VIII SA/Wa 737/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), , Protokolant Specjalista Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi D. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 14 sierpnia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga D. F. (dalej: skarżący, strona), na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji, SKO, Kolegium) z 14 sierpnia 2024 r. znak: [...] ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z 24 czerwca 2024 r. znak: [...] Prezydent Miasta R. (dalej: organ I instancji, Prezydent), działając m.in. na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. a, ust. 2b-2d, ust. 3, art. 60 w związku z art. 8, art. 10 ust. 4, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 62 ust. 2, art. 64, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej: u.p.s.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.), 1) stwierdził, że skarżący kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt ojca J. F. w Domu Pomocy Społecznej [...] im. B. "[...]" K. w R. przy ul. S. [...] (dalej: DPS) w okresie od 22 września 2023 r. do 30 listopada 2023 r. w łącznej kwocie 2.588,15 zł, 2) odmówił skarżącemu zwolnienia z opłaty ustalonej w punkcie 1. Z uzasadnienia decyzji wynika, że J. F. został skierowany do DPS decyzją z 18 września 2023 r. nr [...], a następnie umieszczony w placówce 22 września 2023 r., gdzie aktualnie przebywa. Zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Nr [...] z 28 marca 2023 r. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w okresie od 1 września 2023 r. do 30 listopada 2023 r. wyniósł 5.899,05 zł J. F. ponosił opłatę za swój pobyt w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu, tj. w okresie od 22 września 2023 r. do 30 września 2023 r. w kwocie 527,60 zł miesięcznie, zaś w okresie od 1 października 2023 r. do 30 listopada 2023 r. – 1.758,67 zł miesięcznie. Organ I instancji ustalił, że osobami zobowiązanymi do uiszczania odpłatności za pobyt J. F. w DPS są: skarżący – jego syn oraz D. W. – jego wnuczka. Z dalszej części uzasadnienia wynika, że postępowanie w sprawie ustalenia opłaty skarżącemu za pobyt ojca w DPS zostało wszczęte 21 listopada 2023 r., natomiast pismem z 19 lutego 2024 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie z tej opłaty. Opłata D. W. została ustalona decyzją nr [...] z 24 czerwca 2024 r. znak: [...]. Dalej organ I instancji wskazał, że 7 maja 2024 r. przesłana została do skarżącego propozycja zawarcia umowy z zastrzeżeniem, że w przypadku odmowy jej podpisania opłata zostanie ustalona w drodze decyzji. Skarżący nie podpisał proponowanej umowy, wobec czego organ podjął czynności administracyjne zmierzające do wydania decyzji. Wysokość opłaty ustalono w oparciu o dochody, które przekraczały kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Organ I instancji po dokonaniu analizy wydatków skarżącego, wykazanych przez niego w oświadczeniu z 16 lutego 2024 r., wskazał, że jego obciążenia finansowe we wrześniu 2023 r. wynosiły 923,38 zł, w październiku 2023 r. - 2.494,27 zł, a w listopadzie 2023 r. - 2.396,05 zł. Porównując wydatki z dochodami oraz uwzględniając fakt, że skarżący musi ponosić również wydatki związane z zakupem żywności, odzieży i środków czystości, organ I instancji uznał, że skarżący ma możliwości płatnicze do wniesienia opłaty w ustalonej wysokości. Prezydent jednocześnie rozpoznał wniosek skarżącego o zwolnienie z opłaty, jednak nie znalazł podstaw do tego zwolnienia z uwagi na to, że skarżący nie przedstawił dowodów uzasadniających występowanie szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 64 u.p.s. Od powyższej decyzji odwołanie złożył skarżący, zarzucając naruszenie przepisów k.p.a., co skutkowało dowolną i wybiórczą oceną zebranego materiału dowodowego, a tym samym nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego. W dalszej kolejności skutkowało to nieprawidłowym stosowaniem przepisów prawa materialnego, w szczególności ustawy o pomocy