VIII SA/Wa 73/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Sędzia WSA Leszek Kobylski, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] października 2011 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., znak [...] na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.: dalej: "k.p.a.") po rozpatrzeniu odwołania E. S. (dalej: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] października 2011 r., znak: [...] odmawiającą skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad ojczymem W. O. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i dokonanej ocenie prawnej. Skarżąca wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojczymem, legitymującym się orzeczeniem Powiatowego zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R., stwierdzającym znaczy stopień niepełnosprawności oraz konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Decyzją z [...] października 2011 r. organ I instancji odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojczymem. W motywach podniesiono, że powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest pozostawanie W. O., jako osoby wymagającej opieki, w związku małżeńskim, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.; dalej: "ustawa"). Odwołanie od tej decyzji złożyła skarżąca, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie przedmiotowego świadczenia. Wskazała, że to ona opiekuje się ojczymem, gdyż jej matka jest osobą leżącą i nie jest w stanie się nim opiekować. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] grudnia 2011 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, co do przesłanki stanowiącej odmowę przyznania świadczenia. Powołując się na wykładnię celowościową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy uznało, że fakt pozostawania w związku małżeńskim W. O. nie może stanowić podstawy odmowy przyznania żądanego świadczenia. Jednak organ odwoławczy podniósł, że skarżąca jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznemu rolników, posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha., co stanowi [...] ha. przeliczeniowego. Nie została spełniona podstawowa przesłanka wnioskowanej pomocy, jaką jest rezygnacja z zatrudnienia lub niepodejmowanie innej pracy w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Zatem odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego aczkolwiek z innej przyczyny, niż wskazuje to organ pierwszej instancji, była zasadna. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca. Pismem z [...] stycznia 2012 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję organu odwoławczego. Uzasadniając skargę podniosła, że nie pracowała i nie pracuje w gospodarstwie rolnym. Gospodarstwo rolne stanowi spadek po zmarłym mężu. Spadek nabyła wraz z dwoma synami po 1/3 każde z nich. Swojej ziemi nie obrabia, ziemia leży odłogiem i nie korzysta z żadnych dopłat do rolnictwa. Podniosła, iż nie jest w stanie pracować z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką i ojczymem, posiadającymi orzeczenia o niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.; dalej: "ustawa"), zgodnie, z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na wstępie podkreślić należy, że skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko organu odwoławczego, że brak było podstaw do odmowy przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tej przyczyny, że osoba wymagająca opieki – W. O. pozostaje w związku małżeńskim, skoro jej małżonek również jest osobą niepełnosprawną. Takie stanowisko wynika z prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych przeprowadzonej w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 (por. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1699/09). Ostatecznie jednak, organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję odmawiającą skarżącej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się na fakt, że opiekująca się niepełnosprawnym ojczymem skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego. W ocenie organu okoliczność ta wyklucza możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż prowadzenie gospodarstwa rolnego nie zostało ujęte w ustawowej definicji zatrudnienia, z którego rezygnacja lub niepodjęcie jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kluczowym w niniejszej sprawie jest zatem odpowiedź na pytanie czy współposiadanie (wraz z dwoma synami) gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podzielić należy stanowisko prezentowane w decyzji Kolegium, że przesłanką przyznania świadczenia z cytowanego art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ze względu na konieczność sprawowania opieki. Stosownie zaś do art. 3 pkt 22 u.