VIII SA/Wa 877/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu P. W. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 2 grudnia 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 877/16 w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] sierpnia 2016 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z 15 listopada 2016 r. (data wpływu do Sądu) P. W. (dalej: skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach, zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trójką dzieci w wieku szkolnym. Podał, iż łączny dochód rodziny z tytułu umów o pracę stanowi kwota [...] zł. Wyjaśnił, że ponosi zobowiązania z tytułu kredytu hipotecznego w kwocie [...] zł (miesięcznie), zaś resztę środków pochłaniają bieżące wydatki na utrzymanie domu, wyżywienie, ubezpieczenie samochodu oraz realizację obowiązku szkolnego dzieci. Oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podał dom o powierzchni 170 m2 (wartość [...] zł), natomiast jako majątek ruchomy wskazał samochód osobowy o wartości [...]zł. Skarżący oświadczył, że z posiadanego dochodu nie jest w stanie poczynić oszczędności na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie, w której nie ma dostatecznego rozeznania. Pismem z 16 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) wyjaśnienie, czy skarżący otrzymuje świadczenie wychowawcze na dzieci; 2) złożenie wyciągów z rachunków bankowych obojga małżonków za ostatnie cztery miesiące; 3) udokumentowanie zobowiązań kredytowych wraz z wysokością spłacanych rat; 4) udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za energię, gaz, wodę itp.). W odpowiedzi na powyższe skarżący złożył wyciągi z rachunku bankowego za ostatnie cztery miesiące, kserokopię umowy o kredyt hipoteczny oraz decyzję o przyznaniu od kwietnia 2016 r. świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci w łącznej wysokości [...] zł. Postanowieniem z 2 grudnia 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 877/16 starszy referendarz sądowy zwolnił skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł oraz odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w pozostałym zakresie. Pismem z 15 grudnia 2016 r. (data nadania) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegających na przyjęciu, że w sprawie skarżącemu nie przysługuje całkowite zwolnienie od kosztów sądowych i nie jest mu potrzebny adwokat lub radca prawny. Wystąpił o zmianę zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skarżący przytoczył argumentację zawartą we wniosku. Wskazał, iż świadczenie wychowawcze na dzieci w wysokości [...] zł zostało przyznane do 30.09.2017 r. i do 23.09.2017, a po tym terminie nie będzie wypłacane. Zauważył, iż z mocy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci z dnia 11 lutego 2016 r. wynika, że tzw. świadczenie wychowawcze na dzieci nie wlicza się do dochodu rodziny. Jednocześnie skarżący podniósł, że dodatkowym obciążeniem dla domowego budżetu jest przewlekle zapalenie oskrzeli i przewlekłe zapalenie migdałków najmłodszego syna, który wymagał leczenia sanatoryjnego. Skarżący dołączył ksero karty informacyjnej leczenia sanatoryjnego wraz z rachunkiem za pobyt na kwotę [...]zł. Konkludując skarżący stwierdził, iż w związku z ponoszonymi wydatkami i staraniami w tym kierunku nie jest w stanie zgromadzić środków finansowych niezbędnych na pokrycie kosztów niniejszego postępowania i wynajęcie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: "p.p.s.a.") w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8 p.p.s.a, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy natomiast osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej, a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, prawidłowo starszy referendarz sądowy dokonał oceny, że sytuacja finansowa skarżącego wskazuje na to, że zasługuje on na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł. Ocena taka jest uzasadniona uwzględniając aktualną sytuację materialną wnioskodawcy, w tym wysokość dochodów oraz brak oszczędności. Prowadzi ona do uznania, że skarżący nie ma dostatecznych środków na opłacenie w całości wpisu od skargi, którego wysokość zgodnie z treścią § 2 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) winna wynieść kwotę [...] zł. Jednocześnie Sąd pragnie zauważyć, iż przy badaniu sytuacji finansowej rodziny skarżącego nie może mieć decydującego znaczenia podnoszona przez skarżącego okoliczność spłaty kredytu hipotecznego. Wyjaśnić należy, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. W judykaturze trafnie stwierdza się, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (wyrok NSA z 3 czerwca 2013 r., II FZ 281/13, LEX nr 1320634, wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II FZ 158/13, LEX nr 1310045). W ocenie Sądu, sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia jednak przyznania mu prawa pomocy w pełnym zakresie, w tym przyznania profesjonalnego pełnomocnika. Należy podkreślić, że o przyznaniu prawa pomocy bądź odmowie uwzględnienia wniosku decyduje jedynie przesłanka możliwości poniesienia przez stronę pełnych lub częściowych kosztów postępowania. Nie jest taką przesłanką brak fachowej wiedzy prawniczej, na którą to okoliczność powołuje się skarżący. Ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika uzależnione jest zatem tylko od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, a jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy i złożonych przez nią dokumentów, skarżący wraz z żoną uzyskują comiesięczne wynagrodzenie z pracy w łącznej kwocie [...]zł, oraz świadczenie wychowawcze na dwoje dzieci w kwocie [...] zł. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i w pełnym zakresie może być przyznana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznana na wniosek osób bardzo ubogich, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Tymczasem skarżącego, który ma stałe dochody nie sposób uznać za osobę ubogą, której konieczne jest przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Nadmienić jeszcze należy, że nie mają podstaw obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 p.p.s.a. (brak związania sądu zarzutami skargi) oraz w art. 140 § 1 p.p.s.a. (obowiązek pouczenia strony o sposobie i terminie zaskarżenia orzeczenia). Podsumowując, Sąd w całości podziela wnioski zawarte w postanowieniu starszego referendarza sądowego, że sytuacja materialna skarżącego uzasadnia zwolnienie go od wpisu od skargi ponad [...] zł, natomiast nie stanowi podstawy do przyznania mu prawa pomocy w całkowitym zakresie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.