społecznej, między innymi uznaniem, że miesięczne raty kredytu w wysokości 1.194,35 zł, jakie musi spłacać skarżący, są dochodem rodziny, a nie jej kosztem. Nadto skarżący podał, że organ I instancji nie wziął pod uwagę spłacanego drugiego kredytu w wysokości 1.299,78 zł, co daje łączną kwotę zadłużenia w wysokości 2.494,13 zł. Nie wziął także pod uwagę złych wieloletnich relacji rodzinnych pomiędzy skarżącym a jego ojcem, co w konsekwencji prowadziło do niezastosowania art. 64 pkt 7 u.p.s. Po rozpoznaniu odwołania SKO, decyzją z 14 sierpnia 2024 r., znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania Kolegium przytoczyło ramy prawne odnoszące się do problematyki przedmiotowej sprawy, wskazując na treść art. 60 ust. 1 i art. 59 ust. 1 u.p.s. wskazało, że stosownie do art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym podmioty te nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, a następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść, maksymalnie 70% jego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.). Kolegium powołało art. 61 ust. 2d u.p.s., zgodnie z którym w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b u.p.s. SKO podzieliło ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji wyjaśniając, że uzyskane kwoty z tytułu pożyczek i sprzedaży nieruchomości stanowią dochód rodziny odpowiednio od listopada 2023 r. z tytułu pożyczek i od grudnia 2023 r. z tytułu sprzedaży mieszkania. Jednakże biorąc pod uwagę, że nieco ponad trzy miesiące później skarżący zakupił mieszkanie za kwotę 430.000 zł słusznie organ I instancji obliczył dochód rodziny w okresie objętym decyzją, odejmując od kwoty za kupno mieszkania kwotę ze sprzedaży nieruchomości, a następnie odejmując otrzymaną różnicę od sumy pożyczek. Pozostała kwota w wysokości 14.332,17 zł została rozliczona na 12 miesięcy zgodnie z art. 8 ust. 11 u.p.s., dlatego 1/12 otrzymanej kwoty stanowi wraz z wynagrodzeniem za pracę skarżącego i jego żony miesięczny dochód rodziny. Dalej Kolegium wyjaśniło, że warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest uzyskanie określonego przysporzenia finansowego. Ustawodawca, definiując pojęcie dochodu, nie łączy go z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie - traktuje go bardzo szeroko, niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są kwalifikowane jako dochód. Przykładowo można wymienić zwrot nadpłaconego podatku, przyznanie kredytu czy odszkodowanie z tytułu wypadku. Podobnie należy ocenić uzyskanie dochodu w wyniku pożyczki; tego rodzaju dochód nie został wyłączony w art. 8 ust. 3 ani w ust. 4 u.p.s. z oceny sytuacji dochodowej osób ubiegających się o pomoc lub z niej korzystających. Pomoc społeczna jest instytucją publiczną mającą na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie dysponują środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego - w dacie ubiegania się o pomoc społeczną. Z tej przyczyny nie ma znaczenia tytuł, ani źródło uzyskiwania tych środków, a pożyczka jest dochodem mogącym stanowić źródło utrzymania. Dlatego też pożyczka, z punktu widzenia u.p.s., stanowi dochód i musi być uwzględniona przy ustalaniu sytuacji dochodowej osoby ubiegającej się o świadczenie. W konsekwencji Kolegium uznało, iż dochód rodziny skarżącego został przez organ I instancji ustalony prawidłowo i po pomniejszeniu go o pomoc świadczoną na rzecz córki (500 zł miesięcznie) łącznie wynosił 5.944,46 zł we wrześniu 2023 r., 7.220,01 zł w październiku 2023 r. i 7.182.85 zł w listopadzie 2023 r., co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi odpowiednio: 2.972,23 zł, 3.610,01 zł i 3.591,43 zł. Dochód ten przekroczył 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (1.800 zł) i kwalifikuje skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Kolegium odniosło się również do wniosku skarżącego o zwolnienie z opłaty. Wyjaśniło, że w rozpoznawanej sprawie wykluczyć należy wystąpienie okoliczności opisanych w art. 64a u.p.s., gdyż wspomniane w nim