I SA/Wr 13/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października 2011 r. do marca 2012 r. postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 2.000 (słownie: dwa tysiące) złotych. Skarżący, zastępowany przez adwokata, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 94.266 zł, wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, to jest od ww. wpisu. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, a Sąd, postanowieniem z 22 maja 2017 r., utrzymał w mocy to orzeczenie. Następnie skarżący ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy wyjaśniając, że nie jest pośrednikiem na rynku nieruchomości. Jakkolwiek w kwietniu i maju bieżącego roku próbował przez krótką chwilę podjąć taką działalność, jednak z uwagi, że wynagrodzenie było uzależnione od sprzedaży nieruchomości, a jakichkolwiek transakcji nie udało mu się przeprowadzić, tym samym nie uzyskał żadnego dochodu. W związku z tym wnioskodawca nie kontynuuje już tej działalności i nadal pozostaje bezrobotny. Zaznaczył, że w sprzeciwie wykazał, że w 2017 r. nie uzyskał żadnego dochodu, co nadal podtrzymuje. Podtrzymuje również wszystkie dotychczas podane okoliczności. Cały czas poszukuje pracy, a zasadniczo ma doświadczenie w handlu sprzętem elektronicznym, jednak z uwagi na toczące się postępowanie karne i określone zobowiązanie w podatku od towarów i usług na kilka milionów złotych, nie odważy się podejmować już działalności w tym zakresie. Wnioskodawca podał, że wynagrodzenie żony wynosi 5.431,34 zł netto, co potwierdził stosownym dokumentem wystawionym przez jej pracodawcę. Podniósł, że jakkolwiek jego rodzice pomagają mu finansowo, to jednak odmawiają przekazania jakichkolwiek dokumentów dotyczących ich rachunków bankowych. Z przedłożonych kopii decyzji ZUS wynika, że łączna kwota emerytur wynosi 3.571,25 zł netto. Obecnie wobec wnioskodawcy prowadzone jest postępowanie karne, w którym wydano postanowienie o zastosowaniu środka zapobiegawczego w postaci poręczenia majątkowego w kwocie 100.000 zł, która powinna była zostać wpłacona do [...] lutego 2017 r. Kwota ta nie została wpłacona ze względu na brak środków, co czyni możliwym zastosowanie surowszych środków zapobiegawczych. Aktualnie jedynie rodzice wpłacili tytułem poręczenia 17.500 zł, co stanowiło całość ich posiadanych oszczędności, żona bowiem nie posiadała środków na jego pokrycie. Utrzymuje dom, ma na wychowaniu 9-letnie dziecko i spłaca kredyt zabezpieczony hipoteką na mieszkaniu, w związku z czym nie jest w stanie zaciągnąć kolejnego kredytu hipotecznego celem opłacenia wpisu w niniejszej sprawie. Nie posiada też żadnych oszczędności. Wnioskodawca podkreślił, że nie podaje sytuacji majątkowej żony i rodziców, gdyż co do zasady nie posiada w tym zakresie żadnej wiedzy. Rodzice są osobami w podeszłym wieku, którzy pomagają finansowo nie tylko wnioskodawcy, ale i córce, u której stwierdzono nowotwór w stadium zaawansowanym. Na urzędowym formularzu wniosku skarżący oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada majątku, w tym jakichkolwiek nieruchomości ani udziałów mających jakąkolwiek realną wartość. Jest właścicielem w 40% samochodu osobowego S [...], rocznik 2007, wartość udziału w samochodzie to 7.800 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca wskazał zaległość podatkową w VAT w kwocie 3.110.355 zł. Z przedłożonych dokumentów wynika, że wnioskodawca w 2016 r. uzyskał przychód z działalności wykonywanej osobiście w kwocie 250 zł, a jego żona ze stosunku pracy 100.700 zł. Poza wynagrodzeniem w kwocie 5.400 zł, uzyskuje też alimenty w kwocie 850 zł, co wynika z wydruków rachunku bankowego. Na rachunku należącym do wnioskodawcy brak jest wpływów. Zgodnie z danymi adresowymi wskazanymi na wydrukach rachunków, małżonkowie mieszkają pod tym samym adresem. Mając na uwadze powyższe, po rozpoznaniu kolejnego wniosku skarżącego, w którym zostały znacznie obszerniej przedstawione dane co do jego sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, w ocenie referendarza sądowego, wniosek należało uwzględnić w znacznej części. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), a więc w zakresie częściowym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powtórzyć przede wszystkim trzeba – za postanowieniem z 17 kwietnia 2017 r. – że co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Obowiązek ponoszenia kosztów swego udziału w postępowaniu przed sądem jest pochodną ogólnej konstytucyjnej zasady, wyrażonej w art. 84 Konstytucji, iż każdy ma obowiązek ponoszenia danin publicznych. Koszty sądowe natomiast stanowią formę takiej daniny. W istocie, jednocześnie konstytucyjnie jest też zapewnione prawo do sądu, w związku z tym procedurze przyznania prawa pomocy konieczne jest wyważenie pomiędzy tymi dwoma ustanowionymi konstytucyjnie regułami. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że konieczności uiszczenia wpisu od skargi wnioskodawca powinien był się spodziewać najpóźniej z dniem jej wniesienia i poczynić oszczędności na jej opłacenie choćby tylko w części. Skarga w niniejszej sprawie została zaś wniesiona 5 grudnia 2016 r. Dane, które zostały przez wnioskodawcę udostępnione wskazują, iż był on w stanie z pomocą żony poczynić rezerwy na pokrycie przedmiotowego wpisu w części. Żona miesięcznie dysponuje kwotą około 6.200 zł (łącznie z alimentami). Wprawdzie nie zostały podane jej miesięczne stałe wydatki, wnioskodawca podał jednak, że rata kredytu wynosi 700 zł, z rachunków bankowych z kolei wywieść można pozostałe stałe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania. Przyjmując, że łączna kwota wszystkich niezbędnych wydatków (w tym na wyżywienie 3-osobowego gospodarstwa domowego) będzie wynosić 2.700 zł, to nadal żona wnioskodawcy dysponuje środkami o wartości 3.500 zł. Nawet uwzględniając to, że alimenty w kwocie 850 zł należy przeznaczyć na kształcenie dziecka, to wciąż w budżecie domowym pozostawały środki na poczynienie oszczędności celem pokrycia wpisu od skargi w części do 2.000 zł. Zaznaczyć należy, że referendarz nie dał wiary oświadczeniom wnioskodawcy, które były podnoszone na etapie rozpoznania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy – to jest, że prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie i wynajmuje pokój (za wynajmem nie ponosi opłat). Jak wynika z wydruków rachunków bankowych obojga małżonków, oboje mają ten sam adres zamieszkania, z kolei z historii rachunku żony skarżącego wynika, że telewizja kablowa, za którą ponosi opłaty, jest zarejestrowana na wnioskodawcę. Poza tym powtórzyć wypada za postanowieniem z 17 kwietnia 2017 r., że jakkolwiek małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową (co zostało udokumentowane), to w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy ta okoliczność nie ma znaczenia. Małżonkowie mają bowiem obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się, stosownie do treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten nie ma charakteru wyłącznie moralnego i nie jest zależny od ustanowionego ustroju majątkowego (zob. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 530/13, publ. LEX nr 1422571). Małżonkowie winni wspierać się również finansowo. Chodzi tutaj nie tylko o wsparcie w utrzymaniu, ale także w przypadku obowiązku ponoszenia zobowiązań publicznych. W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a.