VIII SA/Wa 720/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ewa Pecelt po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku T. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2018 r, nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie T. L. (dalej: "skarżąca"), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika pismem z [...] września 2018 r. wniosła skargę na powołaną na wstępie decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2018 r. w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych W powyższej skardze został zawarty wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] października 2018 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF, jednocześnie zobowiązano skarżącą w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) - dalej: "p.p.s.a.", do uzupełnienia wniosku, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, poprzez m.in. złożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i męża rachunków bankowych, lokat i innych instrumentów finansowych wraz z historią dokonanych na nich operacji za ostatnie trzy miesiące, złożenie zeznania podatkowego przez skarżącą i męża za rok 2016 i 2017, wskazanie wszystkich źródeł utrzymania skarżącej i męża (w tym wynagrodzenie za prace, świadczenia emerytalne, zasiłki), wskazanie wszystkich rzeczy ruchomych o wartości ponad 5.000 zł (pięć tysięcy) należących do wnioskodawczyni i męża np. samochody, maszyny rolnicze itp., wskazania z czego wnioskodawca zamierza pokryć koszty związane z ustanowieniem adwokata do prowadzenia niniejszej sprawy. W odpowiedzi na pismo skarżąca przesłała formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, z którego wynika, że wraz z mężem utrzymuje się z emerytur w łącznej kwocie [...] zł. Skarżąca nie posiada majątku, lokat, mieszka u syna. Do zobowiązań stałych skarżąca zaliczyła koszty egzekucji prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Rozpoznając wniosek na wstępie należy zauważyć, że stosownie do treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej: "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – wówczas obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, lub częściowym – wtedy obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a.). Zawarte w tym przepisie sformułowanie "wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ppsa). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 ppsa). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych tj. osób ubogich, bezrobotnych czy samotnych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Analiza podanych przez skarżącą okoliczności nie uzasadnia stwierdzenia, iż w sprawie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Przede wszystkim stwierdzić należy, że skarżąca nie wywiązała się w pełni z nałożonego obowiązku udokumentowania sytuacji materialnej swojej rodziny, mimo iż udzielenie tych informacji pozostawało w dobrze pojętym jej interesie, czym uniemożliwiła obiektywną oceną sytuacji materialnej rodziny. Przede wszystkim oświadczenie o stanie majątkowym zostało potraktowane w sposób wybiórczy, mający świadczyć o trudnej sytuacji materialnej. Skarżąca nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych (nawet zajętych) oraz nie złożyła zeznań podatkowych za 2016 i 2017 rok, nie udokumentowała prowadzenia egzekucji z emerytury, podając jedynie, że kwota jest zajęta przez komornika sądowego. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła, że znajduje się w sytuacji, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy. Nie sposób przy tym pominąć, że skarżąca ustanowiła w niniejszej sprawie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, który ponadto działał w jej imieniu także na etapie postępowania przed organami administracyjnymi. W ocenie referendarza sądowego skoro skarżąca była w stanie wygospodarować środki na opłacenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że wpis sądowy od skargi przekracza jej możliwości płatnicze. Złożone w odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia kwestii sfinansowania wynagrodzenia pełnomocnika oświadczenie, z którego wynika, że wnioskodawczyni zamierza pokryć koszty związane z ustanowieniem adwokata z zasądzonych przez Sąd kosztów zastępstwa procesowego trudno uznać za wiarygodne i przekonujące, w szczególności biorąc pod uwagę, iż pełnomocnik otrzyma wynagrodzenie jedynie w przypadku korzystnego dla skarżącej wyroku. Konkludując, w tych okolicznościach wskazać należy, iż oceniając wniosek o prawo pomocy należy kierować się nie tylko jego literalną treścią, ale także zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie te dyrektywy oceny zdolności finansowej wnioskodawczyni nie pozwalają uznać jej wniosku za zasadny bowiem nie wykazała ona ponad wszelką wątpliwość, że uiszczenie wpisu od skargi przekracza jej możliwości finansowe. Formalnie poprawne wypełnienie wniosku nie jest wystarczające do przyznania prawa pomocy, gdyż wnioskodawca musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa to na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. II GZ 165/11; z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. I GZ 455/10). Tak więc w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej wyjątkowo trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. II FZ 607/10). Jeżeli zaś wnioskodawca uchyla się od należytego i wiarygodnego wykazania swojej aktualnej sytuacji finansowej przedstawiając dane dotyczące tej sytuacji w sposób selektywny, Referendarz nie ma jakichkolwiek podstaw do wydania rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy. Należy mieć bowiem na uwadze, że Referendarz nie może w jakikolwiek sposób domniemywać sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Z tych też względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.