relacje pomiędzy osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej a jego pensjonariuszem muszą być potwierdzone orzeczeniem sądu powszechnego. Tymczasem skarżący nie legitymuje się takim orzeczeniem. Zatem rozważenia wymaga wyłącznie przesłanka określona w art. 64 pkt 7 u.p.s., która dotyczy rażącego naruszenia przez osobę znajdującą się w domu pomocy społecznej obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Ustawodawca nie definiuje przy tym, co należy rozumieć przez wspomniane w nim obowiązki. Zaniedbania we wskazanym zakresie muszą dotyczyć okresu, kiedy zobowiązani do wnoszenia opłat wymagali właściwego dla ich wieku wsparcia, a więc odnoszą się między innymi do obowiązku opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój. Podkreśla się przy tym, że nie dotyczy to jakichkolwiek naruszeń, a jedynie takich, które miały charakter rażący. Według SKO w rozpoznawanej sprawie z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, by w przypadku skarżącego ojciec dopuścił się wobec niego rażących zaniedbań, w tym obowiązku alimentacyjnego, czy innych obowiązków, o których wyżej mowa. Samo zerwanie więzi rodzinnych nie może uzasadniać wniosku o całkowite zwolnienie, tym bardziej, że brak jest na to jakichkolwiek dowodów. W rozpoznawanej sprawie nie można zatem mówić o spełnieniu warunku rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych w rozumieniu art. 64 pkt 7 u.p.s. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie, w której podniósł zarzuty tożsame jak w treści złożonego odwołania. Ponowił również argumentację przedstawioną na etapie wniesionego odwołania. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyższej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.p.s. Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Koszt ten ustalany jest przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starostę lub marszałka województwa w zależności od zasięgu domu pomocy społecznej i ogłaszany w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do 31 marca każdego roku (ust. 2). Zgodnie z ust. 3 cytowanego przepisu ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Z kolei zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Obowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, stosownie do art. 61 ust. 1 u.p.s., są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym podmioty te nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, a następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.). W przypadku niemożności uiszczenia opłaty przez mieszkańca cały lub częściowy koszt pobytu w domu pomocy społecznej pokrywają: małżonek, zstępni oraz wstępni, pod warunkiem spełnienia kryteriów dochodowych. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. wymienione wyżej osoby opłatę wnoszą zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium na osobę w rodzinie. Z kolei art. 103 ust. 2 u.p.s. stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. W przypadku zaś odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (por. przepis art. 61 ust. 2d u.p.s.). Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że opłata za pobyt w domu pomocy społecznej w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji ustalającej opłatę. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy, z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Ustalenie sytuacji rodzinnej osoby zobowiązanej oraz wyliczenie dochodu bądź sumy dochodów wszystkich członków rodziny następuje zgodnie z przepisami k.p.a. w zakresie, w którym normują postępowanie dowodowe. Jak wynika z akt postępowania ojciec skarżącego decyzją Prezydenta z 18 września 2023 r. został skierowany do DPS na czas nieokreślony, gdzie aktualnie przebywa. Skarżący bezspornie jest osobą zobowiązaną do partycypowania w kosztach pobytu ojca w domu pomocy społecznej. U skarżącego przeprowadzono wywiad środowiskowy, a następnie zaproponowano mu możliwość zawarcia umowy, lecz nie skorzystał z tego rozwiązania. W tej sytuacji, stosownie