący złożył sprzeciw wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu "do wniesienia ustosunkowania się do pisma Sądowego z 28 grudnia 2015 r." Postanowieniu referendarza sądowego zarzucił błąd w ocenie faktów, w tym brak uwzględnienia jego trudnej sytuacji majątkowej oraz skomplikowanego charakteru sprawy, które to okoliczności w jego ocenie uzasadniają uwzględnienie jego wniosku i przyznanie mu prawa pomocy w powyższym zakresie. Dodał, że nie sprostał wezwaniu Sądu z 28 grudnia 2015 r., gdyż w jego skrzynce pocztowej nie ujawniono żadnego awizo o kierowanej do niego korespondencji sądowej, co pozbawia go możliwości skorzystania z prawa pomocy. Pismem z [...] lutego 2016 r. w wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy, skarżący ponownie został wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej, o których mowa w wezwaniu Sądu z 28 grudnia 2015 r., w tym do nadesłania zeznań podatkowych małżonków za lata 2013 – 2014 lub zaświadczenia o nieskładaniu takiego zeznania, wyjaśnienie w jakim okresie żona skarżącego pobierała zasiłek dla bezrobotnych oraz co było źródłem jej utrzymania w okresie poprzedzającym przyznanie zasiłku, wyjaśnienia czy skarżący posiada status osoby bezrobotnej, złożenia zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia żony skarżącego, do złożenia wyciągów z rachunków bankowych małżonków za ostatnie 12 miesięcy oraz udokumentowania wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za mieszkanie, energię, wodę, itd.). Odpowiadając na powyższe, w piśmie z [...] marca 2016 r. (data złożenia na biurze podawczym tutejszego Sądu) skarżący nałożony przez Sąd obowiązek wypełnił jedynie w części, tj. nie wyjaśnił co było źródłem utrzymania żony w okresie poprzedzającym przyznanie jej zasiłku dla bezrobotnych oraz nie przedstawił swoich zeznań podatkowych za lata 2013 – 2014 oraz żony za 2014 r. W tym względzie wyjaśnił jedynie, że o wydanie stosownych zaświadczeń wystąpił do właściwego urzędu skarbowego i zobowiązał się do niezwłocznego ich dostarczenia do Sądu (w załączeniu kopia wniosków o wydanie zaświadczenia o wysokości dochodu/przychodu/ należnego podatku złożonego w [...]Urzędzie Skarbowym w [...]w dniu [...]marca 2016 r.). W pozostałym zakresie przedstawił: komputerowy wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej CEIDG) o zawieszeniu z dniem [...] stycznia 2015 r. dotychczas prowadzonej działalności gospodarczej, kopie opłaconych rachunków z tytułu czynszu za mieszkanie (za luty 2016 r.), energii elektrycznej oraz zaliczkowego rozliczenia ze Spółdzielnią Mieszkaniową, decyzję z [...]stycznia 2016 r. o utracie z dniem [...] stycznia 2016 r. statusu bezrobotnego z powodu podjęcia zatrudnienia, kopię umowy o pracę na czas określony w firmie [...], zaświadczenie o zatrudnieniu z dniem [...]stycznia 2016 r. małżonki skarżącego, kopię informacji o pobieranych przez żonę zasiłków dla bezrobotnych, kopie żądanych wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie 12 miesięcy oraz kopię zeznania podatkowego żony za 2013 r. Dodatkowo wyjaśnił, że nie posiada rachunku bankowego. Podał, że działalność gospodarczą zawiesił z dniem [...] stycznia 2016 r. z powodu braku dochodów oraz w związku z faktem zatrzymania przez urząd celny urządzeń stanowiących podstawę wykonywania tej działalności. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 1, art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Należy również wskazać, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Także w świetle poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, wielość spraw inicjowanych przez skarżących (w realiach niniejszej sprawy skarżący podniósł, że wystąpił do tutejszego Sądu łącznie z 8 skargami) nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 395/13). Nadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze jednolicie prezentowany jest pogląd, który Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia skutkuje nieuwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Jak zostało podniesione powyżej, skarżący na wystosowane do niego w tym względzie wezwanie Sądu odpowiedział jedynie w części, tj. nie wyjaśnił co stanowiło źródło utrzymania żony w okresie poprzedzającym pobieranie przez nią zasiłku dla bezrobotnych oraz nie przedstawił zeznania podatkowego swojego za lata 2013 – 2014 i żony za 2014 r. Zdaniem Sądu, w tej sytuacji przyjąć należało, że skarżący nie uzupełnił złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, co uniemożliwiło dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej sytuacji