I SA/Wr 1152/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Gawlak- Nowakowska po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadnienie: Skarżący, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego uzasadniając, że ma 64 lata i obecnie pozostaje bez pracy. Nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani samochodu. Jest zadłużony na łączną kwotę 57.300 zł z tytułu niespłaconej pożyczki, zaciągniętej na budowę pawilonu handlowo-usługowego. Jedynym źródłem utrzymania jest odszkodowanie w wysokości 700 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika dodatkowo, że wnioskodawca posiada niedokończony pawilon w budowie o powierzchni 88,80 m2, pozostaje w związku małżeńskim. Żona uzyskuje emeryturę, którą przeznacza na własne utrzymanie, posiada też własny majątek osobisty, o którym mowa w art. 33 pkt 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom).Do wniosku załączony został wydruk z rachunku bankowego skarżącego za okres od 1 marca do 2 lipca 2013 r., na którym odnotowane są prawie wyłącznie opłaty za prowadzenie rachunku. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego skarżącego oraz jego żony, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), wnioskodawca ponownie przedłożył wydruk z rachunku za okres od 1 kwietnia do 25 sierpnia 2013 r., z którego pobierane są opłaty za jego prowadzenie. Wyjaśnił, że żona nie wyraża zgody na podanie dochodów uzyskiwanych ze świadczenia emerytalnego, informacji o majątku osobistym ani innych danych dotyczących jej majątku odrębnego z pierwszego małżeństwa. Na potwierdzenie przedłożył jej oświadczenie w tym przedmiocie. Skarżący wskazał też, że warunki materialne nie pozwalają mu ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 9 września 2013 r. referendarz sądowy w tut. Sądzie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym do tut. Sądu, ustawowym terminie, sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wskazał, że wnosił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego przedstawiając swoją trudną sytuację materialną oraz fakt że jest 64 letnim bezrobotnym, wskazał, że ma wadę słuchu a sprawa jest skomplikowana. Podniósł, że nie może zmusić żony do podania dochodów uzyskiwanych ze świadczenia emerytalnego, majątku osobistego oraz innych danych, ponieważ stanowi to jej majątek osobisty z pierwszego małżeństwa. Wskazał, że z załączonego wyciągu bankowego jasno wynika, że nie posiada oszczędności złotówkowych. Stwierdził także, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi realizację jednej z podstawowych zasad w państwie prawa, a mianowicie gwarancji prawa do sądu. Wyrażona jest ona przede wszystkim w art. 45 Konstytucji RP oraz w art. 6 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, w którym formułowane jest prawo do sądu jako gwarancja poszanowania praw człowieka. Prawo to obejmuje dostępność do sądu, a naruszenie tego prawa może polegać na kosztowności wymiaru sprawiedliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym , stosując przepisy regulujące tę kwestię. W myśl zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (tj. koszty sądowe i koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika) chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Do przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy ustawy określające przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Przepis art. 244 § 1 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei po myśli w art. 246 § 1 pkt 1) p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o udzielenie stronie prawa pomocy sąd zobowiązany jest więc przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, oraz odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie z dnia 8 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FZ 70/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. A na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu rozpoznającego wniosek, ze złożonych przez skarżącego dokumentów w sprawie nie wynika, jakie są miesięczne niezbędne koszty utrzymania skarżącego (opłaty eksploatacyjne, koszty wyżywienia, zakupu leków itp.), nadto skarżący nie uczynił zadość wezwaniu z dnia 2 sierpnia 2013 r. i nie przedłożył dokumentu wykazującego tytuł i wysokość uzyskiwanego przez niego dochodu określonego jako odszkodowanie; nie złożył do akt sprawy aktualnych wyciągów z wszystkich posiadanych przez siebie i małżonkę rachunków bankowych za miesiące maj, czerwiec i lipiec 2013 r., w szczególności tego na które wpływa jego dochód z tytułu tzw. "odszkodowania" (przedkładany dwukrotnie wyciąg z konta: przy wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przy piśmie z dnia 26 sierpnia 2013 r. nie obrazuje tego faktu); nie złożył do akt dokumentu potwierdzającego wysokość swojego zadłużenia; nie złożył również żadnych innych dokumentów potwierdzających źródło i wysokość osiąganych przez niego dochodów (np. deklaracji podatkowej za rok 2012 czy kserokopii ostatniej strony z księgi przychodów i rozchodów lub innego dokumentu, z którego wynikałaby wysokość przychodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i rodzaj ponoszonych kosztów; jeśli nadal jej nie zlikwidował tej działalności) jak też zaświadczenia o posiadanym statusie osoby bezrobotnej ; nadto nie określił i nie udokumentował wysokości swoich niezbędnych, aktualnych, miesięcznych wydatków oraz osób wspólnie z nim zamieszkujących także nie przedstawił stanu majątkowego i finansowego swojej żony; nie wyjaśnił dlaczego aktualnie otrzymuje tylko 700 zł z tzw. "odszkodowania", gdy do niedawna otrzymywał 1.400 zł(co wiadomo sądowi z urzędu); nie wyjaśnił co stało się z dotychczas wykazywanymi przez niego składnikami majątkowymi w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem tj.: mieszkaniem o pow. 50,60 m² oraz działkami: o pow. 253 m² i 137 m².Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał dostatecznie, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nadto dane wykazane przez stronę w formularzu złożonym w tej sprawie były ogólnikowe i niespójne w porównaniu z danymi podawanymi w innych sprawach, co umożliwiło dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. Skarżący nie wykonał w pełni skierowanego do niego wezwania referendarza sądowego z dnia 2 sierpnia 2013 r., w konsekwencji czego nie zostały złożone dokumenty, które pozwoliłyby stwierdzić jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa, a tym samym nie sposób zweryfikować twierdzeń zawartych we wniosku. Wnioskodawca nie wykonał zarządzenia z dnia 2 sierpnia 2013 r., również na etapie sprzeciwu, a podał jedynie powód niewykonania tego zarządzenia. W tym miejscu należy wskazać, wbrew stanowisku skarżącego, że niewyrażenie zgody przez małżonkę skarżącego na podanie uzyskiwanych dochodów uzyskiwanych ze świadczenia emerytalnego i majątku osobistego, z uwagi na to, że stanowi to jej "majątek odrębny z pierwszego małżeństwa" nie zwalnia skarżącego z obowiązku przedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jego i jego małżonki. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788), dalej k.r.o., oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Wskazać również należy, że w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej lub finansowej bądź podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ 8/13 publ. CBOSA). Tym samym skarżący uchylając się od przedłożenia dokumentów w żądanym zakresie uniemożliwił dokonanie oceny jego sytuacji finansowej. Odnosząc się zaś do podnoszonego przez skarżącego zarzutu naruszenia prawa do sądu, należy podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym stanowi realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Instytucja ta jest jednak wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Wskazać więc należy, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Natomiast, jeżeli dostęp jednostki do sądu może być ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy też w sposób faktyczny, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, jeśli ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, a więc jeśli zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki będą zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, powinien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2013 r. sygn. akt II OZ 776/13, publ. CBOSA). Zdaniem Sądu, także odmowa ustanowienia skarżącemu pełnomocnika z urzędu nie wpłynie ograniczająco na jego prawo do sądu. Skarżący nie jest osobą nieporadną życiowo, na co wskazuje prowadzona korespondencja z organami administracyjnymi i sądem, bardzo dobrze zna okoliczności faktyczne i prawne sprawy, potrafi bronić swoich interesów. Nie ma także żadnego problemu z formułowaniem swoich żądań. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, zatem skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście. Ponadto, Sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 p.p.s.a., a stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). W ocenie Sądu skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Z przyczyn leżących po stronie skarżącego, niemożliwe okazało się bowiem ustalenie jego rzeczywistej sytuacji dochodowej i majątkowej. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia