VIII SA/Wa 671/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2010 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...]; 2) przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego K.K. kwotę [...] złotych stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] lipca 2009r. znak [...] Wójt Gminy G. działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego / Dz. U nr 98 z 2000r. poz. 1071 ze zm., dalej określany jako "kpa" /art.20 i art.175 ust.5 pkt.2 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych / t.j Dz. U z 2006r. nr 139 poz.992 ze zm./ oraz §7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne / Dz. U nr 105 poz.881 ze zm./ , po rozpoznaniu wniosku A.G. z dnia [...] czerwca 2009r., odmówił przyznania wymienionemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną Z.G.. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy spełniać łącznie wszystkie ustawowe przesłanki z art.17 ust.1 i ust.2 ustawy oświadczeniach rodzinnych, a nadto nie mogą zaistnieć przesłanki zawarte w art.17 ust.5 powołanej ustawy. Ponieważ osoba wymagająca opieki Z. G. pozostaje w związku małżeńskim z wnioskodawcą, w sprawie zachodzi przesłanka wymieniona w art.17 ust.5 pkt.2 lit.a powołanej ustawy tj. przypadek nie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z faktem, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Jednocześnie Wójt wskazał, że ani ustawa z dnia 17 października 20008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych / dz. U nr 223 poz.223 / ani wyrok Trybunał Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. sygn. P 27/07, nie zmienia stanu prawnego w części uniemożliwiającej pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą pozostająca w związku małżeńskim. Odwołanie od powyższej decyzji złożył A.G. zarzucając zaskarżonej decyzji niezgodność z prawem wynikającą z nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych wynikającą ze wspomnianej ustawy z dnia 17.10.2008r. i wykreślenia w jego ocenie lit. "a" w art.17 ust..5 pkt.2 ustawy. Decyzja z dnia [...] sierpnia 2009r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., po rozpoznaniu odwołania strony, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wbrew twierdzeniom strony przepis art.17 ust.5 pkt.2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych nadal obowiązuje i nie został on usunięty w wyniku nowelizacji ustawy z dnia 17.10.2008r. Ponieważ cyt. przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wydana decyzja Wójta Gminy G. jest zgodna z prawem i jako taka podlega utrzymaniu w mocy. Skargę na powyższą decyzję na Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A.G.. W treści skargi podniósł, że nie zgadza się z wydaną decyzją SKO w R., wywiódł, że po nowelizacji z dnia 17.10.2008r. z przepisu art.17 ust.5 pkt.2 usunięto lit. "a" co powoduje, że odpadła przesłanka odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną żoną. Do skargi zostały dołączone m. in. kserokopie przepisów prawnych mających zastosowanie w sprawie. W odrębnym piśmie procesowym pełnomocnik skarżącego wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. sygn. P- 27/07 jako na podstawę prawną uchylenia. Wskazała, że wspomniany wyrok Trybunału Konstytucyjnego uznał za niekonstytucyjny art.17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art.1§1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U nr 153 poz.1269 ze zm./ oraz art.3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U nr153 poz.1270 ze zm., dalej określana jako "p.p.s.a"/ sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności / art.145§1 p.p.s.a / W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie spór w istocie dotyczy nie faktów, bo te są niesporne, a jedynie dokonanej przez organy obu instancji wykładni zastosowanych przepisów dotyczących przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu organy administracji obu instancji naruszyły prawo materialne, gdyż dokonały nieprawidłowej wykładni przepisów art.17 ust.5 pkt.2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania A.G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w powodu opieki nad żoną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie organ administracji powołał się na treść art.17 ust.5 pkt.1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosownie do którego świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Przepis ten, wbrew twierdzeniom skarżącego, nadal obowiązuje i nie został on usunięty w wyniku powołanej nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 18.10.2008r. Jednakże Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, stwierdza, że rzeczywiste znaczenie normy prawnej zawartej w cyt. art.17 ust.5 pkt.2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, po przywoływanym wyżej orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. i w kontekście noweli z dnia 18.10.2008r. poszerzającej