VIII SA/Wa 787/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2019 r. w Radomiu sprawy ze skargi K. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w W. z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "Prezes KRUS", "organ") decyzją z dnia [...] września 2018 r. znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) i art. 59 ust. 3, art. 41 a ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2336 ze zm.; dalej: "u.u.s.r.") rozpatrując wniosek K. P. (dalej: "skarżący", "strona") o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z [...] maja 2017 r. postanowił odmówić umorzenia odsetek za okres od 1992.2/04 do 2005.1/03 w kwocie [...] zł w tym: - na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie [...] złotych za okres od 1992.2/04 do 2005.1/03; - na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w kwocie [...] zł za okres od 1992.3/07 do 2005.1/03. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że na podstawie wyroku sądu administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 1380/17, wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie ponownego rozstrzygnięcia przez organ sytuacji materialnej i życiowej skarżącego. Z analizy dokumentów i przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, że zadłużenie figurujące na hipotece i obciążające nieruchomość, należącą poprzednio do A. P., a przekazaną skarżącemu, aktem notarialnym z dnia 26 maja 2015 r. Repertorium [...] powstało w wyniku nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników przez A. P. w okresie od 1 stycznia 1983r. do 14 maja 2015 r., który skutecznie unikał regulowania ciążących na nim ustawowych zobowiązań względem KRUS. Wskazał, iż ojciec skarżącego posiadał gospodarstwo o powierzchni [...] hektara fizycznego, co stanowiło [...] hektara przeliczeniowego, które w całości przejął skarżący dnia 26 maja 2015 r., a w akcie notarialnym został on zawiadomiony o ciążącym na hipotece zadłużeniu. Prezes KRUS przytoczył treść art. 41b ust. 1 u.u.s.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 stycznia 2011 r. podnosząc, że składki na ubezpieczenie obejmujące okres od II kwartału 1992 r. do I kwartału 2005 r. uległy przedawnieniu i zostały odpisane z konta zaległości A. P. jako przedawnione, z uwagi na upływ 10 letniego ustawowego okresu ich dochodzenia. Oznacza to tylko tyle, że nie obciążają one już konta osoby ubezpieczonej. Organ podniósł, iż nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką ustawową w kwocie [...] zł, obejmującą należność z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne [...] zł oraz [...] zł odsetek liczonych na dzień przedawnienia. W związku ze śmiercią A. P., po uprawomocnieniu się postępowania spadkowego dnia [...] marca 2016 r., zostaje wydana decyzja o odpowiedzialności za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Na dzień wydania decyzji, zadłużenie, które nie uległo przedawnieniu dotyczy okresu od 1 kwietnia 2006 r. do 30 kwietnia 2015 r. i stanowi kwotę [...] zł. Organ wyjaśnił, iż na wniosek skarżącego zadłużenie rozłożono na raty w wysokości [...] zł, a następnie umorzono odsetki w kwocie [...] zł, tak aby ułatwić skarżącemu spłatę zadłużenia nie zabezpieczonego hipoteką. Układ ratalny został spłacony w dniu 28 grudnia 2016 r. Obecnie na koncie skarżącego nie figuruje zadłużenie. Należności zabezpieczone hipoteką, które uległy przedawnieniu, staną się wymagane, jeżeli z jakiegoś powodu skarżący będzie się ubiegał o wykreślenie zabezpieczenia z hipoteki. Następnie Prezes KRUS wskazał na treść art. 41b ust. 2 u.u.s.r. podnosząc, że w okresie od [...] lipca 2016 r. do [...] listopada 2016 r. skarżący przebywał w areszcie śledczym, a następnie od [...] września 2017 r. do [...] marca 2023 r. skarżący odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w [...]