finansowej. Zdaniem Sądu już choćby z tych względów wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie w jakimkolwiek zakresie. Argumentacja strony zawarta w sprzeciwie o braku możliwości zadośćuczynieniu wezwaniu Sądu jest zupełnie przy tym chybiona i nie zasługuje na wiarę, gdyż jak wynika z akt sprawy skarżący miał pełną wiedzę o stanie sprawy, gdyż przebywał w czytelni akt tutejszego Sądu (ostatnia wizyta z [...] grudnia 2015r.). Tym bardziej, co w szczególności wymaga podkreślenia, skarżącemu dwukrotnie w realiach niniejszej sprawy odmawiano przyznania prawa pomocy właśnie z powodu sukcesywnego uchylania się od przedstawienia swojej aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej (zob. wezwania Sądu: z 8 września 2015 r. k. 38 akt sądowych oraz z 28 grudnia 2015 r., k. 51 akt sądowych). Dlatego Sąd stwierdził brak podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Skarżący, mimo wiedzy o podjętej przez Sąd inicjatywy dowodowej w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, konsekwentnie uchyla się bowiem od wykazania swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W ocenie Sądu nie wykazał zatem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dodać przy tym należy, że skarżący miał pełną wiedzę o stanie sprawy niniejszej, o czym świadczy fakt przeglądania akt sprawy w czytelni tutejszego Sądu w dniu 18 grudnia 2015 r. (ostatnie wezwanie Sądu datowane jest na 8 września 2015 r., k. 38 akt sądowych). O braku podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, zdaniem Sądu przemawia nadto analiza pozostałej części materiału dowodowego, w tym nadesłanego przez skarżącego w odpowiedzi na kolejne wezwanie Sądu (pismo z 29 lutego 2016 r., załączniki znajdują się w aktach sprawy VIII SA/Wa 585/15). W świetle tych dowodów Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie przedstawił w sposób wiarygodny informacji na temat swojej aktualnej sytuacji finansowej, materialnej i rodzinnej, przemawiającej za przyznaniem mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Świadczą o tym następujące okoliczności: niespójne oświadczenie o zawieszeniu działalności gospodarczej (w sprzeciwie k. 63 skarżący oświadczył, że działalność gospodarczą zawiesił z dniem [...] stycznia 2016 r., podczas gdy z załączonego przez niego w tym względzie wydruku wynika, że nastąpiło to z dniem [...] stycznia 2015 r.). Za niewiarygodne Sąd uznaje oświadczenie o realnych dochodach małżonków w sytuacji gdy: skarżący oświadczył, że z dniem [...] stycznia 2016 r. utracił status osoby bezrobotnej z powodu podjęcia pracy w firmie [...], podczas gdy z załączonych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że już w 2015 r. wpłynęło wynagrodzenie z tytułu pracy na rzecz tej firmy – zob. np. str. 101 akt sprawy VIII SA/Wa 585/15) co w świetle oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy o utrzymywaniu się z prac dorywczych jest chybione. Także podana wysokość dochodów i możliwości płatniczych małżonków budzi uzasadnione wątpliwości Sądu skoro z tych samych wyciągów bankowych wynika, że na rachunek bankowy dokonywano kilkakrotnie wpłat własnych w kwotach [...]zł, [...]zł, [...]zł oraz ujawnione zostały inne wpływy z różnych tytułów (zwrot [...]zł, zwrot kwoty [...]zł z firmy ubezpieczeniowej, uznanie z [...] w kwocie [...]zł), nadto wpłynęło bliżej nieokreślone wynagrodzenie w kwocie [...]zł za miesiąc kwiecień 2015 r. w PHU [...]Sp. z o.o. z/s w [...]i wiele innych kwot, których skarżący nie ujawnił we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dlatego Sąd twierdzenia skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał za niewiarygodne i wzajemnie sprzeczne. W pozostałym zakresie, z powodu nienadesłania żądanych dowodów Sąd pozbawiony został możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej sytuacji uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, gdyż skarżący konsekwentnie uchyla się od wykazania swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, składając wnioski o przyznanie prawa pomocy. Przedstawione przez skarżącego informacje są zaś niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i w świetle powyższych ustaleń budzą uzasadnione wątpliwości Sądu co do realnych możliwości płatniczych skarżącego. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. postanowienia NSA z 9 marca 2011 r. sygn. akt I GZ 54/11 oraz I GZ 55/11; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Dlatego należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 u.p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.