VIII SA/Wa 963/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 17 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. Ś. na decyzję Krajowej Rady Radiofonii Telewizji z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w płatności abonamentowej co do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi J.Ś. (dalej jako skarżąca) zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu podała, że wspólnie z mężem utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł. Oświadczyła, że warunki materialne małżonków są trudne w związku z przewlekłymi chorobami, wymagającymi wydatków na leki oraz koniecznością zakupu w najbliższym czasie [...] dla męża. Dodała, że jednorazowe zajęcie świadczenia w wysokości [...] zł spowodowało pogorszenie sytuacji materialnej jej rodziny. Postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] października 2014 r. skarżąca wniosła sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego. Uzasadniając wskazała m.in., że jej dochód to ok. [...] zł (netto). Jej mąż z emerytury ponosi koszty zakwaterowania dwojga studiujących wnuczków ([...] zł miesięcznie), ponosi koszty utrzymania i zakupu leków, a z poczynionych oszczędności planuje zakupić [...]. Do dyspozycji skarżącej jest tylko jej emerytura. Wskazała, że poniesienie kosztów wpisu sądowego oraz ustanowienia adwokata spowoduje trudności zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny (np. zakup leków) i regulację bieżących zobowiązań finansowych i zapewnienie minimum warunków socjalnych. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia [...] października 2014 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a zatem o prawo pomocy w zakresie całkowitym, które może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarte z w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, strona zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504). Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez skarżącego i dokonać analizy jego sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącą uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście wykazał, iż pozbawiony jest możliwości ponoszenia kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika zawodowego. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazała ona w sposób przekonujący, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niej instytucji prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Posiada stały dochód z tytułu emerytury w wysokości [...] zł brutto, który pozostaje do jej dyspozycji. Mąż skarżącej również posiada stały dochód z tytułu emerytury w wysokości [...] zł brutto. W tej sytuacji bez znaczenia – dla oceny możliwości finansowych skarżącej – jest fakt, że mąż wspiera finansowo studiujące wnuki, skoro jest w stanie poczynić oszczędności. W myśl art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy(Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Jednocześnie Sąd zauważa, że zobowiązania publicznoprawne (wpis sądowy od skargi) nie mogą ustępować miejsca zobowiązaniom cywilnoprawnym (np. wynikającym z umów na dostawę mediów, czy finansowanie kosztów zakwaterowania wnuków). Powyższe oznacza, iż skarżąca mogła zabezpieczyć środki niezbędne do uiszczenia kosztów sądowych w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie postępowania wnoszą 200 zł (wpis od skargi). Sytuacji majątkowej skarżącej nie można utożsamiać z sytuacją osób pozbawionych zupełnie środków do życia lub posiadających środki niewielkie, wystarczające jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (np. żywość, niezbędne leki). Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych (ustanowienia pełnomocnika z urzędu) stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Koszty sądowe należy zaś traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11). Ubiegający się zaś o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych swoich kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji postanowienia.