VIII SA/Wa 877/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu Ł. F. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 grudnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 877/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Ł. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lipca 2015 r. znak [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie zmiany decyzji ostatecznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem z [...] listopada 2015 r. (data nadania formularza) Ł. F. (dalej: skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, uzyskuje zmienny dochód w wysokości od [...] do [...] zł – po spłacie zaległości kredytowych. Oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podał lokal mieszkalny o powierzchni [...] m2 obciążony hipoteką oraz dwie działki o nr [...] i [...] w K. – bez wskazania ich powierzchni – także obciążone hipoteką. Majątku ruchomego nie określił. Wskazał także, iż obecnie spłaca na rzecz Banku [...] z tytułu zaległości kredytowych kwotę [...] zł miesięcznie. Ponadto na wniosek banku toczy się przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z 16 października 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 877/15 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 11 stycznia 2016 r. (data nadania, po uzupełnieniu jego braków 25 stycznia 2016 r.) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw od powołanego postanowienia, ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając sprzeciw podał, iż uzyskiwany przez niego dochód jest w rzeczywistości niewielki i niewspółmiernie niski w stosunku do zaciągniętych przez niego zobowiązań. Nie zgodził się także z tezą, że do dyspozycji pozostaje mu kwota wolnych środków do [...] zł, bowiem z kwoty tej skarżący ponosi bieżące koszty utrzymania – opłaca rachunki, czynsz, media, kupuje żywność, odzież, środki czystości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na jego obecnym etapie wynoszą 200 zł. Skarżący podał, iż jego miesięczny dochód uzyskiwany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosi od [...] do [...] zł, przy czym - jak zaznaczył skarżący - jest to kwota, jaką dysponuje po spłacie zaległości kredytowych w kwocie [...] zł miesięcznie. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jego potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. Sądowi z urzędu znana jest okoliczność (akta sprawy sądowej VIII SA/Wa 581/15), iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2014 r. uzyskał on przychód w wysokości [...] zł przy kosztach uzyskania przychodu – [...] zł (zeznanie podatkowe skarżącego za 2014 r.). Sytuacja majątkowa skarżącego nie daje więc podstawy do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego. Ponadto Sąd wskazuje, iż jak wynika z ugruntowanego stanowiska orzecznictwa sądów administracyjnych, o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Jak wynika z postanowienia NSA z 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Ponadto zasadą jest, iż zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych, zatem okoliczność, że skarżący posiada zobowiązania kredytowe pozostaje bez wpływu na ocenę złożonego wniosku. W konsekwencji Sąd uznał, że skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów niniejszego postępowania na Skarb Państwa. Dlatego na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sad orzekł jak w sentencji postanowienia.