I SA/Wr 1063/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu należności postanawia: odrzucić skargę. Postanowieniem z dnia 8 września 2014 r., I SA/Wr 1813/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) we Wrocławiu odrzucił skargę M. F. (zwanego dalej "skarżącym") na opisane w sentencji postanowienie. W uzasadnieniu WSA powołał się na art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej – p.p.s.a.) i wskazał, że w przypadku skutecznie ustanowionego przez stronę w postępowaniu administracyjnym (podatkowym) pełnomocnika początek biegu terminu do wniesienia skargi w rozumieniu tego przepisu otwierać będzie tylko doręczenie do rąk tego pełnomocnika. W ocenie Sądu I instancji, dokonane doręczenie postanowienia z dnia 5 maja 2014 r. do rąk skarżącego (z pominięciem dotychczasowego pełnomocnika) należało uznać za zgodne z prawem, albowiem na etapie postępowania przed Dyrektorem Izby Skarbowej pełnomocnik strony nie posiadał już umocowania do działania w imieniu skarżącego, a tym samym, nie był także uprawniony do odbioru korespondencji kierowanej do skarżącego w toku postępowania odwoławczego. W ocenie WSA, działanie Dyrektora Izby Skarbowej, który zaskarżone postanowienie z dnia 5 maja 2014 r. doręczył skarżącemu, tj. z pominięciem dotychczasowego pełnomocnika, należało ocenić za zgodne z prawem, a samo doręczenie dokonane w taki sposób za skuteczne, a tym samym otwierające bieg terminu do zaskarżenia tego postanowienia w drodze skargi do sądu administracyjnego. Powyższe postanowienie Sądu I instancji zostało zaskarżone w całości skargą kasacyjną. W treści środka odwoławczego skarżący wniósł o uchylenie postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu. Formułując zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wskazał na naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 53 § 1 p.p.s.a., polegającego na jego niewłaściwym zastosowaniu w niniejszej sprawie i uznaniu, że skarga do WSA została wniesiona z naruszeniem 30-dniowego terminu – zakreślonego w tym przepisie i z tych przyczyn została ona odrzucona jako spóźniona, mimo że 30-dniowy termin na wniesienie skargi nie rozpoczął swojego biegu ze względu na niewłaściwe doręczenie skarżącemu postanowienia organu II instancji. Dodatkowo autor skargi kasacyjnej zarzucił WSA m.in. także to, że uznał za skuteczne doręczenie postanowienia organu bezpośrednio stronie, bez uwzględnienia jego pełnomocnika, mimo że powszechnie tak w doktrynie, jak i orzecznictwie ugruntowane zostało stanowisko, że doręczenie stronie działającej przez pełnomocnika, postanowienia z pominięciem tego pełnomocnika skutkuje uznaniem doręczenia za nieskuteczne – zatem postanowienie nie wywiera żadnych skutków prawnych i nie rozpoczynają swojego biegu również terminy ustawowe zastrzeżone dla wniesienia środków zaskarżenia. Postanowieniem z dnia 26 marca 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) uchylił zaskarżone postanowienie WSA we Wrocławiu. Według NSA, pełnomocnictwo zostało udzielone zgodnie z przepisami o postępowaniu administracyjnym oraz podatkowym i obejmowało również umocowanie do składania odwołań, reprezentacji przed WSA i NSA. Z pełnomocnictwa tego nie wynika więc, że zakres umocowania pełnomocnika ograniczał się wyłącznie do reprezentowania strony przed organem podatkowym I instancji. Sąd II instancji zauważył również, że mimo prawidłowego pełnomocnictwa postanowienie z dnia 5 maja 2014 r. zostało wysłane na adres skarżącego, a nie ustanowionego pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu – po ponownym rozpoznaniu sprawy – zważył, co następuje. Na wstępie zaakcentować należy, że w związku z tym, że w sprawie WSA we Wrocławiu wydał postanowienie, które zostało zaskarżone skargą kasacyjną, uwzględnioną przez NSA, ramy kognicji Sądu rozpoznającego obecnie skargę zostały ograniczone rozstrzygnięciami zapadłymi wcześniej w sprawie. Zauważa się bowiem, że stosownie do regulacji art. 190 p.p.s.a.: "Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej, od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy, na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny". Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 190 p.p.s.a., należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, który może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. WSA we Wrocławiu, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, nie ma zatem całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia, gdyż dokonana przez NSA w postanowieniu z 26 marca 2015 r. (II FSK 3982/14) wykładnia prawa jest dla niego wiążąca. Sąd, w składzie rozpoznającym ponownie sprawę, mógłby odstąpić od zawartej w orzeczeniu sądu kasacyjnego wykładni prawa wyłącznie wtedy, jeżeli stan faktyczny sprawy, ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania, uległby tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie miałyby zastosowania przepisy wyjaśnione przez ten Sąd, ewentualnie, jeśli po wydaniu orzeczenia przez Sąd kasacyjny zmieniłby się stan prawny. Żadna z powyższych przesłanek nie zaistniała jednak w niniejszej sprawie. W konsekwencji, WSA we Wrocławiu – przyjmując za własną argumentację Sądu II instancji – uznał, że skarga podlegała odrzuceniu ze względu na nieskuteczne doręczenie zaskarżonego postanowienia. W pierwszej kolejności trzeba wskazać, że w myśl art. 136 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej: O.p.) strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela – temu przedstawicielowi (art. 145 § 1 O.p.). Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi (art. 145 § 2 O.p.). Z art. 145 § 1 i § 2 O.p. wynika, że w postępowaniu podatkowym zasadą jest doręczanie pism stronie. Zasada ta doznaje jednak istotnego wyłomu, w sytuacji ustanowienia przez stronę pełnomocnika. Konsekwencją ustanowienia przez stronę pełnomocnika jest ciążący na organie obowiązek dokonywania doręczeń wszelkiej korespondencji temu pełnomocnikowi, a nie bezpośrednio samej stronie. Skutkiem udzielenia pełnomocnictwa jest bowiem wejście umocowanego we wszystkie prawa i obowiązki strony. Pełnomocnik działa za stronę i skutki jego działania odnoszą się wprost do mocodawcy. Ustanowienie pełnomocnika w sprawie ma na celu przede wszystkim ochronę strony przed skutkami nieznajomości prawa. W aspekcie uprawnień strony prawidłowe doręczenie stanowi konkretyzację prawa do jej czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 123 § 1 O.p.). Trzeba przy tym wskazać, że w orzecznictwie sądowym został wyrażony pogląd, że w przypadku, gdy strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Każde inne doręczenie, o ile powoduje dla strony ujemne skutki procesowe, jest niewłaściwe i nie może być uznane za skuteczne (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., I FSK 965/07, LEX nr 494575 czy wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 kwietnia 2012 r., I SA/Gd 135/12, LEX nr 1145224). Zdaniem Sądu, mając na uwadze okoliczności rozpatrywanej sprawy należało uznać, że zaskarżone postanowienie – z powodu błędów w doręczeniu – nie weszło do obrotu prawnego. Skarga była więc przedwczesna. Jak wskazał bowiem NSA w sprawie, pełnomocnik skarżącego był umocowany do reprezentowania skarżącego w postępowaniu zażaleniowym. Mimo to postanowienie organu II instancji zostało wysłane na adres strony, nie zaś jej pełnomocnika. Trzeba także podkreślić, że w skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącego podnosił również błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że doszło do skutecznego doręczenia zaskarżonego postanowienia. W konsekwencji trzeba było uznać, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z 5 maja 2014 r. nie weszło do obrotu prawnego i nie wywołało skutków prawnych związanych z jego doręczeniem, w tym nie otworzyło skarżącemu trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego (art. 53 § 1 p.p.s.a.). Skoro zatem skarga została wniesiona od aktu, który nie wszedł do obrotu prawnego, to tym samym jest ona przedwczesna i podlega odrzuceniu. Jednocześnie trzeba podkreślić, że organ obowiązany jest dokonać prawidłowego doręczenia postanowienia, w sposób określony w art. 145 § 2 w zw. z art. 136 O.p. Dopiero bowiem takie doręczenie otworzy bieg terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego i umożliwi skarżącemu skorzystanie z tego prawa. Na marginesie należy zauważyć, że przyjęcie przez Sąd, że przepisy o doręczeniu pełnomocnikowi mają charakter jedynie gwarancyjny, skutkowałoby stwierdzeniem, że skarga została wniesiona po terminie. Sąd stoi jednak na stanowisku, że wszelkie wątpliwości związane z doręczeniami winny być tłumaczone na korzyść strony (zob. m.in. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., I FSK 965/07, LEX nr 494575 czy wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 stycznia 2009 r., I SA/Po 1511/08, LEX nr 504661). W tym stanie rzeczy, WSA – związany treścią orzeczenia Sądu II instancji – był zobligowany, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., orzec jak na wstępie.