VIII SA/Wa 775/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Protokolant Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2010 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta G. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Syg.akt VIII SA/Wa 775/09 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] września 2009 roku, nr [...] Wojewoda [...] biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego( DZ.U z 2000 roku, nr 98, poz.1071 ze zm.dalej jako k.p.a.) w związku z art. 15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych( DZ.U z 2006 roku, nr 139, poz. 993 ze zm. dalej jako ustawa o ewidencji ludności), po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez A. G., od decyzji Burmistrza Gminy i Miasta G. z dnia [...] lipca 2009 roku, nr [...] orzekającej o wymeldowaniu A. G.z pobytu stałego w miejscowości K. [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] lipca 2009 roku Burmistrz Gminy i Miasta G. orzekł o wymeldowaniu A. G. z pobytu stałego w miejscowości K. nr [...]. W ocenie organu zebrany materiał dowodowy dawał podstawy do wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. Opuścił on miejsce stałego pobytu definitywnie i trwale. Nadto zabrał swoje rzeczy osobiste, a swoje życie skoncentrował w miejscowości Odrzywołem, w mieszkaniu u swojej siostry. Organ zauważał, że skarżący wprawdzie zwracał się do Prokuratury Rejonowej w G. o to, że ma utrudniane zamieszkiwanie w domu byłej żony w K.. Jak wynika z informacji Prokuratury postępowanie w tym zakresie zakończyło się umorzeniem postępowania. Organ podnosił również, że skarżący w toku postępowania potwierdził, że swoją przyszłość nie wiąże z zamieszkiwaniem w K., a chce tylko aby była żona dała mu lokal zastępczy. Od decyzji organu pierwszej instancji odwołał się A. G. podnosząc, że organ nie wziął pod uwagę faktu, że z przedmiotowego lokalu został wyrzucony przez żonę i syna w czerwcu 2008 roku i od tego czasu gdy podejmował próby powrotu do domu i zamieszkania w nim, to używano przeciwko niemu siły fizycznej. Podnosił, że w związku z zachowaniem żony i syna sprawę skierował do prokuratury. Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie podniósł, że stosownie do przepisu art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zdaniem organu analiza materiału dowodowego wykazała, że organ pierwszej instancji prawidłowo rozstrzygnął, że A. G. opuścił dotychczasowe miejsce pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności. Następnie organ przedstawił stanowiska stron prezentowane w toku postępowania z których wynika, że H. G. w dniu [...] czerwca 2008 roku nakazała mężowi wyprowadzić się z domu, ponieważ nadużywał alkoholu i nie chciał się leczyć z choroby alkoholowej. Organ podnosił, że Sąd Rejonowy w G. nałożył na A. G. obowiązek poddania się leczeniu odwykowemu, któremu on się nie poddał. Z tego powodu żona skarżącego spakowała i wyniosła jego rzeczy osobiste, a on odjechał samochodem. Organ również zauważa, że skarżący domaga się, aby żona dała mu jakiś lokal zastępczy. W ocenie organu skarżący nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu i swoje sprawy życiowe skoncentrował w innym miejscu. Natomiast w przedmiotowym lokalu chce utrzymać fikcyjny meldunek do czasu otrzymania lokalu zastępczego. Skarżący co prawda złożył zawiadomienie do Prokuratury Rejonowej w G. o popełnieniu przestępstwa zmuszania go do określonego zachowania i uniemożliwiania mu korzystania z lokalu, ale postępowanie w tym przedmiocie zakończyło się umorzeniem. Samo werbalne deklarowanie zamiaru powrotu do miejsca pobytu stałego nie ma znaczenia, skoro nie zostało poparte skutecznymi, prawnymi działaniami. Nadto organ zauważył, że przepisy meldunkowe służą ewidencji osób w miejscu ich zamieszkania i nie mogą być wykorzystywane do celów dla których nie zostały przewidziane. Zatem dalsze utrzymywanie stałego zameldowania skarżącego w przedmiotowym lokalu, stanowiłoby w obecnym stanie rzeczy jedynie fikcję meldunkową. Skargę na decyzję organu odwoławczego złożył A. G.. Zarzucał, że przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem ogólnych przepisów procedury administracyjnej, która wymaga prowadzenia postępowania z zachowaniem praworządności i dokonywania wszelkich kroków niezbędnych dla wyjaśnienia stanu faktycznego oraz naruszono zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Podnosił, że organ prowadzący postępowanie o wymeldowanie z lokalu na podstawie art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności powinien zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do czasu zakończenia postępowania