krąg osób uprawnionych do otrzymywania przedmiotowego świadczenia, uległo zmianie. Powołanym wyżej wyrokiem Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art.32 ust.1 Konstytucji RP. Trybunał stwierdził, iż w art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wystąpiło pominięcie legislacyjne, zwężające w sposób niezgodny z art.32 ust.1 Konstytucji RP krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca bowiem pominął możliwość nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym. Jednocześnie wymaga podkreślenia, że Trybunał zauważył, iż stwierdzenie niekonstytucyjności art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wywrze skutki co do innych przesłanek określających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a szczególnie tej określonej w art.17 ust.5 pkt.2 lit.a ustawy. Przepis art.17 ust.5 pkt.2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przed orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego odczytywać należało w kontekście treści art.17 ust.1 ustawy. Zgodnie z literalnym brzmieniem tego przepisu świadczenie rodzinne przysługiwało matce, ojcu albo opiekunowi faktycznemu, którzy rezygnowali z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. W przypadku zawarcia związku małżeńskiego przez dziecko, umieszczenia go w rodzinie zastępczej, czy też placówce zapewniającej całodobową opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, uprawnienia rodziców albo opiekuna faktycznego do świadczenia pielęgnacyjnego, z woli ustawodawcy, wygasło. Odpadła bowiem konieczność sprawowania przez te osoby opieki. Wyrażone to zostało w przepisie art.17 ust.5 ustawy, przez użycie sformułowania "świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują", po czym wymieniono określone zdarzenia prawne dotyczące osoby, nad którą sprawowana była opieka a których zaistnienie powodowało wygaśnięcie, a także uniemożliwiało ubieganie się o nabycie uprawnienia do świadczenia przez wymienione podmioty. Tak więc literalne brzmienie cyt. art.17 ust.5 pkt.2 lit.a ustawy może być podstawą do twierdzenia, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawrze związek małżeński wyłączone jest prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która tę opiekę sprawuje, rezygnując z pracy zawodowej. Wykluczałoby to przyznanie świadczenia osobie, sprawującej opiekę nad małżonkiem. Taka interpretacja omawianego przepisu, w szczególności w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego, zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, nie zasługuje na aprobatę. Przede wszystkim należy wskazać, że jeżeli prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art.17 ust.5 pkt.2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, niweczyć będzie skutki wyrku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują małżonkowie. Zatem należy dokonać takiej wykładni art. 17 ust.5 pkt.2 lit.a cytowanej ustawy, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art.128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, traci prawo do świadczenia z uwagi na zawarcie przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego, jako że obowiązek sprawowania opieki ciążyć będzie na małżonku, który uzyska w konsekwencji prawo ubiegania się o świadczenie w przypadku rezygnacji z pracy zarobkowej / vide wyrok WSA w Łodzi z dnia 6.11.2008r. sygn. akt II SA/Łd 814/08, wyrok WSA w Gdańsku z dn.5.08.2009r. sygn. akt II SA/Gd 319/09/. Przepis art.17 ust.5 pkt.2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych aktualnie nie będzie mógł być stosowany, gdy o świadczenie pielęgnacyjne wystąpi zobowiązany do opieki i alimentacji rozumieniu k.r.o małżonek osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, spełniający jednocześnie wymogi z art.17 ust.1 ustawy. Reasumując, w aktualnym stanie prawnym, powstałym na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18.07.2008r. sygn. P 27/07, okoliczność, iż skarżący sprawuje opiekę nad małżonką nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co determinuje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy G. w oparciu o art.145§1 pkt.1 lit.a p.p.s.a, czyli z powodu naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni ocenę zawartą w niniejszym wyroku oraz rozstrzygnie wniosek skarżącego, przy uwzględnieniu pozostałych przesłanek art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ powinien zwłaszcza zbadać czy skarżący zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo nie podejmuje zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawną małżonką, mając na uwadze, że niepełnosprawność Z.G. istnieje, stosownie do orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności od 2001r. / k. [...] akt administracyjnych/. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art.145§1 pkt.1 lit.a i art.135 p.p.s.a orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.