do art. 61 ust. 2d u.p.s., zaistniały przesłanki do ustalenia stronie opłaty w drodze decyzji, jak i do rozważenia przez organ zgłoszonego 19 lutego 2024 r. wniosku skarżącego o zwolnienie go z opłaty. Zdaniem Sądu zgromadzony przez organy w niniejszej sprawie obszerny i wyczerpujący materiał dowodowy został należycie oceniony, co w konsekwencji skutkowało ustaleniem skarżącemu opłaty w wysokościach określonych w decyzji organu I instancji. Ustalając sytuację skarżącego, organy obu instancji uznały, że dochód jego rodziny we wrześniu 2023 r. wynosił 5.944,46, w październiku 2023 r. – 7.220,01 zł, zaś w listopadzie 2023 r. – 7.182,85 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniosło odpowiednio: 2.972,23 zł, 3.610,01 zł i 3.591,43 zł. Dochód ten przekroczył 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (1.800 zł) i zakwalifikował skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt ojca skarżącego w DPS. Prezydent w swojej decyzji w formie tabeli przedstawił sytuację dochodową skarżącego za badany okres od 22 września 2023 r. do końca listopada 2023 r. W każdym miesiącu przeprowadzono wyliczenia w następujący sposób: średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej pomniejszono o opłatę wnoszoną przez J. F. . Otrzymana różnica stanowi wysokość kwoty, jakiej może domagać się Gmina Miasta R. od osób zobowiązanych. Następnie od dochodu na osobę w rodzinie skarżącego odjęto kwotę kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie. Otrzymany wynik porównano z kwotą, której może domagać się Gmina Miasta R. od skarżącego i na tej podstawie ustalono wysokość opłaty. Biorąc pod uwagę wysokość dochodów rodziny skarżącego oraz ograniczenia określone w art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. organy ustaliły wysokość opłaty od 22 września 2023 r. do 30 września 2023 r. – 282,13 zł, od 1 października 2023 r. do 31 października 2023 r. – 940,88 zł oraz od 1 listopada 2023 r. do 30 listopada 2023 r. – 1.365,14 zł. Łączna kwota odpłatności wyniosła więc 2.588,15 zł. Powyższe obliczenia matematyczne nie budzą wątpliwości Sądu. Kwestią sporną jest to, czy do dochodu, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s., można wliczyć uzyskane kwoty z tytułu pożyczek i sprzedaży nieruchomości. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika bowiem, że skarżący oraz jego żona 16 października 2023 r. na remont mieszkania zawarli bankowe umowy pożyczki na kwoty odpowiednio: 67.629,01 zł oraz 61.703,16 zł, co łącznie stanowi kwotę 129.332,17 zł (plany spłat pożyczek w aktach administracyjnych sprawy). Ponadto w listopadzie 2023 r. skarżący uzyskał jednorazowy dochód w wysokości 315.000 zł z tytułu sprzedaży nieruchomości (akt notarialny Rep. A Nr [...] z 24 listopada 2023 r. w aktach administracyjnych sprawy), natomiast 4 marca 2024 r. skarżący zakupił nieruchomość o wartości 430.000 zł (akt notarialny Rep. A Nr [...] w aktach administracyjnych sprawy). Organy orzekające prawidłowo uznały, że kwota pożyczek w wysokości 14.332,17 zł, pozostała po odjęciu brakującej kwoty na zakup mieszkania (129.332,17 zł – 115.000 zł), stanowi dochód rodziny przekraczający pięciokrotnie kryterium dochodowe osoby w rodzinie, dlatego zasadnie została rozliczona na 12 kolejnych miesięcy, w równych częściach, poczynając od miesiąca wypłaty dochodu, tj. od października 2023 r. (art. 8 ust. 11 u.p.s.). Stąd od 1 października 2023 r. miesięczny dochód skarżącego i jego żony został powiększony o 1/12 część kwoty pozostałej pożyczki, tj. o 1.194,35 zł. Sąd podziela stanowisko wyrażane wielokrotnie w orzecznictwie, zgodnie z którym ustawodawca w kwestii zdefiniowania dochodu w u.p.s. nie odsyła do przepisów podatkowych, formułując dla potrzeb ustawy definicję dochodu w art. 8 ust. 3. Zgodnie z tym przepisem dochodem jest każdy przychód, bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania, pomniejszony jedynie o obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest uzyskanie określonego