VIII SA/Wa 9/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.R. i Z.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.R. i Z.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. postanawia odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, Z.R. i W.R. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniono, że W.R. aktualnie nie posiada żadnych oszczędności ani majątku, oprócz zajętego przez Urząd Skarbowy samochodu ciężarowego, którego wartość przedstawia się jako wartość złomowa. Jedynym źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 564 zł netto (załączony odcinek renty), która w dniu 29 października 2007 r. została zajęta w wysokości 160 zł. Skarżący oświadczył, że znajduje się na utrzymaniu dorosłych dzieci i żony, którzy nie pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wyjaśnił również, że w wyniku decyzji podatkowych utracił firmę i cały majątek. Wskazał, że jest chory i leczy się w niepublicznych zakładach opieki zdrowotnej, także i w gabinecie psychiatrycznym (w załączeniu zaświadczenie). W związku z leczeniem ponosi miesięcznie wydatki w wysokości około 100 zł. Natomiast Z.R. utrzymuje się z emerytury w kwocie 1348 zł netto (załączony odcinek emerytury) oraz dochodów z tytułu pełnienia funkcji w organach osób prawnych w wysokości 500 zł. Skarżąca oświadczyła, że cierpi na przewlekłe choroby (załączone zaświadczenie), w związku z tym ponosi wydatki. Wyjaśniła, że pomaga mężowi w bieżącym utrzymaniu, gdyż jego dochody nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W związku z powziętymi wątpliwościami, co do możliwości płatniczych skarżących, referendarz sądowy pismem z dnia 13 lutego 2008 r. wezwał wnioskodawców do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez nadesłanie zeznań podatkowych, bądź zaświadczeń o wysokości dochodu osiągniętego w 2007r., nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy, wskazanie wszystkich źródeł utrzymania oraz wysokości i rodzaju pomocy otrzymywanej od dorosłych dzieci, wskazanie tytułów prawnych do lokali, w których zamieszkują i wysokości wydatków na bieżące utrzymanie. W odpowiedzi W.R. nadesłał pismo, w którym oświadczył, że na podstawie odcinków renty jego dochód za 2007 r. wyniósł 7.772, 28 zł. Wyjaśnił, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, natomiast na bieżące utrzymanie otrzymuje od dzieci pomoc materialną w wysokości 1000 zł. Nie posiada także tytułu prawnego do budynku mieszkalnego, który zaspakaja jego potrzeby mieszkaniowe, ani też do lokali przy ul. Ż. i K. w R. Załączył także odpis postanowienia o wpisaniu go do rejestru dłużników niewypłacalnych, na podstawie tytułu wykonawczego wydanego przez Dyrektora Izby Celnej w W. W wyniku uzupełnienia wniosku Z.R. wyjaśniła, że na podstawie odcinków emerytury jej dochód za 2007 r. wyniósł 19.580 zł brutto, natomiast z tytułu pełnienia funkcji w organach osób prawnych osiągnęła dochód w wysokości 36.000 zł (w załączeniu PIT -11). Wyjaśniła, że zamieszkuje w lokalu, który użyczają jej dzieci, natomiast do lokalu przy ul. K. i nieruchomości przy ul. S. nie posiada tytułów prawnych. Ponoszone przez nią wydatki to przede wszystkim koszty utrzymania własnego oraz pomoc w finansowaniu lekarstw, pomocy psychologicznej oraz kosztów rehabilitacji męża W.R. Skarżąca wskazała również, że jej stan "biologiczny i psychiczny" wymaga dużych wydatków, co pochłania wszystkie jej dochody. Przedłożyła także wyciąg z rachunku bankowego za okres od czerwca do grudnia 2007 r., z którego wynika, że saldo końcowe z poszczególnych miesięcy zamykało się kwotą od 2.500 do 6.800 zł. Na jej rachunek bankowy regularnie wpływa wynagrodzenie za pełnienie obowiązków członka zarządu w spółce z o.o. I. w wysokości 2.451 zł. Postanowieniem referendarza sądowego z 28 lutego 2008 roku przyznano W.R. i Z.R. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 4.000 ( cztery tysiące) złotych. W pozostałym zakresie odmówiono prawa pomocy. Pismem z dnia 13 marca 2008 roku pełnomocnik skarżących prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, zarzucając wadliwą ocenę informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza pełnomocnik skarżących podniósł, iż przedstawiona sytuacja finansowa i załączone dokumenty finansowe pozwalają przyjąć, iż skarżący nie posiadają możliwości uiszczenia żądanego wpisu. Zapłata kosztów sądowych przekracza możliwości finansowe skarżących, którzy ponoszą duże wydatki w związku ze stanem zdrowia ( wydatki na leczenie, rehabilitację, leki) a także bieżące wydatki na utrzymanie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej u.p.p.s.a.) wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zarządzeniem z dnia 28 marca 2008 roku Przewodniczący Wydziału VIII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchylił zarządzenie z dnia 21 stycznia 2008 roku, błędnie określające wpis od skargi na kwotę 6.677 złotych i określił wpis na kwotę 500 zł, stosownie do § 2 ust 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). W odpowiedzi na powyższe zarządzenie, pełnomocnik skarżących podtrzymał w całości dotychczasową argumentację i wniósł o zwolnienie ich z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W niniejszej sprawie małżonkowie Z. i W.R. wnieśli wspólnie skargę na decyzję określającą im zobowiązanie podatkowe, a następnie wspólnie (na jednym formularzu) złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jakkolwiek ze złożonych wyjaśnień wynika, że zamieszkują oni pod różnymi adresami, to wobec braku prawomocnego wyroku rozwiązującego małżeństwo bądź orzekającego separację, a także braku wyjaśnień co do ewentualnej separacji, wniosek skarżących został rozpoznany wspólnie. Dodać należy, że zgodnie z art. 214 § 2 u.p.p.s.a., skarżący odpowiadają solidarnie za uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm. - dalej "k.r.o.") małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., II FZ 572/05, niepubl.). Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 u.p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika natomiast, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 u.p.p.s.a.). Do tych kosztów zalicza się opłaty sądowe stanowiące dochód budżetu państwa i zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 u.p.p.s.a.). Ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki. Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez skarżących i dokonać analizy ich sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżących uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, informacje znane Sądowi z urzędu, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście wykazali, iż pozbawieni są możliwości ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wniosek W.R. i Z.R. dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na dzień rozpoznania tego wniosku, do kosztów sądowych należy zaliczyć wpis od skargi w wysokości 500 zł, a zatem tę kwotę należy zestawić z wysokością środków, jakimi dysponują skarżący. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005/1/8). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, stan faktyczny sprawy, sytuację majątkową i rodzinną skarżących, Sąd nie znalazł dostatecznego uzasadnienia dla przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. O okolicznościach uzasadniających przyznanie prawa pomocy można mówić dopiero wówczas, gdy strona wykaże, że środki jakimi dysponuje, są niewystarczające na poniesienie kosztów postępowania. Biorąc jednak pod uwagę, że wysokość wpisu, do którego uiszczenia zobowiązani są skarżący ( 500 zł) nie przekracza kwoty pozostającej do ich dyspozycji (powyżej 5.200 zł miesięcznie), Sąd uznał, że ich wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Uiszczenie wpisu od skargi (500 zł) pozostaje w zasięgu ich możliwości finansowych i nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym rodziny. Zasadnicze znaczenie ma fakt, że wnioskodawcy mają stałe źródła dochodów. W.R. otrzymuje rentę w wysokości (po potrąceniach) 403 zł i pomoc materialną od dzieci w kwocie 1000 zł. Wspiera go również żona, która finansuje koszty jego rehabilitacji i prywatnego leczenia. Mimo wezwania skarżący nie wyjaśnił, jak kształtują się jego wydatki na bieżące utrzymanie. Z kolei Z.R. uzyskuje miesięcznie dochód z tytułu emerytury oraz pełnienia obowiązków członka zarządu w sp. z o.o. w łącznej wysokości 3.799 zł. Z przedłożonego przez skarżącą wyciągu z rachunku bankowego za okres od czerwca do końca grudnia 2007 r. wynika, że saldo końcowe za poszczególne miesiące zamykało się kwotami odpowiednio: 3.335 zł, 5.161 zł, 2.588 zł, 3.143 zł, 2.547 zł, 4.769 zł i 6.813 zł. Przy czym na rachunek ten nie wpływała emerytura wnioskodawczyni w wysokości 1348 zł. Skarżąca poza ogólnikowym stwierdzeniem, że posiadane środki wydaje na utrzymanie własne oraz leczenie i rehabilitację męża nie wyjaśniła, jak kształtują się jej wydatki na bieżące utrzymanie. Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że małżonkowie R. każdego miesiąca dysponują kwotą około 5.200 zł, a na rachunku Z.R. znajdują się co miesiąc wolne środki. Dodatkowo wskazać należy, że z przedstawionego wyciągu wynika, że wnioskodawczyni systematycznie opłaca rachunki za energię i gaz z lokalu przy ul. K. w R., w którym nie mieszka i co do którego, jak wyjaśniła nie posiada żadnego tytułu prawnego. Trudno zatem przyjąć, że wydatki te należą do koniecznych kosztów utrzymania. Ponadto Z.R. dwukrotnie w miesiącu czerwcu i październiku 2007 r. dokonała stosunkowo wysokich wpłat (1.780 zł i 2.400 zł) na rachunek biur podróży, co w zasadzie pozostaje w sprzeczności z twierdzeniem o trudnej sytuacji finansowej skarżących. W tej sytuacji Sąd doszedł do przekonania, że skarżący posiadają środki finansowe umożliwiające zarówno uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, jak i poniesienie innych kosztów postępowania sądowego. Rozpoznając wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy, Sąd uwzględnił poglądy prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.; postanowienie z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, niepubl.; postanowienie z 19 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1115/04, niepubl.; postanowienie z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, niepubl.; postanowienie z 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, niepubl.) Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.