I SA/Wr 1234/06

Wojewόdzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu W składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA – Zbigniew Łoboda Sędzia WSA - Jadwiga Danuta Mrόz (sprawozdawca) Asesor WSA – Dagmara Dominik Protokolant: Lucyna Barańska Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2006 r. sprawy ze skargi: Korporacji A spółka z o.o. w P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie: odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia odwołania w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za lata 2003, 2004 i miesiące od stycznia do listopada 2005 r. I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] Nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz Korporacji A spółka z o.o. w P. kwotę 355,00 (słownie: trzysta pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi Korporacji A Sp. z o.o. w P. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] Nr [...] o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia odwołania od decyzji Burmistrza Z. S. z dnia [...] Nr [...] w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za lata 2003 i 2004 oraz za miesiące od stycznia do listopada 2005 r. Zaskarżonym postanowieniem, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] Nr [...], w całości podzielając poprzednio wyrażone przez ten organ stanowisko co do braku ustawowych przesłanek dopuszczalności przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej. Jak wynika z ustaleń faktycznych, Korporacja A Sp. z o.o. w P., działająca bez pełnomocnika, pismem z dnia [...] wniosła odwołanie od decyzji Burmistrza Z. S. z dnia [...], w którym zakwestionowała wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za lata 2003 i 2004 oraz za miesiące od stycznia do listopada 2005 r. Odwołanie to zastało podpisane przez prezesa zarządu spółki – J. K. Mając na uwadze obowiązujące regulacje prawne dotyczące zasad reprezentacji spółek, SKO pismem z dnia [...] wezwało stronę skarżącą do uzupełnienia braków formalnych odwołania poprzez wykazanie umocowania prezesa zarządu do samodzielnego działania w imieniu spółki, w tym w szczególności przez przedłożenie aktualnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego. Wezwanie to zostało skierowane na adres strony skarżącej, wskazany w odwołaniu. W dniu [...] (prezentata) skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, przedłożyła w biurze podawczym SKO aktualny odpis z KRS spółki, a nadto - pełnomocnictwo udzielone w dniu [...] przez Zarząd Korporacji A Sp. z o.o. - radcy prawnemu E. S.– M. Z przedstawionego przez pełnomocnika strony skarżącej odpisu z KRS wynikało, iż zarząd spółki jest wieloosobowy, a do zasad jej reprezentowania ma zastosowanie przepis art. 205 Kodeksu Spółek Handlowych (ksh), zgodnie z którym, w przypadku gdy zarząd jest wieloosobowy do składania oświadczeń woli w imieniu spółki wymagane jest współdziałanie dwóch członków zarządu lub jednego członka zarządu łącznie z prokurentem. W piśmie z dnia [...] (data stempla pocztowego) pełnomocnik strony skarżącej złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania, przesyłając jednocześnie odpis uchwały Zarządu Korporacji A Sp. z o. o. z dnia [...] (nr [...]), upoważniającej jej Prezesa do jednoosobowego podpisania odwołania od decyzji Burmistrza Z. S. z dnia [...]. W uzasadnieniu zgłoszonego wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych, pełnomocnik powołała się na trudne przeżycia osobiste związane ze śmiercią matki. Jak podniosła pełnomocnik, śmierć, a następnie pogrzeb osoby bliskiej spowodowały, iż nie była ona w stanie dopełnić zadość wezwaniu SKO. W kontekście tym pełnomocnik wskazała, iż dopełnienie wymogów formalnych pisma nastąpiło w możliwie najszybszym – w danych okolicznościach – terminie. Dodatkowo pełnomocnik strony skarżącej podniosła, iż z posiadanych przez nią informacji wynika, że uchwała Zarządu z dnia [...] została dołączona przez spółkę wraz z odwołaniem, a więc już [...]. Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stronie przywrócenia terminu do uzupełnienia wniesionego odwołania uznając, iż w sprawie nie zaszły przesłanki z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Na powyższe postanowienie strona skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła zażalenie, zarzucając organowi naruszenie przepisów art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, a nadto, przepisu art. 58 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu prezentowanego stanowiska strona podniosła, iż brak winy po stronie odwołującej się został dostatecznie uprawdopodobniony śmiercią matki pełnomocnika skarżącej. W dalszej kolejności strona zarzuciła, iż odwołanie zostało prawidłowo podpisane, co potwierdza uchwała Zarządu spółki z dnia [...], upoważniająca jej prezesa J. K. do jednoosobowego działania w imieniu spółki. Niezależnie od wskazanych okoliczności strona skarżąca zarzuciła nadto, iż organ doręczając wezwanie do uzupełnienia braków formalnych odwołania z dnia [...] dopuścił się rażącego naruszenia przepisów prawa, albowiem, wezwanie to doręczył stronie, z pominięciem pełnomocnika, który o fakcie przedmiotowego wezwania dowiedział się dopiero w dniu [...]