przysporzenia finansowego. Ustawodawca, definiując pojęcie dochodu, nie łączy go z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie - traktuje go bardzo szeroko niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są kwalifikowane jako dochód. Przykładowo można wymienić zwrot nadpłaconego podatku, przyznanie kredytu czy odszkodowanie z tytułu wypadku (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna, Komentarz, LEX 2014). Podobnie należy ocenić uzyskanie dochodu w wyniku pożyczki. Tego rodzaju dochód nie został wyłączony w art. 8 ust. 3 ani w ust. 4 u.p.s. z oceny sytuacji dochodowej osób ubiegających się o pomoc lub z niej korzystających. Pomoc społeczna jest instytucją publiczną mającą na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie dysponują środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego - w dacie ubiegania się o pomoc społeczną. Z tej przyczyny nie ma znaczenia tytuł ani źródło uzyskiwania tych środków, a pożyczka jest dochodem mogącym stanowić źródło utrzymania. Dlatego też pożyczka, z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej, stanowi dochód i musi być uwzględniona przy ustalaniu sytuacji dochodowej osoby ubiegającej się o świadczenie (por. wyroki NSA: z 3 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 2019/21, z 28 października 2016 r., sygn. akt I OSK 431/15, z 9 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 1541/1, z 3 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1117/12, wszystkie publ. cbosa). Zastrzeżeń Sądu nie budzi również rozstrzygnięcie organów w zakresie wniosku skarżącego o zwolnienie z ustalonej opłaty. Skarżący wniosek swój uzasadnił tym, że od momentu zawarcia małżeństwa i wyprowadzenia się z domu rodzinnego stosunki z rodzicami były chłodne, spotykali się sporadycznie. Rodzice nie pomagali skarżącemu finansowo, ani nie wspierali w żaden inny sposób, ponieważ uwagę i swoje oszczędności przeznaczyli na wsparcie córki chorej na chorobę alkoholową oraz wnuka uzależnionego od alkoholu i narkotyków. Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Na ostatnią z tych przesłanek (art. 64 pkt 7 u.p.s.) wskazywał skarżący, zarówno w odwołaniu, jak i w skardze do Sądu. Podkreślić należy, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej na podstawie art. 64 u.p.s. ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet wystąpienie wskazanych w tym przepisie, przykładowych okoliczności uzasadniających zwolnienie z opłaty, nie przesądza o obowiązku uwzględnienia wniosku strony w tym przedmiocie, a tym bardziej o obowiązku zastosowania zwolnienia w pełnym zakresie żądanym przez stronę. Luz decyzyjny organu ograniczają dwa elementy: po pierwsze - konieczność uwzględnienia przesłanek wynikających z celów i funkcji pomocy społecznej, a po drugie - ogólna zasada postępowania administracyjnego, nakazująca dokonanie właściwego wyważenia pomiędzy interesem publicznym i słusznym interesem strony (art. 7 k.p.a.) (por. wyrok WSA w Lublinie z 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 60/22, publ. cbosa). Decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie będzie mogła być uznana za dowolną wtedy, gdy orzekający organ ustali - zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - wszystkie istotne okoliczności dla treści rozstrzygnięcia. Z treści art. 64 pkt 7 u.p.s. wynika, że osoba ubiegająca się o zwolnienie z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ma wykazać rażące naruszenie przez niego obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych. Jak wynika to z przywołanego przepisu ma to nastąpić "w szczególności" na podstawie dokumentów. Taka konstrukcja przepisu wskazuje, że dokumenty stanowią tylko jeden z możliwych środków dowodowych. Wykazanie rażącego naruszenia obowiązków alimentacyjnych bądź rodzinnych może nastąpić, zgodnie z zasadą otwartego katalogu środków dowodowych (art. 75 § 1 k.p.a.), na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, w tym także zeznań świadków, opinii biegłych czy