VIII SAB/Wa 96/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. - wspólnika spółki cywilnej [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. - wspólnika spółki cywilnej [...] na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2008 postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 24 września 2015 r., po rozpoznaniu wniosku P. M. - wspólnika spółki cywilnej [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, zaś w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie to opierało się na stwierdzeniu, że miesięczny dochód skarżącego ([...] zł) wyczerpują stałe wydatki związane z bieżącym utrzymaniem, a jednocześnie przeciwko stronie toczy się wiele postępowań o zapłatę oraz postępowania egzekucyjne. Oceniając zdolności płatnicze skarżącego Sąd wziął pod uwagę nie tylko koszty ciążące na skarżącym w przedmiotowej sprawie, ale generalną kwotę, którą obowiązany był on uiścić w związku z ciążącym na nim obowiązkiem uiszczenia wpisów sądowych w ponad [...] sprawach na łączną kwotę ponad [...] zł. Uznając, że obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł stanowiłby ograniczenie konstytucyjnego prawa skarżącego do sądu, Sąd od tej opłaty sądowej stronę zwolnił. Uzasadniając odmowę uwzględnienia złożonego wniosku w pozostałym zakresie Sąd wskazał zaś, iż nie może zakładać, że sytuacja materialna skarżącego nie ulegnie w przyszłości poprawie. Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. VIII SAB/Wa 96/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę skarżącego na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2008. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2016 r., sygn. VIII SAB/Wa 96/15, w wyniku rozpoznania kolejnego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 165 p.p.s.a., referendarz sądowy przyznał stronie prawo pomocy poprzez zwolnienie od opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Rozstrzygnięcie takie zapadło w odniesieniu do wniosku o prawo pomocy, w którym wnioskodawca podał, że spółka z uwagi na nierozstrzygnięte spory z ARiMR nie prowadzi działalności produkcyjnej, nie osiąga przychodu, nie posiada majątku, nie posiada gotówki ani oszczędności, nie posiada aktywów do zbycia. Oceniając możliwość uwzględnienia wniosku w całości w trybie art. 165 p.p.s.a. referendarz sądowy uznał, że nie zaszła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości. Stwierdzono bowiem, że wysokość dochodów skarżącego w stosunku do września 2015 r. uległa jedynie zmianie w sposób wskazujący na możliwość zmiany postanowienia z 24 września 2015 r. poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów opłaty kancelaryjnej za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Odmowa uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie wiązała się zaś z ustaleniem, że skarżący nie utracił żadnego ze źródeł dochodów, których posiadanie deklarował w poprzednio złożonym wniosku. W związku z doręczonym skarżącemu wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej ([...] zł) w dniu [...] czerwca 2016 r. skarżący wystąpił z kolejnym wnioskiem o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku skarżący ponownie oświadczył, że spółka ze względu na nierozstrzygnięte spory z ARiMR nie prowadzi działalności produkcyjnej, nie osiąga przychodu, nie posiada majątku, nie posiada gotówki ani oszczędności, nie posiada aktywów do zbycia. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sytuacji, gdy przedmiotem postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest wniosek złożony po prawomocnym rozpoznaniu uprzednio złożonego przez stronę wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania, nie może ulegać wątpliwości, że wniosek taki podlega ocenie przez pryzmat kryteriów wskazanych w art. 165 p.p.s.a., tj. przepisu uzależniającego uchylenie bądź zmianę postanowień niekończących postępowania w sprawie od stwierdzenia zmiany okoliczności sprawy. Objęcie rozpoznawanego wniosku o prawo pomocy trybem z art. 165 p.p.s.a. wynika z faktu rozstrzygnięcia kwestii zwolnienia strony od kosztów sądowych postanowieniem WSA w Warszawie z dnia 24 września 2015 r., zmodyfikowanym w trybie art. 165 p.s.a.a. na skutek rozpoznania kolejnego wniosku o prawo pomocy postanowieniem referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2016 r. Zaakcentowania wymaga, że przyjęty w art. 165 p.p.s.a. mechanizm uchylania lub zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie wskazuje na przyjęcie przez ustawodawcę odmiennych, w stosunku do pierwotnie złożonego wniosku o prawo pomocy, złożeń odnoszących się do trybu procedowania uruchomionego przez stronę na skutek kolejnego wniosku o prawo pomocy. Przyjmowany jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych kierunek wykładni art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 p.p.s.a. wskazuje na zniesienie obowiązku sądu lub organu sądowego rozpoznającego wniosek o prawo pomocy dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. w sytuacji, gdy ustalone zostanie, że strona nie powołała nowych (zmienionych) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2016 r., II FZ 285/16). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym przyjmuje się, że jeżeli argumentacja rozpoznawanego wniosku jest tożsama z argumentacją wniosku uprzednio rozpoznanego, podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności lub podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, bądź też utrzymuje się stan niepewności Sądu co do wiarygodności składanych przez wnioskodawcę oświadczeń, korzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe (por. postanowienie NSA z 19 kwietnia 2016 r., I GZ 263/16). Odnosząc powyższe wnioski na grunt rozpoznawanej sprawy należało stwierdzić, że treść wniosku z [...] czerwca 2016 r. nie wskazuje, by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie zmiany okoliczności sprawy. We wniosku tym, inicjującym kolejne postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, strona powołuje bowiem te same okoliczności, co we wniosku poprzednio rozpoznanym tj.: nieprowadzenie działalności produkcyjnej, nieosiąganie przychodu, nieposiadanie majątku, gotówki ani oszczędności oraz aktywów do zbycia. Ustalenie to prowadzi do stwierdzenia, że wniosek ten, kolejno złożony, oparty jest na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie zakończonych postępowaniach w sprawie przyznania prawa pomocy. Skoro zaś analiza wniosku o prawo pomocy złożonego w dniu [...] czerwca 2016 r. ujawnia, że nie zostały spełnione warunki, od których istnienia uzależnione jest skuteczne żądanie merytorycznego rozpoznania kolejnego wniosku o prawo pomocy, to należało stwierdzić, że okoliczności sprawy wskazują na zbędność rozpoznania wniosku i zasadność umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w oparciu o normę z art. 249a p.p.s.a. Zgodnie ostatnio powołanym przepisem, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Podkreślić należy, że z nurtem orzecznictwa sądów administracyjnych wskazującego na możliwość zastosowania art. 249a p.p.s.a. w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 kwietnia 2016 r., I GZ 204/16) korespondują również poglądy wyrażone w tym zakresie w piśmiennictwie (por. P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2015 r., s. 989). W tych warunkach, w oparciu o art. 249a p.p.s.a. w zw. z 165 p.p.s.a., działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.