. Po przeprowadzeniu postępowania zażaleniowego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nie uznało zarzutów strony i postanowieniem z dnia [...] utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy. W nawiązaniu do podniesionego w zażaleniu zarzutu wadliwego doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych pisma organ podniósł, iż o fakcie ustanowienia pełnomocnika w sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze powzięło wiadomość w dniu [...] , a zatem, dopiero po tej dacie organ podatkowy zobowiązany był doręczać wszelkie pisma na adres pełnomocnika. Wskazując na powyższe, doręczenie stronie w dniu [...] pisma organ uznał za prawidłowe, a odpowiedzialność za ewentualne nieporozumienia w tym względzie organ przypisał w całości pełnomocnikowi, który winien zadbać o należyte reprezentowanie strony, w czym mieści się również kwestia poinformowania organów o udzielonym pełnomocnictwie. Postanowienie to, podatnik - reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, domagając się jego uchylenia. Wśród podniesionych w skardze zarzutów strona wskazała w szczególności na naruszenie przez organ dyspozycji art. 145 § 2, art. art. 162 § 1 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu wywiedzionej skargi strona powtórzyła argumenty podniesione w zażaleniu na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. W odpowiedzi na skargę organ podatkowy podtrzymał w całości dotychczas prezentowane stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy objętej zarzutami skargi uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie - jakkolwiek nie tylko z przyczyn w niej wskazanych. Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej poprzez orzekanie w sprawach skarg m.in. na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie. Przy czym, po myśli art. 134 § 1 powołanej ustawy – Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Granice sprawy w rozumieniu powyższego przepisu wyznacza przedmiot rozstrzygnięcia jako ogół elementów stosunku administracyjno-prawnego, będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2005 r. sygn. akt I FSK 68/05 LEX 172990). W granicach tak ujętej kognicji, powinnością Sądu jest wziąć pod uwagę z urzędu (zasada oficjalności) kwestie wszelkich – dostrzeżonych - naruszeń prawa, a także przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie miały miejsce tego rodzaju uchybienia, co w efekcie musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia i to niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. W nawiązaniu do powyższego należy wskazać, iż w toku kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd działając z urzędu stwierdził naruszenie przez organ II instancji dyspozycji art. 217 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r., nr 137, poz. 926 zez zm.), określającego wymogi formalne postanowienia. Postanowienie stanowi procesową formę działania organów administracji, a zachowanie wszystkich wymagań określonych dyspozycją przepisu art. 217 § 1 Ordynacji podatkowej jest obowiązkiem wszystkich organów podatkowych. Zgodnie z tym przepisem, każde postanowienie powinno zawierać oznaczenie organu podatkowego, datę jego wydania, oznaczenie strony albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie o prawie i trybie zaskarżenia oraz podpis osoby upoważnionej do wydania postanowienia. Powołanie podstawy prawnej następuje przez wskazanie ściśle określonych przepisów ustawy, według stanu prawnego z daty wydania postanowienia. Rozstrzygnięcie sprawy, zamieszczone w postanowieniu jako jego główny element, wyraża rezultat stosowania normy prawa materialnego do konkretnego stanu faktycznego, w kontekście okoliczności sprawy i materiału dowodowego. W rozumieniu doktrynalnym rozstrzygnięcie stanowi "decyzję stosowania prawa" zarówno wtedy gdy załatwia sprawę co do istoty, jak i kiedy wydaje inne rozstrzygnięcie. Oczywistym jest, iż rodzaj rozstrzygnięcia musi w sposób logiczny wynikać z powołanej przez organ podstawy prawnej albowiem stanowi ono swoistą kwintesencję postanowienia jako procesowej formy działania organu. W nawiązaniu do materiału aktowego wskazać należy, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] jest sprzeczne z powołaną w nim podstawą prawną, a zatem jest to postanowienie wadliwe, bo naruszające wymogi formalne postanowienia o jakich mowa w treści art. 217 § 1 Ordynacji podatkowej. Kontynuując ten wątek rozważań należy podnieść, iż w podstawie prawnej zaskarżonego orzeczenia organ odwoławczy powołał się na treść art. 233 § 1 pkt 2 lit a Ordynacji podatkowej, który to przepis stanowi, że "organ odwoławczy