też oględzin. Można zatem wykazywać naruszenie obowiązków alimentacyjnych czy też rodzinnych również na podstawie zeznań świadków (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 23 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ol 88/24, publ. Lex nr 3714268; wyrok WSA w Białymstoku z 5 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 760/23, publ. Lex nr 3647518). Za rażące naruszenie innych niż obowiązek alimentacyjny obowiązków rodzinnych należy uznać podejmowanie w sposób uporczywy wobec zobowiązanego do wnoszenia opłaty obiektywnie społecznie potępianych działań, takich jak: wszczynanie awantur, ubliżanie, rzucanie wyzwisk, używanie przemocy fizycznej, brak jakiegokolwiek wsparcia i pomocy w sytuacjach tego wymagających. Jeżeli wskutek tego rodzaju zachowań pensjonariusz domu pomocy społecznej doprowadził do całkowitego zerwania więzi rodzinnych z obowiązanym do wnoszenia opłaty, będzie można wówczas mówić o spełnieniu warunku rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych w rozumieniu art. 64 pkt 7 u.s.p. (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 29 maja 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 568/232, publ. Lex nr 3722173, wyrok WSA w Łodzi z 25 września 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 544/24, publ. Lex nr 3769997). W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę powołane przez skarżącego okoliczności nie wyczerpują przesłanki wykazania "rażącego" naruszenia innych obowiązków rodzinnych stanowiących przesłankę zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty. Wprawdzie skarżący wskazał na brak więzi rodzinnych z ojcem, ale nie są one sprecyzowane, ani udowodnione, nie wskazują też okresu, kiedy wystąpiły zaniedbania obowiązków opieki, wychowania, dbałości o rozwój, nie wskazują również na rażący charakter tych zaniedbań. Przeciwnie – z wywiadu środowiskowego znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy wynika, że skarżący przed umieszczeniem ojca w DPS udzielał mu pomocy i wsparcia, organizował wizyty lekarskie, spłacił jego zobowiązania finansowe. Kiedy ojciec zamieszkał już w DPS, skarżący z córką wyposażyli go w potrzebne przedmioty (pościel, koce, ubrania, obuwie, środki czystości), odwiedzają go regularnie, opłacają faktury za leki i kupują wszystko, o co ojciec poprosi. W ocenie Sądu nie doszło do zerwania więzi rodzinnych skarżącego z ojcem, będącego skutkiem rażącego naruszenia innych obowiązków rodzinnych, aniżeli alimentacyjny, o czym mowa w art. 64 pkt 7 u.p.s. Ponadto Sąd w składzie orzekającym w sprawie podziela wyrażane w orzecznictwie stanowisko, że wynikający z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Z treści przepisów nakładających wspomniane wyżej obowiązki nie daje się w szczególności wyprowadzić konkluzji, iż organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony, w sytuacji gdy ta środków takich nie przedstawia. Nie można bowiem w takim przypadku założyć, że przy bierności strony cały ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach (wyrok NSA z 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1605/96, publ. LEX nr 33414). W ocenie Sądu kontrolowana decyzja nie narusza przepisów prawa skutkujących jej uchyleniem czy też stwierdzeniem jej nieważności, w tym przepisów wskazanych w skardze (art. 8 u.p.s. i art. 64 pkt 7 u.p.s.). Organy przeprowadziły postępowanie dowodowe zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Kontrolowana decyzja SKO nie narusza art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ jej uzasadnienie jest wyczerpujące, jasne i logiczne, z powołaniem się na przepisy prawa oraz dowody mające odzwierciedlenie w aktach administracyjnych. Organy nie naruszyły zasady pogłębiania zaufania obywateli w rozumieniu art. 8 § 1 k.p.a., ani zasady przekonywania z art. 11 k.p.a. Sam fakt, że strona nie zgadza się z decyzją nie oznacza, że organy naruszyły ww. ogólne zasady prowadzenia postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.