I SA/Wr 1017/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Ciołek po rozpoznaniu w dniu 27 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 8 listopada 2016 r. o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z 8 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 1017/16. Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 7.913 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu, że nie posiada środków na ich opłacenie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach rubryki dotyczące stanu rodzinnego oraz zobowiązań i stałych wydatków zostały zakreślone. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Dochody uzyskuje z tytułu zatrudnienia na ¼ etatu w wysokości 393,58 zł netto (zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem). Wraz z wnioskiem złożone zostało wypowiedzenie pełnomocnictwa doradcy podatkowemu, prof. dr hab. W.M., który dotychczas zastępował skarżącego wnosząc w jego imieniu skargę. W wyniku wezwania wnioskodawca oświadczył, że mieszka u syna A.M., a z żoną pozostaje w separacji. Syn prowadzi działalność gospodarczą, jednak wnioskodawcy nie są znane jego dochody. Wnioskodawca nie ponosi żadnych kosztów utrzymania, w tym na opłaty, wyżywienie, środki higieny – wszystkie koszty pokrywa jego syn. Nie spłaca też żadnych kredytów ani innych zobowiązań ze względu na blokadę środków na rachunkach bankowych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. Oświadczył, że nie posiada lokat, kart kredytowych i aktywnych rachunków bankowych. Nie ma żadnych środków transportu. Dotychczas korzystał z usług profesjonalnego pełnomocnika na podstawie polisy ubezpieczeniowej, której już nie posiada. Nie jest właścicielem nieruchomości położonych pod adresami zamieszkania wskazanymi w skardze i w odpowiedzi na skargę przez organ podatkowy. Z przedłożonych na wezwanie dokumentów wynika, że wnioskodawca w 2015 r. uzyskał przychód z działalności gospodarczej w wysokości 14.126.800,98 zł i dochód w kwocie 178.556,71 zł. Obecnie jest zatrudniony (od 30 kwietnia 2015 r.) na stanowisku doradcy handlowego w A, Zakład w L. przy ul. [...]. Wnioskodawca przedłożył również wystawione w 2014 r. liczne dokumenty potwierdzające zajęcia egzekucyjne. Postanowieniem z 8 listopada 2016 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie referendarz sądowy stwierdził, że faktyczna sytuacja wnioskodawcy co do jego zdolności płatniczych budzi wątpliwości. Wskazał, że wnioskodawca w 2015 r. uzyskał przychody z działalności gospodarczej w wysokości ponad 14.000.000 zł i dodatkowo odnotował z niej niemały zysk. Zaznaczył przy tym, że to wartość przychodów jest najbardziej wymiernym wyznacznikiem sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Zauważył dalej, że wnioskodawca pominął we wniosku o przyznanie prawa pomocy fakt, że działalność ta jest dalej prowadzona, co potwierdzają dane w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, a siedziba firmy o nazwie B znajduje się pod tym samym adresem co Zakład pracodawcy (ul. [...] w L.). Stwierdził mając na uwadze tę okoliczność, że skoro nie zostało to ujawnione we wniosku, wnioskodawca nie został wezwany do przedłożenia dokumentacji finansowej z bieżącej działalności, podkreślając, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedstawienia swojej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej w sposób jasny i niebudzący wątpliwości już w momencie wnoszenia o przyznanie prawa pomocy. Urzędowy formularz wniosku i pouczenia w nim zawarte są na tyle jasno sformułowane, że nie powinno budzić wątpliwości, jakie informacje należy w nim zamieścić. Odnośnie zajęć egzekucyjnych referendarz sądowy wskazał, że jakkolwiek wnioskodawca wykazał egzekucję znacznych kwot m.in. z rachunku bankowego, a także z wynagrodzenia za pracę, to jednak nie jest to równoznaczne z tym, że faktycznie środki pieniężne o takich wartościach zostały przejęte przez organ egzekucyjny. Egzekucji mogą podlegać tylko te pieniądze, które znajdują się na rachunkach bankowych. Wszystkie poza rachunkami nadal pozostają do dyspozycji zobowiązanego. Wnioskodawca natomiast nie przedłożył żadnego dokumentu (wydruków rachunków bankowych), z którego wynikałoby, że środki te faktycznie zostały zablokowane na jego rachunkach. Referendarz sądowy dodał, że w spółce z o.o., w której wnioskodawca jest zatrudniony na ¼ etatu z najniższym wynagrodzeniem (wolnym od potrąceń), jedynym wspólnikiem jest A.M., syn skarżącego ur. w [...] – co zostało ustalone z ogólnodostępnych danych Krajowego Rejestru Sądowego, a zakład spółki znajduje się pod adresem firmy prowadzonej jednoosobowo przez wnioskodawcę. Nadto ten sam adres został wskazany we wniosku o przyznanie prawa pomocy jako jego miejsce zamieszkania. W ocenie referendarza sadowego, dotychczasowe ustalenia podważają wiarygodność oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę zarówno co do jego faktycznych dochodów, jak i oświadczeń co do pozostawania na utrzymaniu 23-letniego syna. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący podkreślił, że to wartość dochodu, a nie wartość przychodu jak przyjęto w zaskarżonym postanowieniu, jest najbardziej wymiernym wyznacznikiem dla określenia ile podatnik faktycznie zarobił i jakimi środkami dysponował. Ponadto, w ocenie skarżącego, skoro wniosek był niekompletny w zakresie dochodów osiągniętych przez niego w 2016 r. z prowadzonej jednoosobowej działalności gospodarczej, Sąd winien wezwać skarżącego do uzupełnienia wniosku w tym zakresie. Na koniec skarżący podniósł, że nie wyjaśniono, na jakiej podstawie przyjęto, że oświadczenie o pozostawaniu na utrzymaniu syna budzi wątpliwości. Zdaniem skarżącego fakt, że jest zatrudniony w spółce, w której wspólnikiem jest syn oraz fakt wspólnego adresu i siedziby spółki, nie daje podstaw do takiego twierdzenia. Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy wyjaśnić, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczej istotny jest – wbrew twierdzeniu skarżącego - osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Zaznaczenia w tym miejscu wymaga - jak podkreśla się w orzecznictwie - że nawet osiągana przez przedsiębiorcę strata nie przesądza o tym, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA). Ponadto wskazać trzeba, że w doktrynie utrwalony został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). W niniejszej sprawie przedłożona dokumentacja finansowa wskazuje, że skarżący w 2015 r. uzyskał przychód z działalności gospodarczej w wysokości ponad 14 mln zł i dochód w kwocie 178.556,71 zł. Przy czym, jak wynika z ustaleń przyjętych przez referendarza sądowego, działalność prowadzona przez skarżącego jest nadal aktywna, jednak – jak zauważył referendarz w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia -skarżący nie ujawnił wartości uzyskanych z jej prowadzenia w 2016 r. Skarżący nie uczynił też tego na etapie sprzeciwu, stwierdził natomiast, że w tym zakresie powinien zostać wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. W ocenie Sądu, tak prezentowana przez skarżącego postawa przeczy obowiązkowi jaki ciąży na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy i to niezależnie od możliwości skierowania przez sąd wezwania do przedstawienia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń. Wyjaśnić bowiem należy, że wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się natomiast do przedłożonych przez skarżącego dokumentów świadczących o dokonanych zajęciach egzekucyjnych stwierdzić należy, że nie potwierdzają one faktu, że egzekucja jest nadal prowadzona. Pochodzą one bowiem z 2014 r., a skarżący – mimo oświadczenia w piśmie z 2 listopada 2016 r. (data wpływu), że na rachunkach bankowych jest zajęcie uniemożliwiające normalne z nich korzystanie – nie przedłożył dokumentu potwierdzającego to oświadczenie. W kwestii natomiast zawartego w sprzeciwie twierdzenia, jakoby referendarz nie wyjaśnił na jakiej podstawie uznał, że oświadczenie o pozostawaniu na utrzymaniu syna budzi wątpliwości, Sąd stwierdza, że tak sformułowany zarzut skarżącego jest bezzasadny. Skoro bowiem skarżący powołuje się jedynie na to, że w 2016 r. osiąga dochód ze stosunku pracy w spółce, w której wspólnikiem jest jego syn, w sytuacji gdy – czego nie ujawnił - nadal (w 2016 r.) prowadzi działalność gospodarczą, trudno uznać, by oświadczenie o pozostawaniu na utrzymaniu syna było wiarygodne. Co za tym idzie - prawidłowo referendarz sądowy przyjął w świetle poczynionych na podstawie akt sprawy ustaleń, że podważają one wiarygodność oświadczenia skarżącego co do jego faktycznych dochodów. W konsekwencji, należało zgodzić się z referendarzem sądowym, że sytuacja wnioskodawcy co do jego zdolności płatniczych budzi wątpliwości, gdyż świadczy to o wybiórczym udostępnieniu danych przez stronę co do jej sytuacji majątkowej. Z tych względów Sąd przyjął, że skarżący nie wykazał, aby uiszczenie kosztów postępowania wykraczało poza jego możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała skarżącemu prawo do sądu. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.