uchyla rozstrzygnięcie organu I instancji w całości lub w części - i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy lub uchylając tę decyzję – umarza postępowanie w sprawie. Tymczasem, z treści rozstrzygnięcia, jak i z uzasadnienia, wynika, że organ utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Tak istotna sprzeczność podstawy prawnej (wskazującej na uchylenie) z treścią rozstrzygnięcia (stanowiącego o utrzymaniu w mocy), w ocenie Sądu - podważa zaufanie do organów podatkowych (określone zasadą z art. 121 § 1 OP) i rodzi wątpliwość – jaka jest w istocie treść rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Zgodnie z zasadami prawidłowego postępowania administracyjnego - także prowadzonego na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej - postanowienie (odnosi się to w równym stopniu do decyzji administracyjnych) powinno wskazywać ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny, określać przesłanki zastosowania tej a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają którym z fragmentów normy prawnej zastosowanej w sprawie (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 18 maja 2000 r., sygn. akt V SA 2762/99 LEX nr 41776). Zaskarżone postanowienie jako zawierające wzajemną sprzeczność tych elementów nie mogło się ostać w obrocie prawnym, albowiem wprowadzało niepewność co do ostatecznego rozstrzygnięcia. W kontekście tym wskazać należy, że wadliwe powołanie podstawy prawnej – bo przeczące konkluzji rozstrzygnięcia – pod względem procesowym należało traktować jako brak wymaganej podstawy prawnej, albowiem w tym przypadku rozstrzygnięcie zawarte w osnowie postanowienia nie wyrażało normy wskazanego przez organ przepisu prawa. Tym samym, trudno było uznać iż zaskarżone postanowienie jest "aktem stosowania prawa", co miało istotny wpływ na jego uchylenie. Niezależnie od wskazanych okoliczności należy podkreślić, iż kontrola sądów administracyjnych powinna obejmować nie tylko warstwę formalną orzeczeń, lecz także element oceny prawnej, skoro ta ocena decyduje o ustaleniu (pozytywnym lub negatywnym) określonych uprawnień strony. W tym znaczeniu należało zgodzić się z zarzutami skargi, iż zaskarżone postanowienie narusza prawo, a to dyspozycję przepisu art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Przechodząc do szczegółowych rozważań w tym przedmiocie należy podnieść, iż między stronami bezspornym było, iż doszło do uchybienia terminu wyznaczonego przez organ do uzupełnienia braków formalnych wniesionego odwołania, a to konieczności wykazania przez stronę skarżącą umocowania J. K. do jednoosobowego działania w imieniu spółki. Stanowiska stron różniły się natomiast w odniesieniu do oceny, czy fakt uchybienia zakreślonemu przez organ podatkowy terminowi do dokonania czynności procesowej, spowodowany był okolicznościami obciążającymi podatnika. Innymi słowy, czy w stanie faktycznym sprawy uzasadniony był zarzut zawinienia strony, co w konsekwencji wykluczało dopuszczalność ewentualnego przywrócenia uchybionego terminu procesowego. Kwestię sporną stanowiło także zagadnienie prawidłowego doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych odwołania, co było kwestionowane przez pełnomocnika strony skarżącej, który utrzymywał, iż organ dopuścił się w tym względzie rażących uchybień, doręczając to wezwanie stronie, nie zaś ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. Mając na uwadze tak nakreślone stanowiska stron, rozstrzygnięcie Sądu sprowadzało się w istocie do oceny legalności wydanego w trybie art. 163 § 1 i 3 oraz art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz utrzymującego je w mocy postanowienia organu II instancji. Ordynacja podatkowa stanowi w art. 162 § 1, iż w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Kolejne przesłanki wynikają z § 2 – podanie o przywrócenie należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla których był określony termin. W odniesieniu do dwóch ostatnich przesłanek należy wskazać, iż ich dopełnienie przez pełnomocnika strony skarżącej nie było kwestionowane przez organ. Spór między stronami koncentrował się natomiast wokół faktu, czy podane przez pełnomocnika okoliczności sprawy dostatecznie uprawdopodobniały spełnienie ustawowego wymogu braku zawinienia strony w uchybieniu terminu. Należy przy tym podkreślić, iż nie tylko wina podatnika, lecz również innych osób, w tym pełnomocnika, gdy pełnomocnik reprezentuje stronę w postępowaniu, wyłącza możliwość przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej lub wniesienia odwołania (por. wyrok NSA w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2002 r. sygn. akt I SA/Gd 1676/99). W orzecznictwie za utrwalony należy uznać pogląd, zgodnie z którym, przewidziany w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej warunek braku zawinienia w uchybieniu terminu, jako konieczną przesłankę do ewentualnego przywrócenia