I SA/Wr 1027/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Kieres po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 20 listopada 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego olejów smarowych postanawia: zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. Strona skarżąca – R. O. (dalej również jako Wnioskodawca), zastępowana przez doradcę podatkowego, w treści skargi wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym urzędowym formularzu PPF Wnioskodawca wskazał, że aktualny stan majątkowy w porównaniu z wartością przedmiotu sporu nie pozwala na opłacenie skarg. Strona skarżąca podkreśliła, że organ podatkowy wydał decyzje w rozbiciu na pojedyncze dostawy, z kolei sposób ich wydania i suma kwot wynikająca z tych decyzji, powoduje zwiększenie kosztów sądowych. Brak możliwości finansowych pozbawiłby Stronę skarżącą ochrony sądowej przed niesprawiedliwym rozstrzygnięciem organów podatkowych. W oświadczeniu o: stanie rodzinnym, majątku i dochodach wszystkie rubryki zostały zakreślone. Strona podała jako zobowiązania i stałe wydatki kwotę 1.000 zł, będącą wartością kosztów utrzymania. Referendarz sądowy wezwał Wnioskodawcę o przedłożenie: 1. kopii zeznań podatkowych za lata 2015 i 2016, 2. wydruku z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/stratą za ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gospodarczej, 3. kopii deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy okresy za które były składane, 4. szczegółowego – określonego kwotowo – zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków przez Stronę skarżącą (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i inne) z dokładnym wskazaniem źródeł ich finansowania, 5. wydruków historii wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez Wnioskodawcę, w tym związanych z działalnością gospodarczą za okres czerwiec - październik 2017 r. 6. oświadczenia o posiadanych środkach transportu (marka, rocznik i wartość), w tym również wykorzystywanych w działalności gospodarczej, 7. oświadczenia o tytule prawnym do nieruchomości położonych we W. przy ul. [...] oraz w P. przy ul. [...] (np. własność, najem) 8. oświadczenia o wysokości wynagrodzenia w związku z pełnioną funkcją prokurenta samoistnego w A sp. z o.o., 9. oświadczenia o źródłach finansowania profesjonalnego pełnomocnika zastępującego Stronę skarżącą w niniejszej sprawie, 10. innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W odpowiedzi Strona skarżąca przedstawiła: – kopię zeznań podatkowych za 2015 i 2016 r. wraz z zał. PIT/B (informacja o dochodzie/stracie z działalności gospodarczej) – przychód 6.217.745,74 zł i dochód w kwocie 74.605,70 zł. za 2015 r., a za 2016 r. przychód 375.530,90 zł i strata w wysokości 24.331,48 zł. – raporty wspomagające wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy według stawki liniowe za VI, VII, VIII 2016 r. – deklaracje VAT-7 za VI, VII, VIII 2016 r. - czerwiec 2016 r. dostawy towarów i usług na kwotę 43.649 zł oraz nabycie towarów i usługi o wartości 12.367 zł., lipiec 2016 r. zadeklarowane zerowe wartości dostaw i zakupy związane z działalnością opodatkowaną w kwocie 470 zł, w sierpniu 2016 r. wartość dostaw wynosiła minus 80 zł, a zakupów 1.921 zł. – wydruki historii rachunków bankowych za miesiące od marca do lipca 2016 r. – oświadczenie o sytuacji osobistej (stan wolny, samotne zamieszkiwanie, brak prowadzenia wspólnego gospodarstwa z innymi osobami) i miesięcznych wydatkach (opłaty: 400,00 + wydatki na żywność i środki higieny: 500,00 + leki: 200,00 razem: 3.100,00 zł.) – oświadczenie o finasowaniu (do daty złożenia oświadczenia) bieżących opłat z prowadzonej działalności gospodarczej i przy pomocy osób bliskich, – oświadczenie o braku środka transportu, – oświadczenie o nie posiadaniu tytułu własności nieruchomości przy ul. [...] oraz w P. ul. [...], – oświadczenie o finansowaniu wynagrodzenia pełnomocnika po ewentualnej wygranej przed sądem, – oświadczenie o braku operacji bankowych w okresie od VIII 2016 r. do X 2017 r., a w związku z zawieszeniem działalności gospodarczej w dniu 19.08.2016 r. o braku możliwości wygenerowania wyciągu bankowego, – oświadczenie o nieposiadaniu udziałów w A Sp. z o.o. i braku pełnienia funkcji w tejże spółce. Postanowieniem z 20 listopada 2017 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił Stronie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że udostępnione przez Stronę skarżącą dane nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Referendarz sądowy wskazał, że Wnioskodawca uzyskał przychody z działalności gospodarczej, które pozwalały na uiszczenie kosztów sądowych. Ponadto, według Referendarza sądowego, nie wszystkie z oświadczeń złożonych przez Stronę skarżącą można było uznać za wiarygodne, w szczególności oświadczenia co do ponoszonych wydatków oraz posiadanych nieruchomości. Pismem z dnia 11 grudnia 2017 r. Strona skarżąca reprezentowana przez doradcę podatkowego P. S. złożyła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego z 20 listopada 2017 r. W sprawie podniesiono, że aktualnie organ podatkowy wydał już ponad 500 decyzji tożsamych merytorycznie, z których ponad 300 jest już na etapie skargi sądowej. Zarzuciła, że z uwagi na sposób procedowania organu faktyczne koszty będą wielokrotnie wyższe niż ustawowy próg, co spowoduje pozbawienie możliwości obrony przed sądem. W opinii pełnomocnika Referendarz sądowy błędnie ocenił możliwości finansowe Strony skarżącej. Rozpatrując wniosek o prawo pomocy przy ocenie zdolności płatniczych Referendarz powinien opierać się nie na przychodzie, ale na dochodzie. Oprócz tego referendarz nie uwzględnił faktu, że od chwili wydania decyzji przez organ, przedsiębiorstwo Strony skarżącej zostało zmuszone do istotnego ograniczenia działalności, prowadząc do utraty przez Wnioskodawcę źródła utrzymania. Pełnomocnik podkreślił, że referendarz nie zbadał stanu faktycznego, ponieważ nie ustalił dokładnej kwoty kosztów i ograniczył się do zajęcia ogólnego stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 p.p.s.a.) – dalej jako p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przewiduje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki w tym zakresie. Odnosząc się do sprawy Strony skarżącej po pierwsze, należy wyjaśnić, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r. sygn. akt II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt II FZ 1843/14, CBOSA). W ocenie Sądu, przedstawiona przez Stronę skarżącą dokumentacja finansowa wskazuje, że przychody, jakie osiągnęła Ona w 2015 r. i 2016 r. pozwalały na ocenę, że wygospodarowanie środków pieniężnych niezbędnych na opłacenie kosztów sprawy ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. nr [...] nie dokona się z uszczerbkiem o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Odnosząc się do akcentowanego przez pełnomocnika faktu ograniczenia działalności gospodarczej trzeba wskazać, że o konieczności ponoszenia kosztów sądowych Wnioskodawca wiedział już faktycznie wcześniej, aniżeli w dacie wniesienia skargi. Natomiast wartość osiąganych przychodów przez Stronę skarżącą sugeruje, że zawieszenie działalności gospodarczej nie było spowodowane nieopłacalnością jej prowadzenia, lecz - w kontekście kolejnych decyzji określających zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia olejów smarowych - zamiarem uniknięcia egzekucji administracyjnej. Zatem bez znaczenia pozostaje fakt zawieszenia przez Stronę skarżącą działalności gospodarczej w drugiej połowie sierpnia 2016 r. Oprócz tego trzeba zaznaczyć, że Wnioskodawca nadal nie wyjaśnił rozbieżności w złożonych przez siebie oświadczeniach, mimo zaakcentowania owych rozbieżności w postanowieniu Referendarza sądowego. Według Sądu, wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to Wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji, należało zgodzić się z Referendarzem sądowym, że nie wszystkie z oświadczeń złożonych przez Stronę skarżącą są wiarygodne, w szczególności oświadczenia co do ponoszonych wydatków oraz tytułów prawnych co do posiadanych przez stronę nieruchomości. Takie rozbieżności świadczą niewątpliwie o wybiórczym udostępnieniu danych przez Stronę skarżącą, co do jej sytuacji majątkowej. Dodatkowo należy podnieść, że przedstawione wydruki bankowe nie potwierdzają tezy Wnioskodawcy o braku operacji bankowych w okresie od sierpnia 2016 r. do października 2017 r. Brak operacji bankowych, czy też zawieszenie działalności gospodarczej nie uniemożliwia wygenerowania wyciągu bankowego z rachunku za okres, w których takich operacji brak (z wyciągu wynikałby właśnie brak operacji za dany okres), a Strona skarżąca nie powołała się na likwidacje rachunków bankowych. Tymczasem Strona skarżąca nie dość, że udostępniła wydruki z wybranych przez siebie miesięcy, to mając na uwadze datę ich generowania z bankowości elektronicznej: 16.06.2016 i 02.08.2016 r. zasadnym jest wyciągnięcie wniosku o celowym nieujawnieniu danych rzutujących na możliwości płatnicze Wnioskodawcy. Wreszcie przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej Strony skarżącej (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12, Lex Omega nr 1270155). Duża ilość decyzji i skarg -postępowań sądowych Wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu Jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, Lex Omega nr 1510362, podobnie – w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12, Lex Omega nr 1261047). Ze wskazanych powodów, nie można zatem uznać, że Referendarz sądowy tylko ogólnie przeanalizował sytuację finansową skarżącej. W ocenie Sądu, ocena Referendarza sądowego jest adekwatna do uzyskanych informacji i merytorycznie trafna, albowiem Strona skarżąca nie wykazała, aby uiszczenie kosztów postępowania wykraczało poza jej możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała Stronie skarżącej prawo do sądu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 §1-3, w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.