I SA/Wr 116/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności jako byłego członka zarządu spółki z o.o. za zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2010 r. oraz odsetek za zwłokę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części uzasadniając, że ze względu na wysokość swoich zobowiązań, m.in. z tytułu kredytów, umów leasingowych, itp., a także ze względu na prowadzone postępowanie egzekucyjne, nie jest w stanie opłacić jakichkolwiek kosztów, w tym wpisu od skargi. Nie ma żadnego majątku i praktycznie pozostaje na utrzymaniu żony. Wskazał, że nie bez znaczenia jest fakt, że od dłuższego czasu leczy depresję. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, nie posiada jakichkolwiek nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani wierzytelności. Jako przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł wymienił udział w ½ samochodu Toyota Corolla, który jest zajęty przez komornika. Żona jest właścicielem mieszkania o powierzchni 75,4 m2, uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 246 zł zatrudniona na 1/8 etatu oraz średnio 4.000 zł z okresowej pracy w Wielkiej Brytanii. Małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową od 2009 r. W rubryce dotyczącej dochodów wnioskodawca wskazał, ze jest zatrudniony również na 1/8 etatu z wynagrodzeniem netto 226 zł, zaś miesięczne dochody żony z ww. źródeł wynoszą średnio netto 2.246 zł – łącznie 2.472 zł, z zastrzeżeniem że z uwagi na rozdzielność majątkową żona zarządza własnym majątkiem. Wnioskodawca wskazał, że jest zadłużony na około 300.000 zł, wydatki na mieszkanie pokrywa żona. Do wniosku załączono kopię aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej. Z dokumentów i oświadczeń złożonych w wyniku wezwania, skierowanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że w 2014 r. wnioskodawca uzyskał przychody ze stosunku pracy i z działalności gospodarczej w łącznej kwocie 43.352,80 zł, a jego żona z innych źródeł 3.389 zł. Za 2015 rok, na podstawie PIT-11, małżonkowie uzyskali przychody ze stosunku pracy w kwotach 19.976,32 zł i 808,16 zł. Z wydruków rachunków bankowych, należących do żony wnioskodawcy wynika, że poza płatnościami związanymi z utrzymaniem mieszkania i dokonywanymi zakupami na rachunek dokonywane były wpłaty poprzez wpłatomat w łącznych kwotach: w grudniu 2015 r. 800 zł, w styczniu 2016 r. 1.000 zł i w lutym 2016 r. 1.500 zł. Saldo dostępne w poszczególnych miesiącach wynosi ponad 6.000 zł. Miesięczne wydatki małżonków wynoszą łącznie 2.708,64 zł, w tym na żywność 1.400 zł, na środki higieny i chemię 250 zł, odzież 80 zł, leki 150 zł. Kredyty i pożyczki nie są spłacane ze względu na brak środków. Wnioskodawca zaznaczył, że wszystkie wydatki ponosi żona. Zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek obciążają tylko wnioskodawcę. Przedłożono również dokumenty potwierdzające zajęcia komornicze wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności należnych od Urzędu Skarbowego, przy czym wnioskodawca zaznaczył, że dotyczą tylko niektórych egzekucji prowadzonych wobec niego. Skarżący dodatkowo wyjaśnił, że nie był w stanie przedłożyć zeznań podatkowych za 2015 r., gdyż jeszcze nie zostały złożone. W ocenie referendarza sądowego, udostępnione przez skarżącego dane nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), a więc w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że powyższa regulacja stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia powinny być przy tym spójne i logiczne. Rozpoznając niniejszy wniosek, w pierwszej kolejności zaznaczyć trzeba, że wpis od skargi w sprawie, w której wnioskodawca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, jest stały i wynosi 500 zł. Zwrócić też należy uwagę, że wpis od skargi jest zwykle w postępowaniu przed sądami administracyjnymi najwyższym kosztem sądowym, dlatego też uzasadnione jest przyjęcie tej kwoty jako punkt odniesienia dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. W ocenie referendarza sądowego, skarżący miał możliwość poczynienia rezerw na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Rezerwy te mógł poczynić poprzez ograniczenie niektórych wydatków miesięcznych. Trudno dać wiarę, aby było konieczne wydatkowanie na środki higieny i czystości miesięcznie około 250 zł w 2-osobowym gospodarstwie domowym. Również wydatki na leki w kwocie 150 zł co miesiąc, nawet zakładając, że jest to wydatek związany z depresją, na którą cierpi skarżący, są zawyżone. Zresztą zauważyć trzeba, że skarżący sam nie wskazywał, że ponosi wydatki na leczenie swojej choroby. Wydaje się, że również w wydatkach na żywność w wysokości 1.400 zł – jakkolwiek jest to jedna z podstawowych potrzeb socjalnych – można poczynić choćby niewielkie ograniczenia. Wskazania też wymaga, że ponoszenia kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie należy się spodziewać najpóźniej z dniem wniesienia skargi. Ta natomiast została wniesiona w niniejszej sprawie 2 stycznia 2016 r. Bez znaczenia pozostaje tutaj okoliczność, że małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową. Obowiązek małżonków wzajemnej pomocy i wspierania się, wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie ma charakteru wyłącznie moralnego i nie jest zależny od ustanowionego ustroju majątkowego (zob. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 530/13, publ. LEX nr 1422571). Małżonkowie winni wspierać się również finansowo. W istocie, wnioskodawca jest faktycznie utrzymywany przez żonę. W związku z tym, tym bardziej jest zasadne uwzględnienie wszystkich dochodów obojga małżonków oraz wydatków budżetu domowego. O możliwości uiszczenia wpisu od skargi oraz ewentualnych przyszłych kosztów sądowych (które zwykle sprowadzają się do opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł i wpisu od skargi kasacyjnej będącego połową wpisu od skargi), w kontekście tego, co zostało dotychczas powiedziane, świadczą dane rachunku bankowego należącego do żony wnioskodawcy. Z wydruków rachunku wynika, że dostępne saldo wynosi ponad 6.000 zł. Nie uszło uwadze referendarza, że limit zadłużenia rachunku wynosi 6.000 zł, zatem tylko nadwyżka ponad tę kwotę stanowi saldo dodatnie. Nie zmienia to jednak faktu, że żona wnioskodawcy ma do dyspozycji środki finansowe we wskazanej wyżej kwocie. Mając na uwadze powyższe, wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony i w związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.