terminu, należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. W odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron należy przyjąć, że osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena, czy dochowali reguł starannego działania winna być dokonywana w oparciu o odpowiednie wysokie kryteria (por. wyrok NSA w Gdańsku z dnia 11 sierpnia 1999 r. sygn. akt I SA/Gd 745/98). W tym znaczeniu, skutki podejmowanych przez pełnomocnika działań i zaniechań – tak pozytywne, jak i negatywne – obciążają zawsze reprezentowanego (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2002 r. sygn. akt I SA/Gd 1676/99, wyrok NSA z dnia 19 grudnia 1997 r. sygn. akt I SA/Gd 1144/97). Nawiązując do orzecznictwa, o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (por. wyrok NSA z Warszawie, z dnia 18 sierpnia 2000 r. sygn. akt III SA 1716/99). W stanie faktycznym sprawy, organy obu instancji uznały, iż okoliczności podniesione przez pełnomocnika (śmierć matki) nie stanowiły dostatecznych powodów uzasadniających przywrócenie uchybionego terminu. W uzasadnieniu prezentowanego stanowiska, zarówno organ I jak i II instancji podnosiły, iż pełnomocnik nie dochowała należytej staranności w sprawie, albowiem licząc od dnia pogrzebu matki pełnomocnik miała jeszcze dwa dni (tj. do [...] włącznie) na uzupełnienie braków pisma podczas gdy owe braki zostały przez nią uzupełnione dopiero w dniu [...]. Przedstawionej - przez organy obu instancji - wykładni przepisu art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej Sąd nie podziela uznając, iż sytuacja osobista związana ze śmiercią bliskiej osoby, związany z tym ból i żałoba, a także ceremonia pogrzebu, w pełni usprawiedliwiały spóźnione dokonanie czynności procesowej. W ocenie Sądu, trudno o mniej wyrozumiałe stanowisko dla osoby, która doznała przeszkód spowodowanych śmiercią osoby bliskiej. W uwagi na powyższe, Sąd nie miał wątpliwości, iż wniosek o przywrócenie terminu zasługiwał na uwzględnienie. Należy przy tym jednocześnie podkreślić, iż w ocenie Sądu pani pełnomocnik wykazała się daleko idącą troską o należyte wykonanie powierzonych jej przez mocodawcę obowiązków, albowiem uzupełniła braki formalne pisma już w dniu [...], co w stanie faktycznym sprawy należało ocenić jako szczególnie staranne. Mając na uwadze wskazane okoliczności, rozstrzygnięcia organów podatkowych (obu instancji), odmawiające przywrócenia terminu, w ocenie Sądu nie mogły się ostać w obrocie prawnym, co musiało skutkować ich uchyleniem. Odnosząc się natomiast do podnoszonego przez stronę skarżącą zarzutu - wadliwego doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych pisma, należy wskazać, iż wbrew argumentom podniesionym w skardze, w ocenie Sądu, doręczenie tego wezwania przez organ było prawidłowe i z tego względu nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości w sprawie. Jak wynika z materiału aktowego sprawy, odwołanie od decyzji Burmistrza Z. S. z dnia [...] strona skarżąca złożyła osobiście, a zatem, wezwanie do uzupełnienia stwierdzonych w odwołaniu braków formalnych należało doręczyć na adres strony wskazany w odwołaniu, co niewątpliwie nastąpiło. Jak słusznie podnosi organ, o fakcie ustanowienia pełnomocnika Samorządowe Kolegium Odwoławcze powzięło wiadomość dopiero w dniu [...], a zatem - dopiero po tej dacie organ zobowiązany był doręczać wszelkie pisma pełnomocnikowi strony. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, iż pełnomocnictwo zostało udzielone przez stronę już w dniu [...], skoro organ wysyłając stronie wezwanie z dnia [...] o powyższej okoliczności nie posiadał wiedzy. W tym miejscu należy podkreślić, iż zgodnie z dyspozycją art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej, to na pełnomocniku spoczywa obowiązek dołączenia do akt sprawy pełnomocnictwa, wykazującego umocowanie do działania w sprawie. Tymczasem, o fakcie tym organ został powiadomiony dopiero w dniu [...] , a więc już po wysłaniu wezwania do uzupełnienia braków formalnych odwołania na adres skarżącej. Pismo to, co nie było kwestionowane przez strony, zostało skutecznie doręczone stronie w dniu [...] i od tego momentu rozpoczął swój bieg 7-dniowy termin, wyznaczony przez organ na uzupełnienie braków wniesionego odwołania. Mając na uwadze wskazane okoliczności, argumenty pełnomocnika skarżącej co do wadliwości dokonanego doręczenia, z pominięciem pełnomocnika, należało ocenić jako pozbawione podstaw prawnych. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, mając na względzie zarówno argumentowaną wcześniej - sprzeczność podstawy prawnej z treścią rozstrzygnięcia zawartego w osnowie zaskarżonego postanowienia (art. 233 § 1 OP), jak i wadliwą w ocenie Sądu - ocenę przesłanki zawinienia w uchybieniu terminu (art. 162 § 1 OP) - na podstawie dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienia organów podatkowych obu instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy procesowej.