ś.r., pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powyższym rozumieniu oznacza, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w powyższych formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta. A więc wnioskodawca by mógł skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma być osobą faktycznie bezrobotną i sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej pomocy. Wówczas uzasadniona jest pomoc państwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1987/10, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1393/11, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 379/11, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 521/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. nr 69, poz. 145 ze zm.) za osobę bezrobotną nie uznaje się właściciela lub posiadacza (samoistnego oraz zależnego) nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub podlegającej ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy, jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawarta w dyspozycji art. 17 ust. 1 pkt 3, stanowi oczywistą konsekwencję konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Założyć należy, że wykonywanie takiej opieki wobec osoby ze wskazaniami opisanymi szczegółowo w art. 17 ust. 1 pkt 3, wymagającej wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy, nie jest możliwe w sytuacji, gdy opiekun pozostaje w zatrudnieniu, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 ustawy, które ze zrozumiałych względów absorbuje znaczną część jego czasu. Taka sytuacja nie musi natomiast, co do zasady, zachodzić w przypadku opiekuna, który jest współwłaścicielem (jednym z trzech) gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha (i jednocześnie nie jest zatrudniony poza rolnictwem w warunkach, określonych w art. 3 pkt 22), jeżeli okoliczność ta nie powoduje jego osobistego zaangażowania w pracę w gospodarstwie w takim wymiarze, który uniemożliwia sprawowanie bieżącej i stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Fakt współposiadania gospodarstwa rolnego daje jedynie możliwość pracy w nim, a nawet wówczas nie można pominąć – w aspekcie problemu prawnego występującego w niniejszej sprawie – specyfiki takiej pracy, polegającej na tym, iż w zależności od wielkości czy struktury gospodarstwa rolnego, nie musi ona absorbować rolnika w taki sposób, który z zasady uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy. Praca w gospodarstwie rolnym, którego współwłaścicielem jest wnioskujący o świadczenie, nie wymaga osobistego zaangażowania, a konkretne prace mogą być wykonywane przez drugiego ze współwłaścicieli. Z tych powodów często zdarza się, że osoby będące współwłaścicielami gospodarstw rolnych podejmują zatrudnienie poza rolnictwem. Jest to praktyka powszechnie znana, tym bardziej, że w Polsce nadal dominują niewielkie obszarowo gospodarstwa rolne, z których dochodowość jest na tyle niska, że podjęcie przez ich posiadaczy pracy poza rolnictwem jest życiową koniecznością, jeśli chodzi o utrzymanie rodziny. Nietrudno, zatem wyobrazić sobie sytuację, w której osoba będąca współwłaścicielem gospodarstwa rolnego takiej właśnie pracy nie podejmuje lub też rezygnuje z niej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad najbliższym członkiem rodziny, spełniającym wymogi określone w art. 17 ust. 1 ustawy. W świetle przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy za bezrobotnego nie można uznać jedynie takiej osoby, która jest właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub nie podlegającej ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy, jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe (art. 2 ust. 1 pkt 2d ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Skarżąca nie jest właścicielem, a współwłaścicielem w 1/3 części gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, co nie wyklucza możliwości uznania jej za bezrobotną w świetle regulacji tej ustawy, co umknęło uwadze organów rozpoznających sprawę niniejszą. W ocenie Sądu, przede wszystkim wskazać należy, że organy obu instancji nie podjęły wszelkich kroków do wyczerpującego wyjaśnienia sprawy nie zebrały, bowiem i nie rozpatrzyły w całości materiału dowodowego, który może mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Po pierwsze organy nie podjęły nawet próby wyjaśnienia czy bezsporny fakt współposiadania przez skarżącą gospodarstwa rolnego pozwalałby jej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a pracy takiej nie podejmuje tylko właśnie z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Organy nie zbadały, czy skarżąca użytkuje swoją ziemię, czy pracuje w gospodarstwie rolnym, czy skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Nadto nie zostało wyjaśnione, czy skarżąca faktycznie tak jak wskazuje w swoim oświadczeniu osobiście sprawuje codzienną opiekę nad swoim niepełnosprawnym ojczymem i w związku z tym zrezygnowała z użytkowania gospodarstwa rolnego w przypadającej na nią części. W celu sprawdzenia powyższego organy nie podjęły jednak żadnych kroków, które umożliwiłyby ewentualną weryfikację składanego przez skarżącą oświadczenia w tym zakresie. Od wyjaśnienia zaś tej okoliczności zależy, czy skarżącej można przyznać świadczenie, o które się ubiega. Działając w ten sposób organy niewątpliwie uchybiły art. 7 i 77 Kpa, a to naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów uznając, że opisane w sentencji wyroku rozstrzygnięcia organów orzekających zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, które mogło mieć i miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w wyroku. Rozstrzygnięcie jak w pkt 2 wydano na podstawie art. 152 p.p.s.a.