I SA/Wr 1260/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska, sędzia WSA Piotr Kieres, Protokolant asystent sędziego Marek Sosnowski, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 maja 2018 r. spraw ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie nieuznania skargi na czynności egzekucyjne: I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta W. z [...] 2017 r. znak [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego M. K. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi M. K. (dalej skarżący, strona, zobowiązany) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej: organ odwoławczy, organ drugiej instancji) z dnia [...] 2017 r. nr SKO [...] utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta W. (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie nieuznania skargi na czynności egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należność z tytułu podatku od środków transportowych ([...] z dnia 3 czerwca 2016 r., [...] z dnia 27 marca 2017 r., [...] z dnia 26 maja 2017 r.) oraz opłaty za nieopłacony postój ([...] z dnia 10 listopada 2016 r., [...] z dnia 9 maja 2017 r.). Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji na podstawie wskazanych powyżej tytułów wykonawczych, zawiadomieniem z dnia 14 czerwca 2017 r. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego. Zawiadomienie doręczono stronie skarżącej w dniu 21 czerwca 2017 r. Strona wniosła skargę na zajęcie egzekucyjne, wskazując na nieistnienie obowiązku wynikającego z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm., dalej: u.p.e.a.) i wnosząc o uchylenie zaskarżonych czynności oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego. W skardze wniesiono ponadto o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego oraz o uchylenie decyzji w przedmiocie naliczenia podatku od środków transportowych za lata 1995 – 2016 i stwierdzenie nieważności przedmiotowych decyzji. Uzasadniając wniesiony środek procesowy zobowiązany wskazał na prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 stycznia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 1268/16) uchylający decyzję organu drugiej instancji z dnia 23 sierpnia 2016 r. oraz organu pierwszej instancji z dnia 15 lipca 2016 r. i umarzający postępowanie w podatku od środków transportowych na 2016 r. z uwagi na brak istnienia przedmiotu opodatkowania, tj. autobusu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...]. Organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 25 lipca 2017 r. uznał skargę na czynność egzekucyjną za bezzasadną. W zażaleniu na ww. postanowienie strona ponowiła argumenty ze skargi na czynność egzekucyjną. Organ drugiej instancji zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Na wstępie za prawidłowe uznał organ odwoławczy potraktowanie przez organ pierwszej instancji pisma z dnia 4 lipca 2017 r. jako skargi na czynność egzekucyjną. Wskazując na brzmienie art. 54 § 1 u.p.e.a. organ drugiej instancji podkreślił, iż w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego, zatem dokonując oceny czynności egzekucyjnych organ nadzoru bada, czy dana czynność egzekucyjna pozostaje w zgodzie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednocześnie stwierdzono, iż przedmiotem badania przez organ nadzoru w tym trybie nie może być wymagalność i zasadność obowiązku będącego przedmiotem egzekucji. W związku z powyższym stwierdził organ odwoławczy, iż w sprawie prawidłowo zawiadomiono stronę skarżącą oraz pracodawcę o zajęciu wynagrodzenia za pracę, a zastosowany środek egzekucyjny mieści się w katalogu środków egzekucyjnych wskazanych w u.p.e.a. Nie dopatrzył się również organ podatkowy uchybień formalnych zaskarżonej czynności egzekucyjnej (prawidłowy druk zajęcia prawa majątkowego opatrzony podpisem uprawnionego pracownika organu egzekucyjnego). Kontynuował organ drugiej instancji, iż w ramach postępowania zainicjowanego skargą na czynność egzekucyjną nie mogą zostać rozpatrzone zarzuty strony związane z zasadnością egzekwowanego obowiązku o charakterze pieniężnym – zaległościami w podatku od środków transportowych. Powoływana w skardze okoliczności – brak przedmiotu opodatkowania podatkiem od środków transportowych za 2016 r. stwierdzona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – nie ma, zdaniem organu odwoławczego, wpływu na zgodność z prawem dokonanej czynności egzekucyjnej. Przedmiotem badania przez organ nadzoru w tym trybie nie może być bowiem wymagalność i zasadność obowiązku będącego przedmiotem egzekucji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie w całości wniosków skarżącego. Uzasadniając skargę strona podniosła, iż brak przedmiotu opodatkowania będącego elementem konstrukcyjnym podatku od środków transportowych i w braku którego podatek nie występuje wyklucza prowadzenie jakichkolwiek czynności egzekucyjnych w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia stwierdził, że zarówno ten akt, jak i postanowienie go poprzedzające naruszają przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Spór pomiędzy organami podatkowymi a stroną skarżącą w