I SA/Wr 1185/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. wraz z odsetkami oraz orzeczenia o zabezpieczeniu na majątku podatnika postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując w treści skargi, że jest emerytem pobierającym świadczenie w wysokości 1.400 zł, z działalności prowadzonej w ograniczonym zakresie nie uzyskuje istotnych przychodów. Z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Ma dwie córki w wieku 22 i 19 lat, obie obecnie studiują. Wnioskodawca nie ma jakichkolwiek oszczędnością ani przychodów dających możliwość pokrycia kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca powtórzył, że z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową, a we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają córki, posiada 1/2 udziału w lokalu mieszkalnym – wartość udziału to około 200.000 zł, a także grunty rolne. Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 5.000 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały zaległości wobec ZUS, postępowania egzekucyjne, potrącenie z emerytury dokonywane przez komornika oraz koszty bieżącego utrzymania około 1.400 zł. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego skarżącego i jego żony, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), wnioskodawca wyjaśnił, że małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej od dnia zawarcia małżeństwa i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Jego świadczenie emerytalne wynosi 1.400,21 zł, zgodnie z przedłożoną kopią odcinka przekazu pocztowego. Wnioskodawca nie ma żadnych obciążeń z tytułu kredytów, a ze względu na prowadzone postępowania egzekucyjne wszystkie posiadane rachunki bankowe zostały zajęte i od dłuższego czasu nie ma na nich odnotowanych żadnych operacji. Uzyskiwane dochody przeznacza za własne utrzymanie, a w miarę możliwości dokłada się do utrzymania lokalu mieszkalnego i córek. Z zeznania podatkowego za 2015 r. wynika, że wnioskodawca uzyskał przychody z emerytury i pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 37.507,36 zł. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że wpis od skargi w niniejszej sprawie został wyznaczony na kwotę 500 zł. Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), a więc w zakresie częściowym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia powinny być przy tym logiczne i wiarygodne. Powyższe obowiązki wnioskodawcy wynikają z brzmienia art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. – zgodnie z treścią pierwszego z nich, ubiegający się o przyznanie prawa pomocy obowiązany jest do złożenia oświadczenia obejmującego stan majątkowy i finansowy, zaś w przypadku osoby fizycznej – co należy podkreślić – dokładne dane o stanie rodzinnym. Art. 255 stanowi, że w sytuacji, gdy dane wynikające z urzędowego formularza dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego są niewystarczające lub budzą wątpliwości, do wnioskodawcy kierowane jest wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Co za tym idzie, wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony przez osobę fizyczną, rozpoznawany jest w trzech aspektach – nie tylko finansowym i majątkowym, ale i rodzinnym. Stąd też uzasadnione było – zdaniem referendarza – żądanie przedłożenia dokumentów odzwierciedlających stan finansowy żony wnioskodawcy, który niezależnie od małżeńskiego ustroju majątkowego ma również wpływ na możliwości płatnicze samego wnioskodawcy. Oczywistym jest bowiem, że z emerytury w kwocie 1.400 zł wnioskodawca nie jest w stanie utrzymać 130-metrowego mieszkania w centrum Wrocławia (powierzchnia jest znana referendarzowi z akt administracyjnych sprawy) oraz studiujących córek. Sam skarżący oświadczył, że dokłada się do utrzymania lokalu mieszkalnego i córek w miarę swoich możliwości, a co do zasady emeryturę przeznacza w całości na siebie. Zatem ocena, czy wnioskodawca jest w stanie opłacić koszty sądowe w niniejszej sprawie, w której wpis od skargi został wyznaczony na kwotę 500 zł, jest możliwa tylko przy uwzględnieniu również sytuacji finansowej jego żony. Zwrócić należy uwagę, że w kwestii wpływu okoliczności rozdzielności majątkowej na ogólną ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy niejednokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne podkreślając, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie obowiązani są – każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych – przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, między innymi uregulowania zawartego w art. 27 k.r.o. (por. postanowienie NSA z 24 września 2013 r., sygn. akt II FZ 752/13). W związku z tym, poszerzenie ustaleń faktycznych o dokumenty dotyczące bezpośrednio żonę skarżącego, w celu ustalenia sytuacji majątkowej samego skarżącego, było konieczne (zob. postanowienie NSA z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt I GZ 417/13 oraz z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 179/16). Końcowo zauważyć wypada, że skarżący prowadzi nadal działalność gospodarczą jako adwokat. Jakkolwiek wskazał, że prowadzi ją w ograniczonym zakresie, jednak nadal ma możliwości zarobkowania, choćby tylko na pokrycie kosztów swego udziału w niniejszej sprawie, które nie są wysokie. Mając zatem na uwadze powyższe, przedmiotowy wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony i w związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.