I SA/Wr 13/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października 2011 r. do marca 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący, zastępowany przez adwokata, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 94.266 zł, wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, to jest od ww. wpisu. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie ma dzieci. Od kilkunastu miesięcy jest bezrobotny, poszukujący pracy. Nie posiada jakichkolwiek nieruchomości, mieszka u rodziny. Również dzięki pomocy rodziny wnioskodawca się utrzymuje. Brak pracy jest spowodowany depresją – obecnie wnioskodawca jest pod opieką psychiatry i regularnie zażywa leki. Na jedynym, aktualnie posiadanym rachunku bankowym od dłuższego czasu nie ma wpływów, a rachunek wykazuje saldo ujemne, którego wnioskodawca nie ma możliwości spłaty. Wobec wnioskodawcy prowadzone było postępowanie egzekucyjne, w którym dochodzone są należności wynikające z zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji. Postępowanie to zostało umorzone postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2016 r. Wnioskodawca zaznaczył, że jego sytuacja, ustalona przez organ egzekucyjny, na dzień złożenia przedmiotowego wniosku nie uległa zmianie. W ww. postępowaniu zajęty został rachunek bankowy. Wyjaśniono, że egzekucja skierowana była też do innych banków, przy czym inne konta, jakie wnioskodawca wcześniej posiadał, były już nieaktywne. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada też żadnych oszczędności ani składników majątku, które mogłyby ulec zajęciu. Pozostaje na utrzymaniu rodziców i żony, S. D., która ze swoim synem (pasierbem wnioskodawcy) zajmuje mieszkanie będące jej odrębną własnością. Małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową. Wnioskodawca ma udział w 40% we własności samochodu osobowego marki S., rocznik , którego współwłaścicielem jest jego żona. Wartość jego udziału to około 7.800 zł. Do wniosku załączony został wydruk rachunku bankowego z historią od września 2016 r. do lutego 2017 r., na którym odnotowane są tylko opłaty za jego prowadzenie i ujemne saldo na poziomie około 7.700 zł. Przedłożono również kopię postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. W wyniku wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, w tym dotyczących żony wnioskodawcy, jego pełnomocnik oświadczył, wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe – użycza jeden pokój i może korzystać z kuchni, z tego tytułu nie musi dokonywać żadnych opłat za lokal czy media. Nie ma wiedzy co do zarobków jego rodziców. Nie zna też zarobków żony, z którą ustanowił rozdzielność majątkową [...] kwietnia 2015 r. Na potwierdzenie przedłożono kopię aktu notarialnego potwierdzającego ustanowienie ustroju majątkowego przed zawarciem małżeństwa. Dalej pełnomocnik wskazał, że przedłożone zeznanie podatkowe wnioskodawcy za 2015 r. wskazuje, że uzyskał on przychód w kwocie 2.198 zł (z tytułu praw autorskich i innych). Dochodów żony wnioskodawca nie zna i nie ma szansy uzyskania jej zeznania podatkowego. W 2016 r. wnioskodawca nie miał również jakiegokolwiek stałego zatrudnienia, poszukiwał pracy bezowocnie, przy czym podejmował różne prace dorywcze, z których uzyskiwał niewielkie dochody. Wnioskodawca nie dysponuje zaświadczeniem o statusie bezrobotnego, gdyż nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, co wiąże się z faktem, że poszukuje pracy i jednocześnie ma użyczone miejsce, w którym może mieszkać, nie ponosząc żadnych kosztów. Ponosi niewielkie wydatki miesięczne – na konieczne leki 100 zł, opłatę za telefon 70 zł, na higienę 50 zł plus wydatki na odzież w razie konieczności i w kwocie nie wyższej niż 100 zł. Nie ponosi żadnych wydatków za media, mieszkanie i żywność, gdyż korzysta z pomocy rodziny i najbliższych. Rodzina nie pomaga jednak w spłacie powstałych uprzednio zadłużeń, m.in. karty debetowej w wysokości 3.500 zł, pożyczki w ROR w kwocie 8.000 zł oraz w spłacie kredytu firmowego w wysokości 20.000 zł. Z uwagi na zadłużenie i brak możliwości spłaty wnioskodawca nie może zamknąć rachunków bankowych. W związku z tym stale rosną opłaty związane z ich prowadzeniem. Co do rachunków bankowych należących do żony, wnioskodawca nie ma żadnej wiedzy w tym zakresie. Wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika zastępującego skarżącego w niniejszej sprawie zostało pokryte dzięki pomocy rodziców. Przedłożone wydruki rachunków bankowych potwierdzają złożone oświadczenia. W ocenie referendarza sądowego, powyższe dane nie dają podstawy do uwzględnienia wniosku. Podstawą prawną rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), a więc w zakresie częściowym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższego skarżący nie wykazał. Na wstępie wskazać należy, że przytoczona regulacja stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji wskazane we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Należy mieć przy tym na uwadze brzmienie art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. – zgodnie z treścią pierwszego z nich wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące – co należy podkreślić – dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Art. 255 stanowi, że w sytuacji, gdy dane wynikające z urzędowego formularza dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego są niewystarczające lub budzą wątpliwości, do wnioskodawcy kierowane jest wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Przytoczona regulacja wskazuje zatem, że wnioskodawca zobligowany jest do przedstawienia w sposób jak najbardziej obszerny swojej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, aby rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy był w stanie odtworzyć jego rzeczywiste możliwości płatnicze i zdolność partycypowania w ponoszeniu kosztów sądowych, jeżeli nie w całości, to przynajmniej w części. Zaznaczyć trzeba, że w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy ustanowiona między małżonkami rozdzielność majątkowa nie ma znaczenia, na co już niejednokrotnie zwracano uwagę orzecznictwie sądów administracyjnych. Małżonkowie mają bowiem obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się, stosownie do treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten nie ma charakteru wyłącznie moralnego i nie jest zależny od ustanowionego ustroju majątkowego (zob. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 530/13, publ. LEX nr 1422571). Małżonkowie winni wspierać się również finansowo. Chodzi tutaj nie tylko o wsparcie w utrzymaniu, ale także w przypadku obowiązku ponoszenia zobowiązań publicznych. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, zdaniem referendarza sądowego, udostępnione przez wnioskodawcę i jego pełnomocnika dane są zbyt wybiórcze, aby można było dokonać oceny zdolności wnioskodawcy w partycypowaniu w opłaceniu wpisu od skargi. Przede wszystkim brak jest jakichkolwiek informacji co do sytuacji finansowej żony wnioskodawcy. Trudno natomiast dać wiarę, aby wnioskodawca takiej wiedzy na ten temat nie miał lub nie miał jakichkolwiek możliwości jej pozyskać. Poza tym jakkolwiek kwestia oddzielnego zamieszkiwania małżonków może być delikatna, niemniej jednak wnioskodawca nie uczynił nawet próby jej wyjaśnienia ani powodu nieudostępnienia dokumentacji, która odzwierciedlałaby stan finansowy żony, to jest jej zeznania podatkowego i wydruków historii posiadanych przez nią rachunków bankowych. Złożone oświadczenia natomiast wskazują, że wnioskodawca jest po części na utrzymaniu żony, która go wspiera wraz z jego rodzicami. Jak się okazuje, istotne dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy są także dane dotyczące sytuacji finansowej jego rodziców, skoro mieszka u ich, jest w znacznej mierze na ich utrzymaniu, a nadto opłacili wynagrodzenie dla adwokata, który zastępuje wnioskodawcę w niniejszej sprawie. Zauważyć natomiast wypada, że niniejsza sprawa, która jest obszerna, dotyczy określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług, a wartość przedmiotu zaskarżenia została ustalona na kwotę 9.426.569,00 zł. Ponadto niektórych oświadczeń, złożonych przez pełnomocnika w imieniu wnioskodawcy, nie można uznać za wiarygodne. Przede wszystkim całkowicie niezrozumiała jest argumentacja, że wnioskodawca nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, ponieważ poszukuje pracy i mieszka w użyczonym miejscu. Dzięki rejestracji w Urzędzie Pracy jest możliwy dostęp do ofert pracy, dodatkowych kursów, itp. Co do użyczenia pokoju, to zwrócić należy uwagę, że zgodnie z wyjaśnieniami, wnioskodawca mieszka u rodziców, a dane zeznania podatkowego wskazują, że jest to jego miejsce zameldowania. Poza tym ustalenia poczynione przez referendarza wskazują, że nie jest zgodne z prawdą, że wnioskodawca pozostaje bez pracy. Po pierwsze, zgodnie z danymi wynikającymi z Krajowego Rejestru Sądowego, aktualnymi na dzień wydania niniejszego postanowienia, wnioskodawca jest wspólnikiem spółki komandytowej A. Ponadto na stronach internetowych występuje jako licencjonowany pośrednik nieruchomości z aktualnymi ofertami sprzedaży. Jeśli zaś chodzi o okoliczność zmagania się z depresją i pozostawania pod stałą opieką lekarza psychiatry, to wnioskodawca w żaden sposób tego nie wykazał. Przy czym zaznaczyć trzeba, iż nie może on zasłaniać się niewiedzą o konieczności udokumentowania okoliczności, na które się powołuje. Jest bowiem zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który winien znać wymogi stawiane ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy. Co do postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, dane z niego wynikające stanowią jedynie powtórzenie informacji udostępnionych przez wnioskodawcę. Powyższe uwagi wskazują zatem, że złożone oświadczenia i dokumenty zostały udostępnione wybiórczo. Jakkolwiek wpis od skargi jest bardzo wysoki, niemniej jednak tak przedstawiona sytuacja finansowa, majątkowa i rodzinna wnioskodawcy nie daje żadnych podstaw dla oceny jego rzeczywistych zdolności płatniczych, nie wyklucza też możliwości uiszczenia wpisu w całości bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy referendarz uznał, że przedmiotowy wniosek nie jest uzasadniony i w związku z tym postanowił jak w sentencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a.