niniejszej sprawie koncentruje się wokół kwestionowania przez stronę dochodzenia w drodze postępowania egzekucyjnego należności z tytułu podatku od środków transportowych na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 3 czerwca 2016 r. ([...]). Zobowiązany podnosi, iż uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 26 stycznia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 1268/16) decyzji organu pierwszej, jak i drugiej instancji w sprawie podatku od środków transportowych na 2016 r. z uwagi na nieistnienie przedmiotu opodatkowania (autobusu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...]) skutkuje nieuzasadnionym egzekwowaniem przez organy podatkowe tego zobowiązania za lata 2011 – 2015. Argumentując, iż zobowiązanie podatkowe za rok, który obejmuje wskazane orzeczenie sądu administracyjnego (2016 r.) nie było objęte postępowaniem egzekucyjnym, organ drugiej instancji wskazał że przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną nie może być wymagalność i zasadność obowiązku będącego jej przedmiotem. Biorąc pod uwagę argumenty stron postępowania, a następnie oceniając zajęte stanowiska, Sąd stwierdził iż w rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności przyszło mu zbadać nie tyle czy podniesione w skardze na czynność egzekucyjną okoliczności uzasadniały jej uwzględnienie, lecz czy w istocie pismo zobowiązanego z dnia 4 lipca 2017 r. (data wpływu do organu pierwszej instancji), wobec jego treści jak i biorąc pod rozwagę powoływane już kilkakrotnie orzeczenie tutejszego Sądu z dnia 26 stycznia 2017 r., prawidłowo zostało zakwalifikowane przez organ pierwszej instancji – a następnie i organ drugiej instancji – jako skarga na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę. Prawidłowa kwalifikacja pisma procesowego przez rozpoznającego sprawę organ podatkowy stanowi bowiem wyraz respektowania przez organy administracji publiczne podstawowych zasad postępowania, a więc w konsekwencji pozwala na rozstrzygniecie sprawy zgodnie z procedurą administracyjną i pełni rolę porządkującą prowadzone postępowanie czyniąc je czytelnym dla wszystkim zainteresowanych. W myśl bowiem rozdziału II Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 i art. 8, obowiązkiem organów administracji jest kierowanie się m. in. interesem obywateli i podejmowanie działań mających na celu pogłębienie zaufania obywateli do organów państwa. Z wymienionymi zasadami ściśle związana jest również wyrażona w art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego zasada informowania stron, zgodnie z którą organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Powyższe cele winny przyświecać organom w czasie trwania całego postępowania administracyjnego. Szczególnych starań i wnikliwości należy zaś oczekiwać od organów w sytuacji, gdy stroną postępowania nie jest podmiot zastępowany przez zawodowego pełnomocnika. Wtedy bowiem, do ustalenia rzeczywistej woli strony wyrażonej np. w pismach kierowanych do organu, należy podchodzić z dużą ostrożnością, mając na względzie to, iż "zwykły" obywatel może mieć kłopoty ze swobodnym poruszaniem się w materii prawa i procedury administracyjnej. Stąd więc tak istotnego znaczenia nabiera konieczność ustalania rzeczywistej woli strony, nie tylko w oparciu o powoływane przez nią przepisy prawa, ale przede wszystkim odnosząc się do treści pism kierowanych przez stronę. Oznacza to zatem, iż jeżeli wniesione przez stronę pismo – pomimo tytułu nadanego przez wnoszącego – spełnia wymagania stawiane wobec innego środka prawnego, to organ administracyjny powinien potraktować je jako zgodny z rzeczywistą wolą strony środek prawny i nadać mu bieg we właściwym trybie. Przechodząc do meritum sprawy Sąd zauważa, iż organ odwoławczy na wstępie poczynionych rozważań odniósł się kwestii dokonanej przez organ pierwszej instancji kwalifikacji pisma procesowego zobowiązanego z dnia 4 lipca 2017 r., dając tym samym wyraz konieczności zbadania w prowadzonym postępowaniu administracyjnym rzeczywistej instancji strony skarżącej. Jednocześnie jednak zbyt pochopnie uznał, iż pismo to stanowi skargę na czynności egzekucyjne o której mowa w treści art. 54 u.p.e.a. opierając swoje stanowisko zarówno na wskazanej przez skarżącego nazwie pisma ("skarga na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę z dnia 14. 06. 2017 r. w "A" Sp. z o. o. w W."), jak i terminie w którym pismo zostało złożone właściwym dla skargi na czynności egzekucyjne (art. 54 § 4 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie natomiast rzeczywiste żądanie wnioskodawcy w ocenie Sądu można wprost wyinterpretować z samej treści pisma z dnia 4 lipca 2017 r., która to treść umknęła uwadze organów podatkowych. Wynika z niego bowiem, iż skarżący nie kwestionuje formalnych aspektów dokonanej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej, lecz sam fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego wnosząc o jego umorzenie z uwagi na brak przedmiotu opodatkowania. Z tych też względów w ocenie Sądu rolą organów przede wszystkim winno być rozważenie czy przedmiotowego wniosku nie