VIII SA/Wa 980/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, J. A. (dalej: "skarżący") wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na powołaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z [...] października 2012 roku. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach, zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z małoletnim synem. Jako źródło dochodu wskazał wynagrodzenie za pracę ([...] zł) z tytułu zatrudnienia w firmie stanowiącej własność jego żony. Podał, że pozostaje z nią w ustroju rozdzielności majątkowej i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W załączonym do wniosku druku formularza PPF skarżący jako posiadany majątek wskazał udział (½) w nieruchomości budynkowej i gruntowej obciążony hipoteką. Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżący oświadczył, że zarówno jego majątek osobisty, jak i ten związany z prowadzoną do [...] marca 2012 r. działalnością gospodarczą, wszedł do masy upadłości. Dodał, że nie partycypuje w kosztach utrzymania syna. Obowiązek ten spoczywa na żonie. W załączeniu przedstawił oświadczenie sydyka o składnikach majątku ruchomego i nieruchomego wchodzących w skład masy upadłości. Postanowieniem z 28 lutego 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 13 marca 2013 r. skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw na powołane postanowienie referendarza sądowego. W uzasadnieniu podtrzymał dotychczas prezentowaną argumentację. Podkreślił, że z żoną pozostaje od 2003 r. w ustroju rozdzielności majątkowej, zatem brak jest o jej stronie obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowego (zaskarżona decyzja dotyczy lat 2005 – 2006). Tym bardziej, że ponosi ona koszty utrzymania ich małoletniego syna i prowadzenia domu. Dodał, że nie jest w stanie uiścić wpisu stosunkowego w rozpoznawanej sprawie, który wynosi ponad [...] zł. Pismem z 27 marca 2013 r. skarżący został dodatkowo wezwany do przedłożenia wymienionych dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej w trybie art. 255 u.p.p.s.a., w tym do nadesłania wyciągów bankowych żony za ostatnie sześć miesięcy oraz kopii jej zeznania podatkowego za 2012 rok. W odpowiedzi na powyższe skarżący oświadczył, że żona prowadzi działalność gospodarczą od września 2011 r. w zakresie [...] i [...]. Nie korzysta z jego majątku, gdyż stanowi on składnik masy upadłości likwidacyjnej. W firmie żony jest zatrudniony od marca 2012 r. Jako środki trwałe żony w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą wymienił [...] oraz samochody [...] wraz z [...] o łącznej wartości około [...] zł. Nie przedstawił natomiast wyciągów bankowych żony z ostatnich sześciu miesięcy. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."), wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 u.p.p.s.a. właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 u.p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 § 1 u.p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 255 u.p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny sprawy uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazał on bowiem, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uzupełniając na wezwanie Sądu wniosek, nie załączył żądanych dokumentów źródłowych potwierdzających zasadność jego wniosku (brak wyciągów z rachunków bankowych żony z ostatnich sześciu miesięcy). Sąd w konsekwencji został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione przez skarżącego informacje są bowiem niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Natomiast Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 9 marca 2011 r. sygn. akt I GZ 54/11 oraz I GZ 55/11; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Jednocześnie Sąd zauważa, że ustanowienie rozdzielności majątkowej (na co powołuje się skarżący) nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Stąd również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. W myśl art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Z przedstawionych dowodów wynika natomiast, że żona skarżącego osiąga stałe dochody ze stosunku pracy ([...] zł w 2012 r.) oraz z działalności gospodarczej ([...] zł w 2012 r.). Posiada nadto znaczny majątek związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, tj. zgodnie z oświadczeniem skarżącego środki trwałe o łącznej wartości około [...] zł. Dlatego należało odmówić skarżacemu przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 u.p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.