Prokuratury Rejonowej w G. syg. akt [...] w sprawie zmuszania go poprzez stosowanie przemocy do określonego zachowania polegającego na niemożności zamieszkiwania w domu w K. przez H. G. i A. G.. Skarżący jednocześnie podnosił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazywał, że opuszczenie przez niego domu nie miało charakteru dobrowolnego i było wynikiem bezprawnych działań osób zainteresowanych. Podnosił, że termin oględzin lokalu wyznaczono niemal rok od daty jego opuszczenia. Brak możliwości dostania się do domu spowodował, że znajdujące się tam jego rzeczy zostały usunięte. Odnosząc się do argumentacji organu, że jego jedynym celem jest uzyskanie od żony lokalu zastępczego, to podnosił że czuje się działaniami rodziny niezwykle pokrzywdzony. Przywoływał, że w 2007 roku przekazał gospodarstwo rolne po swoich rodzicach na rzecz syna, a on je sprzedał. W obecnej sytuacji zachowanie rodziny spowodowało, że nie ma gdzie zamieszkać i musi zamieszkiwać u swojej siostry. Wskazywał, że po umorzeniu postępowania karnego w czerwcu 2009 roku, w dniu [...] lipca 2009 roku, w celu ochrony swych praw złożył ponownie zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z art. 191 k.k. Postępowanie zostało wszczęte i jest prowadzone przez Prokuraturę Rejonową w G.. Skarżący przywoływał orzecznictwo sądów administracyjnych podkreślające, że podstawą wymeldowania z pobytu stałego jest tylko dobrowolność opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania. Jego zdaniem bezprawne działanie osób polegające na zmuszeniu go do opuszczenia miejsca zamieszkania, nie może być sankcjonowane przez decyzje organów administracji publicznej. Takie działanie organów stanowi naruszenie zasad postępowania administracyjnego – zasady praworządności, zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. W związku z powyższym skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 roku. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego – art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności oraz przepisów postępowania – art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa w zakresie gromadzenia, dokonanej oceny dowodów oraz przedstawionej argumentacji. Naruszenie prawa materialnego może nastąpić w dwojaki sposób: poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Pierwszy sposób naruszenia prawa materialnego polega na mylnym zrozumieniu treści zastosowanego przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe jego zastosowanie, to kwestia prawidłowego odniesienia normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego z hipotezą odnośnej normy prawnej i poddanie tego stanu ocenie prawnej na podstawie treści tej normy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 2.04.2003 roku, I CKN 160/01 ; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 .02.2006 roku, II CSK 101/05). Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego dłużej niż 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczania tego miejsca. Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 powołanej ustawy niewykonanie tego obowiązku upoważnia organ gminy do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego wyżej przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne, nadto że opuszczenie danego lokalu to nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia tego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Dobrowolne opuszczenie ma miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego niedopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Jeżeli natomiast strona podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, to wówczas nie można uznać za dobrowolne opuszczenie przedmiotowego lokalu (por. wyroki NSA z dnia 1 lipca 2008 r. sygn. II OSK 739/07, Lex nr 498355, z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00, Lex nr 49954, z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, Lex nr 78937, z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99, Lex nr 79243). Spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli. Koniecznym jest zatem dokonanie oceny zamiaru osoby, która ma być wymeldowana. Jednakże ocena ta nie może być oceną bezkrytyczną. Niezbędnym jest uwzględnienie obiektywnych przesłanek opuszczenia, takich jak: powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu i utrzymywania związków z miejscem stałego pobytu, jak również pogodzenie się z dalszym niezamieszkiwaniem w nim. Opuszczenie lokalu musi być oczywiste i co do zasady dobrowolne. Na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu muszą być traktowane wszystkie te przypadki, kiedy osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana i swoje centrum życiowe skoncentrowała w innym miejscu. W przedmiotowej sprawie bezspornym pozostaje, że skarżący nie przebywa aktualnie w przedmiotowym lokalu. Ustalenia wymagało więc, czy zachowanie skarżącego nosi znamiona dobrowolnego i trwałego opuszczenia spornego lokalu w rozumieniu przepisu art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności. Rozpoznawanie zarzutów skargi należy rozpocząć od zarzutów dotyczących błędnych ustaleń faktycznych, ponieważ dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny daje możliwość prawidłowo zastosowania prawa materialnego. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W ocenie Sądu organ w niniejszej sprawie nie zebrał całości materiału dowodowego i nie dokonał jego oceny. Organ opierając się na pisemnej informacji z Prokuratury Rejonowej w G. o umorzeniu postępowania karnego wszczętego na wniosek A. G., uznał to za równoznaczne, iż nie skorzystał ze środków prawnych w celu obrony swoich praw do lokalu mieszkalnego. Takie stanowisko, oparte tylko i wyłącznie na podstawie informacji z Prokuratury Rejonowej w G. nie można uznać za wystarczające. Zasadniczo organ nie ma wiedzy na temat przedmiotu postępowania i ustaleń poczynionych w tym postępowaniu. Organ aby mógł dokonać pełnej oceny w tym zakresie, winien znać dowody zgromadzone w tym postępowaniu i dokonać ich oceny w kontekście niniejszego postępowania. Nadto należy zauważyć, iż również zakończyło się postępowanie w sprawie rozwodowej małżonków G.. W związku z tym organ winien skontrolować, czy Sąd prowadząc postępowanie zajmował się kwestią mieszkania małżonków i kwestii związanych z opuszczeniem lokalu przez skarżącego. Poza uwagą i oceną organu nie mogła pozostać kwestia wszczęcia i prowadzenia kolejnego postępowania karnego przez Prokuraturę Rejonową w G. z wniosku skarżącego w sprawie zmuszania go do określonego zachowania polegającego na niemożliwości zamieszkiwania w domu w K. nr [...]. W sytuacji gdy organ nie przeprowadził dowodów z akt spraw wyżej wskazanych trudno uznać, że zgromadzony materiał dowodowy był w pełni zebrany. Nie można w takiej sytuacji uznać, że organ dokonał swobodnej oceny dowodów i okoliczność dobrowolnego opuszczenia lokalu przez skarżącego została udowodniona. W tej sytuacji należy uznać, że doszło do naruszenia przepisów postępowania – art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wojewoda orzekając na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie, czyniąc takie same ustalenia faktyczne jak organ pierwszej instancji, dokonał ponownego rozpoznania sprawy i oceny dowodów, odmiennej od oceny przyjętej przez organ I instancji. W tym przypadku niezbędnym było podanie w rozstrzygnięciu, jakie względy przemawiały za odmienną od pierwotnej oceny dowodów i wskazaniem dlaczego niektóre dowody zostały uwzględnione, a innym odmówiono wiarygodności (art. 107 § 3 k.p.a.). Konsekwencją poczynienia wadliwych ustaleń faktycznych było błędne zastosowanie prawa materialnego. Bez poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych nie ma możliwości zastosowania prawidłowo norm prawa materialnego. Przy poczynionych ustaleniach faktycznych, w ocenie Sądu, nie zachodziły podstawy do uznania, że zostały spełnione przesłanki art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności w zakresie dobrowolności opuszczenia lokalu. Przy poczynionych ustaleniach faktycznych, w ocenie Sądu, nie zachodziły podstawy do uznania, że zostały spełnione przesłanki art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności w zakresie dobrowolności opuszczenia lokalu. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ powinien dokonać ponownej oceny dowodów, po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, zgodnie z treścią przepisów zawartych w rozdziale 4 działu II Kodeks postępowania administracyjnego, niezbędne dla wyjaśnienie wszystkich okoliczności spornych, w zakresie wskazanym w uzasadnieniu. Wszystko to organ winien uczynić pod kątem oceny opuszczenia lokalu, w znaczeniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W ocenie Sądu jako nietrafny należy uznać zarzut skarżącego, iż w związku z toczącym się postępowaniem karnym istniały podstawy do zawieszenia postępowania administracyjnego. Żaden szczególny przepis nie uzależnia wydania decyzji w sprawie wymeldowania od zakończenia innego postępowania przed sądem powszechnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2008 roku, syg. akt II OSK 1426/07). Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a) i c) oraz art. 152 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy p.p.s.a.