należało zakwalifikować jako wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, którą to możliwość przewiduje w swojej treści art. 59 § 1 pkt 2) u.p.e.a. W świetle wskazanego przepisu, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli nie istniał postępowanie egzekucyjne umarza się. Zgodnie z powołanym przepisem organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest obowiązany umorzyć to postępowanie z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o przyczynach uzasadniających umorzenie wskazanych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Wystąpienie tych przesłanek zawsze obliguje organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16.10.2013 r. sygn. akt I SA/Gl 193/13 - przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Kluczową rolę dla oceny czy w stanie faktycznym sprawy wystąpiła jedna z wymienionych w art. 59 § 1 pkt 2) u.p.e.a. przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego odgrywa wielokrotnie przywoływany przez zobowiązanego prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 stycznia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 1268/16) i jego wpływ na postępowanie organów administracyjnych w kontekście art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W orzeczeniu tym Sąd zakwestionował możliwość obciążenia stronę podatkiem od środków transportowych od nieistniejącego przedmiotu opodatkowania (skasowanego ponad 20 lat wcześniej autobusu) stwierdzając, że decyzja zarówno organu pierwszej instancji jaki i drugiej narusza przepisy prawa materialnego, tj. art. 8 pkt 7 i art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 716 ze zm.) poprzez wadliwą ich wykładnię sprowadzającą się do wniosku o istnieniu obowiązku podatkowego w zakresie podatku od środków transportowych wyłącznie na podstawie wpisów w ewidencji pojazdów, wbrew ustaleniom że przedmiot opodatkowania nie istniał w okresie, za który organy obciążyły podatnika podatkiem od środków transportowych i umorzył postępowanie w podatku od środków transportowych na 2016 r. Uwzględniając fakt, iż powyższy wyrok odnosił się do roku 2016, za który to okres nie prowadzono postępowania egzekucyjnego z tytułu podatku od środków transportowych którego przedmiotem opodatkowania był nieistniejący od 1995 r. autobus, Sąd stwierdził iż zawarte w ww. orzeczeniu tezy i wnioski mają daleko idące konsekwencje nie tylko w stosunku do 2016 r., lecz również do innych okresów podatkowych za które organy obciążały podatnika podatkiem od środków transportu w stanie faktycznym tożsamym z opisanym w wyeliminowanej przez Sąd decyzji podatkowej. Nie sposób bowiem, biorąc pod uwagę treść art. 170 p.p.s.a. który stanowi, iż orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał lecz również inne sądy i inne organy państwowe a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby nie zauważyć, iż dochodzenie w drodze egzekucji administracyjnej należności co do której orzeczono prawomocnie brak przedmiotu opodatkowania i tym samym niezasadność jej egzekwowania skutkowałoby niekonsekwencją działania organów państwowych. Ratio legis wskazanego przepisu polega bowiem na tym, iż gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r. IV SA 2543/98, LEX nr 48643). Związanie podmiotów, o których mowa w art. 170 p.p.s.a. polega na związaniu dyspozycją zawartej w wyroku skonkretyzowanej normy prawnej wywiedzionej przez sąd z norm generalnych zawartych w przepisach prawnych. W konsekwencji podmioty te muszą przyjmować, że dana kwestia prawna w odniesieniu do danego podmiotu kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, zaś dla prawidłowego odczytania treści sentencji orzeczenia należy kierować się jego uzasadnieniem (wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 3318/16, LEX nr 2445299). Z powyższego zdaniem Sądu wynika, iż związania organów administracyjnych prawomocnym wyrokiem nie można rozumieć jako odnoszącego się jedynie do konkretnej sprawy rozpoznawanej przez sąd i zakończonej prawomocnym orzeczeniem, lecz związanie to należy postrzegać jako relację o charakterze materialnym tj. oceny prawne i stanowiska wyrażone w prawomocnym orzeczeniu sądu w stosunku do określonego podmiotu kształtować winny jego sytuację prawną również w innych postępowaniach administracyjnych i sądowych na które wpływ ma lub może mieć kwestia prawna przesądzona w prawomocnym wyroku. Stąd też Sąd doszedł do przekonania, iż w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nieuprawnionym było w pierwszej kolejności zakwalifikowanie pisma strony skarżącej z dnia 4 lipca 2017 r. jako skargi na czynność egzekucyjną wbrew treści wniesionego środka prawnego, a następnie brak jego oceny dokonanej z uwzględnieniem odwoływania się przez zobowiązanego do nieistnienia przedmiotu opodatkowania o czym orzekł tutejszy Sąd w wyroku z dnia 26 stycznia 2017 r. Dlatego też, zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, o kosztach orzekając w oparciu o treść art. 200 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie, organ winien wziąć pod uwagę argumentację przedstawioną przez sąd w niniejszej sprawie.