I SA/Wr 1201/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz, Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi P. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji składników majątkowych w postaci wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego oddala skargę w całości. 1. Postępowanie przed organem egzekucyjnym i organem nadzoru 1.1. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji składników majątkowych w postaci wierzytelności z rachunków bankowych P. K. (dalej: skarżący, zobowiązany, strona). 1.2. Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w M., jako organ egzekucyjny, prowadzi na podstawie tytułów wykonawczych wierzyciela – Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanego. W dniu [...] grudnia 2015 r. organ egzekucyjny przesłał do pięciu banków zajęcia rachunków bankowych, przy czym jako skuteczne okazały się zajęcia w bankach A S.A. (zawiadomienie cz. nr [...]) oraz B S.A. (zawiadomienie cz. nr [...]). 1.3. W dniu [...] kwietnia 2016 r. wpłynął do organu egzekucyjnego wniosek od zobowiązanego o "zwolnienie spod egzekucji na czas oznaczony składnika majątkowego w postaci rachunków bankowych w całości". Jako uzasadnienie swojego żądania zobowiązany wskazał brak możliwości realizacji zamówień, rozliczeń z kontrahentami oraz pracownikami. Zobowiązany podniósł także, że zajęcia wpłyną negatywnie na prowadzoną przez niego działalność gospodarcza i doprowadzą do jego likwidacji. 1.4. Postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. organ egzekucyjny odmówił zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego. Według organu, zwolnienie rachunku bankowego mogłoby doprowadzić do bezskuteczności egzekucji. 1.5. W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany powtórzył argumentację z wniosku oraz dodał, że ściąganie zaległości tylko z jednego odpowiedzialnego jest niesprawiedliwe społecznie. Oprócz tego podniósł, że organ egzekucyjny przed wydaniem zaskarżonego postanowienia nie zbadał, jaka jest aktualna kwota zaległości objętej postępowaniem egzekucyjnym. 1.6. Dyrektor Izby Skarbowej, utrzymując w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, wyjaśnił, że w sprawie nie wystąpiły takie okoliczności, które uzasadniałaby zwolnienie spod egzekucji wskazanych przez zobowiązanego rachunków bankowych. Zdaniem organu nadzoru, żadne z okoliczności podanych we wniosku nie wskazują na istnienie w sprawie ważnego interesu zobowiązanego. Organ nadzoru wyjaśnił, że przez ważny interes zobowiązanego należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji jednostki. Ważnego interesu zobowiązanego nie można jednak upatrywać wyłącznie w dolegliwości finansowej, jakiej doświadcza strona w związku z koniecznością wywiązania się z ciążących na niej zobowiązaniach i skutkach jej dochodzenia. Organ nadzoru podkreślił, że art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm., dalej: u.p.e.a.) ma na celu ochronę interesów zarówno zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. W rozpatrywanej sprawie strona nie wykazała natomiast, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Zobowiązany wskazał jedynie na ruchomości należące do spółki za zobowiązania, której odpowiada. Egzekucję tych ruchomości prowadzi komornik sądowy. Licytacja tego majątku została wyznaczona na dzień [...] stycznia 2016 r. W piśmie z dnia [...]maja 2016 r. wierzyciel jednak nie podał, aby uzyskał jakiekolwiek kwoty od komornika sądowego celem zaspokojenia zaległości. Organ nadzoru uznał zatem, że rezygnacja z egzekucji z rachunku bankowego jest przedwczesna. Odnośnie kwot na wynagrodzenia za pracę pracowników zobowiązanego organ nadzoru zaznaczył, że korzystają one z ochrony przewidzianej przez art. 81 § 4 u.p.e.a., który to gwarantuje możliwość pobierania kwot z zajętego rachunku bankowego na wynagrodzenia za pracę. W zakresie argumentacji zobowiązanego o niesłusznym dochodzeniu zaległości podatkowych tylko od jednego odpowiedzialnego organ nadzoru wyjaśnił stronie, że wniosek o zwolnienie spod egzekucji składnika majątku nie służy ocenie zasadności prowadzenia egzekucji. Co do zaś obowiązku zbadania przez organ egzekucyjny aktualnej kwoty zaległości objętej postępowaniem egzekucyjnym organ nadzoru stwierdził, że ta kwestia nie jest istotna przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie spod zajęcia egzekucyjnego. Mimo to organ nadzoru zaznaczył, że wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym, a to na wierzycielu istnieje obowiązek aktualizowania dochodzonej kwoty, bez informacji wierzyciela organ egzekucyjny nie może zmienić kwoty egzekwowanej. Organ nadzoru wskazał jednak, że pismem z dnia [...] maja 2016 r. organ egzekucyjny wystąpił do wierzyciela o podanie aktualnej kwoty zaległości i po uzyskaniu informacji dokonał w dniu [...] czerwca 2016 r. zmiany kwoty egzekwowanej z rachunku bankowego, o czym powiadomił zobowiązanego. W tym stanie rzeczy organ nadzoru uznał za zasadne utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego. 2. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji 2.1. W skardze skarżący wniósł o uchylenie postanowienia organu nadzoru, a także o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Formułując zarzuty skargi zobowiązany wskazał na naruszenie: 1) art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej: O.p.), poprzez przyjęcie, że zachodzą przesłanki odpowiedzialności członka zarządu zobowiązania spółki, mimo wiedzy organu o posiadaniu przez spółkę majątku, który może podlegać egzekucji; 2) art. 7 § 2 u.p.e.a. przez prowadzenie egzekucji przy użyciu środka bardzo uciążliwego dla skarżącego, tj. zajęcie kont służących do zarobkowego prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej, co miało istotne znaczenie w danej sprawie; 3) art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez jego błędną i swobodną wykładnię i ocenę stanu faktycznego, które doprowadziły do utrzymania w mocy postanowienia organu egzekucyjnego 4) art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016, poz. 23; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez naruszenie zasady działania organów administracji państwowej w oparciu o przepisy prawa i wydanie zaskarżanego postanowienia z naruszeniem przepisów prawa, albowiem organ nadzoru utrzymał w mocy wadliwe postanowienie organu egzekucyjnego; 5) art. 7 i art. 8 oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów podatkowych, w tym wydanie postanowienia w sytuacji, gdy: – przy rozpatrzeniu wniosku strony i jej zażalenia nie uwzględniono interesu skarżącego, a jedynie skupiono się na interesie wierzyciela, pomijając zbytnią uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego, – wydając postawienie organ egzekucyjny nie posiadał pełniej wiedzy o wierzytelności podlegającej egzekucji. 6) art. 9 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak prawnego i faktycznego uzasadnienia przedmiotowego postanowienia, niepełne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ nadzoru wydając przedmiotowe rozstrzygnięcie, w szczególności w części dotyczącej autorytarnego uznania, że strona nie przedstawiała ważnego interesu, aby można było zwolnić spod egzekucji określone we wniosku składniki majątku skarżącego i wskazanie jednocześnie na dodatkowy obowiązek strony, wbrew brzmieniu art. 13 § 1 u.p.e.a., jakim powinno być wykazanie innego składnika majątku, z którego organ nadzoru mógłby prowadzić egzekucję. 2.2. W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. 3.Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. 3.1. Skarga okazała się niezasadna. 3.2. Przedmiotem sporu jest ocena, czy organ nadzoru prawidłowo uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki do zwolnienia spod egzekucji rachunków bankowych zobowiązanego. 3.3. Zgodnie z art. 13 u.p.e.a.: "Organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego". Jak podkreśla się w literaturze, uregulowana w powołanym przepisie instytucja zwolnienia z egzekucji służy respektowaniu interesów zobowiązanego i może być traktowana jako część szeroko pojmowanej zasady poszanowania minimum egzystencji (zob. Z. Leoński, Administracyjne postępowanie egzekucyjne, Węzłowe problemy, Poznań 2003, s. 80). Dla zwolnienia składnika majątkowego spod egzekucji konieczne jest spełnienie następujących przesłanek: 1) zwolnienie następuje na wniosek zobowiązanego; 2) istnienie ważnego interesu zobowiązanego w zwolnieniu. Dodać też trzeba, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja zwolnienia składników majątkowych z egzekucji opiera się na uznaniu administracyjnym. Użyty w tym przepisie wyraz "może" oznacza, że zwolnienie, o którym mowa wyżej, nie jest obowiązkiem organu egzekucyjnego, lecz zostało pozostawione uznaniu organu. Przyznana organowi egzekucyjnemu swoboda nie oznacza jednak dowolności przy wydawaniu rozstrzygnięcia w powyższym zakresie. Zgodnie z poglądami doktryny, jak i ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, konstrukcja "uznania administracyjnego" oznacza, że wypełnienie tych przesłanek nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zastosowania zwolnienia, a jedynie stwarza mu taką możliwość. Obowiązkiem organu rozpoznającego wniosek jest natomiast dokładne ustalenie stanu faktycznego oraz szczegółowe odniesienie się do niego w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 5 listopada 2009 r., I SA/G1 689/09, CBOSA). 3.4. Sąd pragnie wskazać, że z dniem [...] listopada 2013 r. zmieniona została znacznie treść art. 13 § 1 u.p.e.a., m.in. pozbawiono wierzycieli prawa do wnoszenia zażaleń na postanowienia organu egzekucyjnego oraz do wyrażania zgody na wyłączenie spod egzekucji składnika majątkowego. Za P. Przybyszem trzeba przyjąć, że skoro ustawodawca nie zabezpiecza obecnie interesów wierzyciela, uzależniając od jego zgody możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji, to okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego można przeciwstawiać okoliczności związane z interesem wierzyciela. W szczególności niemożność zaspokojenia wierzyciela może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego (zob. Przybysz, Piotr Marek. Art. 13. W: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. VII. Wolters Kluwer, 2015). Zachowuje zatem aktualność pogląd, że zobowiązany musi nie tylko przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07, CBOSA). W opinii Sądu, za takim rozumieniem art. 13 § 1 u.p.e.a. przemawia wykładnia celowościowa. Jak słusznie podnosił organ nadzoru, uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (zob. wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12, CBOSA). Oprócz tego organy egzekucyjne, korzystając z instytucji uregulowanej w art. 13 § 1 u.p.e.a., muszą mieć na uwadze również interes społeczny. Artykuł 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. stanowi bowiem, że: "W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli". W przypadku egzekucji interes społeczny należy upatrywać jako prawny obowiązek organów administracji publicznej dochodzenia należnych państwu lub j.s.t. dochodów w ramach egzekucji, o czym wprost stanowi art. 6 § 1 u.p.e.a. (Kijowski, Dariusz Ryszard. Art. 13. W: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II. LEX, 2015.). Nie sposób zatem zgodzić się ze skarżącym, że organ nadzoru bezpodstawnie wymagał od zobowiązanego wskazania innego mienia, z którego możliwe jest wyegzekwowanie należności pieniężnej. 3.5. W świetle tak rozumianej instytucji zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych i sposobu procedowania w sprawie wniosku zobowiązanego o możliwość skorzystania z tej instytucji, Sąd stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie, zarówno ustalenie stanu faktycznego, jak i jego analiza, były przeprowadzone prawidłowo. W przedmiocie wniosku skarżącego zebrano bowiem wystarczający materiał dowodowy, którego zbadanie pozwoliło na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Także uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wskazanie okoliczności, które zadecydowały o zajęciu takiego stanowiska. Nie można więc – jak twierdzi skarżący – przypisać organowi egzekucyjnemu i organowi nadzoru dowolności w ich działaniu. Zdaniem Sądu, skarżący – jak słusznie uznał organ nadzoru – nie wykazał, że wystąpiła przesłanka w postaci "ważnego interesu", o której mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. Za organem nadzoru należy wskazać, że przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. wyrok NSA z 1 września 2011 r., II FSK 489/10, CBOSA). Trzeba zatem zgodzić się z organem nadzoru, że przez ważny interes należy rozumieć jedynie nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Jak wskazywał natomiast zobowiązany zajęcie rachunków bankowych uniemożliwia mu kontynuowanie działalności, w szczególności realizację zamówień, rozliczeń z kontrahentami oraz pracownikami. Sąd podziela stanowisko organu nadzoru, że żadna z tych okoliczności nie świadczy o "ważnym interesie zobowiązanego". Jak trafnie wskazał organu nadzoru, czynności egzekucyjne zawsze będą w jakimkolwiek stopniu dolegliwe dla zobowiązanego, szczególnie dla osoby prowadzącej działalność gospodarczej. Przyjęcie odmiennego stanowisko spowodowałoby, że instytucja z art. 13 § 1 u.p.e.a. miałaby zastosowanie w każdym przypadku, co niewątpliwie udaremniałoby egzekucję. Co do wynagrodzeń za pracę pracowników Sąd zauważa, że organ nadzoru wskazał zobowiązanemu, że te wynagrodzenia korzystają z ochrony przewidzianej w art. 81 § 4 u.p.e.a., w myśl którego: "Wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę (...) Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu (...)". Za bezpodstawne należy przy tym uznać twierdzenia skarżącego, że organ nadzoru skoncentrował się jedynie na interesie wierzyciela. Zarówno organ egzekucyjny, jak i organ nadzoru, wyjaśniły stronie, że w ich ocenie nie zachodzi przesłanka z art. 13 § 1 u.p.e.a. i swoje stanowisko oba organy uzasadniły w kontekście efektywności egzekucji administracyjnej. Trafnie przy tym organy podnosiły, że przy ocenie wniosku o zwolnienie spod egzekucji istotne jest uwzględnienie interes wierzyciela, rozumianego jako prawny obowiązek egzekwowania obowiązków administracyjnoprawnych. W opinii Sądu, nie doszło zatem w sprawie do naruszenia art. 6, art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. 3.6. Nie bez znaczenia dla odmowy zwolnienia spod egzekucji jest okoliczność, że w sprawie skarżący nie wskazał innego składnika majątkowego, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja administracyjna. Tymczasem, jak Sąd wyjaśnił na wstępie, to do zobowiązanego należy wykazanie owego innego składnika majątkowego, w tym wypadku innego, niż zajęty rachunek bankowy. Zobowiązany wskazał jedynie na ruchomości spółki, za której zobowiązania odpowiada. Jak natomiast ustalił organ nadzoru, nie wiadomo, czy zostały uzyskane jakiekolwiek kwoty od komornika sądowego celem zaspokojenia zaległości. Słusznie zatem uznał organ nadzoru, że rezygnacja z egzekucji z rachunku bankowego byłaby przedwczesna. W tym względzie nie doszło do naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. 3.7. Sąd nie dostrzegł także podnoszonego przez stronę naruszenia art. 9, art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W opinii Sądu, zaskarżone postanowienie zawiera wszystkie elementy wymagane przez art. 107 k.p.a., w szczególności pełne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ nadzoru negatywnie oceniając żądanie skarżącego. 3.8. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 116 O.p. Sąd zauważa, że kwestia ta nie mogła podlegać rozpatrzeniu w trybie wniosku o zwolnienie składnika majątkowego spod egzekucji. Niewątpliwie postępowanie o orzeczeniu odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatnika jest postępowaniem odrębnym od postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym na wniosek z art. 13 u.p.e.a. nie można zatem oceniać istnienia oraz wymagalności egzekwowanego obowiązku. Kwestia ta może być jedynie rozpatrywana w ramach zarzutów z art. 33 § 1 u.p.e.a. Podobnie należy ocenić kwestię naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a. przez zastosowanie w sprawie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Sąd stwierdza, że okoliczność ta mogła zostać zweryfikowana jedynie w ramach zarzutów z art. 33 § 1 u.p.e.a., czy też skargi na czynność egzekucyjną, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. Co do zaś obowiązku zbadania przez organ egzekucyjny aktualnej kwoty zaległości objętej postępowaniem egzekucyjnym Sąd zauważa, że w myśl art. 29 § 1 u.p.e.a.: "Organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym". Stosownie zaś do art. 32a § 1 u.p.e.a.: "Jeżeli zostało wszczęte postępowanie w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej, wierzyciel zawiadamia o tym organ egzekucyjny, wskazując, w jakim zakresie egzekwowana należność pieniężna nie została zaskarżona". Według natomiast art. 28c § 1 u.p.e.a.: "Jeżeli w trakcie postępowania egzekucyjnego zostanie wydana decyzja, postanowienie lub inne orzeczenie określające lub ustalające inną wysokość należności pieniężnej niż objęta tytułem wykonawczym albo zostanie złożona korekta dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, powodująca zwiększenie wysokości należności pieniężnej, wierzyciel niezwłocznie sporządza zmieniony tytuł wykonawczy". 3.9. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, zarzuty skargi należało uznać za bezzasadne. Według Sądu, organ nadzoru prawidłowo zastosował art. 13 § 1 u.p.e.a. i zasadnie orzekł o utrzymaniu w mocy postanowienia organu egzekucyjnego na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. W tym stanie rzeczy, Sąd był zobligowany oddalić skargę skarżącego w całości na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).