. W związku z powyższym na okres odbywania kary skarżącemu została zawieszona wypłata zasiłku stałego, wypłacanego na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] maja 2015 r. Nadto z informacji uzyskanych w formie zaświadczenia z Zakładu Karnego w [...] wynika, iż skarżący nie ponosi żadnych kosztów związanych z pobytem w zakładzie karnym, a od dnia [...] lipca 2018 r. jest on zatrudniony nieodpłatnie jako pomoc kuchenna. Organ wywiódł, iż w związku z tym nie można przesądzić, że egzystencja skarżącego została zachwiana i nie jest on w stanie podołać bieżącym potrzebom. Prezes KRUS wyjaśnił, iż rozpatrując wniosek o umorzenie odsetek od należności przedawnionych zabezpieczonych na hipotece należało uwzględnić regulacje art. 41a ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 u.u.s.r. Art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. stanowi, że Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego, jak również w przypadku wystąpienia całkowitej nieściągalności należności może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Wskazał, iż ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i sytuacją materialną wnioskodawcy istnieje obowiązek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożliwość zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Prezes KRUS zauważył, iż skarżący posiada gospodarstwo o powierzchni [...] ha fizycznych, które, według danych GUS cena zakupu/sprzedaży użytków rolnych obowiązujących od 15 marca 2018 r., ma wartość [...] zł ([...] x [...] zł). W akcie notarialnym skarżący określił wartość przejętego gospodarstwa wraz z budynkami na kwotę [...] zł. Właścicielem powyższego gospodarstwa jest nadal skarżący, który wydzierżawił go osobie trzeciej. Z racji dzierżawy skarżący pobiera czynsz dzierżawny w wysokości [...] zł (zgodnie z zapisem w umowie). Następie organ wskazał, iż z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalono, że M. B. z tytułu dopłat bezpośrednich do gospodarstwa o powierzchni [...] hektara wypłacono kolejno w latach: 2016 - [...] zł; 2017 – [...] zł oraz 2018 – [...] zł. Organ podniósł, iż pomimo zabezpieczenia na hipotece, nie było przeszkody w prowadzeniu przez skarżącego typowej działalności rolniczej na posiadanych gruntach, co z kolei przyniosłoby realne dochody. Zaniechanie powyższego było świadomym wyborem skarżącego. Prezes KRUS zauważył także, iż w toku postępowania ustalono, że w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego gminy [...] dokonano odrolnienia obszaru 100 hektarów. Obszar ten obejmuje również wieś [...], na której terenie znajduje się gospodarstwo skarżącego, w skład którego wchodzą działki [...],[...],[...]. Działka [...] przeznaczona jest w częściach pod drogę wojewódzką, teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, teren lasu i pod uprawy, łąki, pastwiska. Działka [...] przeznaczona jest w części pod drogę województwo, teren sportu i rekreacji, teren rolny, uprawy polowe, łąki i pastwiska, zabudowę zagrodową w gospodarstwie rolnym. Z kolei działka [...] to teren lasów. Jak ustalono z oferty sprzedaży działek budowlanych wsi [...] znacznie przewyższają kwotę zobowiązania skarżącego względem KRUS. Jednocześnie organ zauważył, iż przeprowadzona 10 sierpnia 2018 r. wizytacja gospodarstwa skarżącego wykazała, że sytuacja bytowa skarżącego uległa znacznej poprawie, a budynki dotychczas bardzo zaniedbane zostały wyremontowane. Konkludując Prezes KRUS stwierdził, iż ponownie wnikliwie zbadał i przeanalizował zebrany materiał dowodowy oraz dokonał niezbędnych ustaleń i szacowań. Ocenił też przesłanki, które przemawiałyby za ważnym interesem wnioskodawcy i wskazywałby na pozytywne podjęcie decyzji w sprawie. Wskazał, iż szczegółowo zbadano na tym etapie aktualną sytuację materialną skarżącego, jak też w latach poprzednich i nie dopatrzono się, aby wykonanie obowiązku spłaty hipoteki mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez skarżącego podstawowych potrzeb życiowych. Organ zauważył, iż obecnie skarżący nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem, a przez okres odbywania kary pozbawienia wolności tj. 6 lat, kwota czynszu dzierżawnego wynosić będzie [...] zł, co stanowić będzie 1/3 wymaganej kwoty. Nadto skarżący posiada majątek w postaci gospodarstwa rolnego, którego wartość w znaczny sposób przekracza wymaganą przez KRUS kwotę. Pismem z dnia 8 października 2018 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] września 2018 r. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł m.in., że jego ojciec A. P. był osobą chorą i od 1990 r. nie uprawiał gospodarstwa rolnego. Zauważył, iż nie otrzymuje żadnych środków z tytułu dopłat uzyskiwanych przez M. B., tylko czynsz dzierżawny w kwocie 100 zł. Z kolei prace remontowe budynków zostały wykonane przez pomocy rodziny, bo gdzie miałbym mieszkać. Nadto skarżący nie jest zainteresowany sprzedażą ziemi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2018, poz. 2107 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57 a, który jednak na gruncie niniejszej sprawy nie znajduje zastosowania. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa procesowego jak również prawa materialnego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] września 2018 r. w sprawie odmowy umorzenia odsetek od niezapłaconych i przedawnionych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1992.2/04 do 2005.1/03 w łącznej kwocie [...] zł. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1380/17 uchylającego wcześniejsze rozstrzygnięcie Prezesa KRUS z dnia [...] czerwca 2017 r. w ww. przedmiocie. Sąd nakazał wówczas organowi, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, ustalić sytuację materialną i życiową skarżącego, a następnie dokonać oceny jego możliwości płatniczych w kontekście przesłanki ważnego interesu zainteresowanego z uwzględnieniem stanu finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego oraz w kontekście możliwości przeprowadzenia egzekucji należności zabezpieczonych hipoteką. Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Przepis ten stanowi, że Prezes Kasy (lub upoważniony przez niego pracownik Kasy) w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego może w całości lub w części umorzyć należności Kasy z tytułu składek na ubezpieczenie. Przez należności z tytułu składek rozumie się także obok składek i kosztów upomnienia także należne od składek odsetki, o których umorzenie wnioskował skarżący (art. 6 pkt 13b u.u.s.r.). Użycie w przepisie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. sformułowania "może" oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia działa w ramach uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia przesłanki może zatem wniosek uwzględnić lub odmówić jego uwzględnienia, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Zaznaczyć jednak trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. W przypadku decyzji uznaniowych uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Sądowej kontroli legalności decyzji podlega natomiast prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji, nie zaś jej celowości. Dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia zaległości jest konieczne ustalenie czy w konkretnej sprawie występuje przesłanka ważnego interesu zainteresowanego, o której mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Przesłanka ta powinna być wyjaśniona przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. W ocenie Sądu, ponownie rozpoznając sprawę, Prezes KRUS dokonał analizy sytuacji faktycznej w jakiej znajdował się ojciec skarżącego A. P., jak i sam skarżący, z uwzględnieniem ilości posiadanego przez ojca skarżącego areału, prowadzonej produkcji rolnej, jak również epizodów w postaci hospitalizacji w szpitalu psychiatrycznym w związku z chorobą alkoholową oraz podjętymi próbami samobójczymi oraz odbytej przez ojca skarżącego karze pozbawienia wolności, co skutkowało wyłączeniem go z ubezpieczenia społecznego rolników. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił, iż skarżący osobiście jako pełnomocnik swego ojca zawnioskował o jego wsteczne objęcie ubezpieczeniem tj. od dnia 1 listopada 2010 r. w celu uzyskania przez ojca skarżącego świadczenia emerytalnego z KRUS. Powyższe skutkowało przypisaniem składek wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie [...] zł. Nadto w celu uzyskania świadczenia ojciec skarżącego zawarł układ ratalny za okres, który nie uległ przedawnieniu tj. II kwartał 2005 r. do 2015.2/06 plus koszty upomnienia za 1999 r. razem w kwocie [...] zł. Zadłużenie to zostało rozłożone na 20 rat płatnych po [...] zł. Należy również zauważyć, iż pomimo istnienia zadłużenia organ rentowy przyznał świadczenie w kwocie [...] zł zawieszając jednocześnie wypłatę części uzupełniającej świadczenia z powodu prowadzenia działalności rolniczej. Sąd zauważa, iż Prezes KRUS odniósł się do sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego. Wykazał, iż zabezpieczenie hipoteczne istniejące na nieruchomościach rolnych należących do skarżącego, w żaden sposób nie ma wpływu na pogorszenie jego sytuacji materialno-bytowej. Wyjaśnił, iż skarżący do 2023 r., obywa karę bezwzględnego pozbawienia wolności, pozostając tym samym na utrzymaniu Skarbu Państwa. Nadto w dalszym ciągu obowiązuje skarżącego umowa dzierżawy na mocy której skarżący uzyskuje czynsz dzierżawny w wysokości [...] zł miesięcznie. Nadto ujawniono fakty w czasie wizji przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącego, że pomimo odbywania kary pozbawienia wolności przeprowadzane są intensywne prace remontowo-budowlane w następstwie, których zarówno nieruchomości budynkowe jak i gospodarcze zyskują na wartości. A zatem zasadnie organ wywiódł, że pomimo osadzenia w więzieniu skarżący posiada środki finansowe m.in. na przeprowadzanie remontu. Zdaniem Sądu istotna jest również okoliczność, iż nieruchomość oddana w dzierżawę, w akcie notarialnym z dnia [...] maja 2015 r. oszacowana została przez skarżącego na wartość ok. [...] złotych. W związku z czym, przy uwzględnieniu wielkości uzyskiwanego dofinansowania z ARMiR, może nastąpić zwiększenie czynszu dzierżawnego, co przełoży się na efektywniejsze możliwości płatnicze skarżącego. Sąd zauważa, iż uwzględniając fakt, że przedmiotowe postępowanie, co wynika z treści art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. prowadzone jest na wniosek, to skarżący powinien podawać wszystkie istotne dane odnoszące się do swojej sytuacji materialnej i rodzinnej, aby umożliwić organowi prawidłowe ustalenia i ocenę, co do istnienia przesłanki ważnego interesu zainteresowanego. W ocenie Sądu, wobec powyższego uprawniona jest ocena, że Prezes KRUS przy uwzględnieniu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym stanowiska skarżącego, wnikliwie rozpatrzył wszystkie aspekty sprawy. Zarzuty skargi dotyczące nieuwzględnienia przez organ rentowy choroby psychicznej ojca skarżącego, która w jego ocenie uniemożliwia prowadzenie gospodarstwa rolnego na posiadanych gruntach oraz zawyżonych odsetek, nie zasługują na uwzględnienie. Reasumując wyjaśnienie przez organ kwestii sytuacji majątkowej zobowiązanego pozwoliło organowi ustalić realne możliwości płatnicze zobowiązanego, a tym samym brak istnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Sąd stwierdził, że Prezes KRUS przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 § 1 k.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Tak dokonane ustalenia doprowadziły Prezesa KRUS do wniosku, że brak jest podstawy do umorzenia zadłużenia z tytułu odsetek od nieopłaconych należności składkowych. Na podstawie art. 41 b ust. 2 u.u.s.r. nie ma możliwości umorzenia należności i odsetek zabezpieczonych hipoteką i odpisanych z tytułu przedawnienia. Wobec powyższego Prezes KRUS wydając rozstrzygniecie odmowne nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania wyżej wskazanego stanowiska organu. Końcowo, należało jeszcze raz wyraźnie podkreślić, że spełnienie ustawowych warunków umorzenia składek (odsetek) daje jedynie możliwość umorzenia tych należności, nie nakłada jednak na organ rentowy obowiązku w tym zakresie. Ta instytucja jest bowiem zastrzeżona dla sytuacji o charakterze wyjątkowym, gdy z uwagi np. na wiek, stan zdrowia, sytuację rodzinną, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów nie jest realnie możliwe wywiązanie z ciążącego na zobowiązanym obowiązku, również w dłuższej perspektywie czasowej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.