I SA/Wr 1323/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie Sędzia NSA Lidia Błystak (sprawozdawca), Sędzia WSA Anetta Chołuj, Protokolant Katarzyna Wilczek, po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi L. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych I. oddala skargę, II. zasądza od Skarbu Państwa (Kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego) na rzecz adw. W. S. kwotę 456,20 (czterysta pięćdziesiąt sześć 20/100) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z urzędu (wraz z podatkiem VAT). Przedmiotem skargi L. N. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu w wysokości 216.520 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 186.984zł. Pismem z dnia 17 lutego 2008 r. skarżący, powołując się na "zajęcie nieruchomości" przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. wniósł o umorzenie zaległości objętej tymi zajęciami egzekucyjnymi, wskazując na brak środków finansowych na ich zapłatę. Wyżej wymienioną decyzją Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił umorzenia zaległości. W toku postępowania organ podatkowy ustalił, że skarżący nie składał zeznań podatkowych od 1995 r. Dokumentami które zostały złożone w organie podatkowym są tylko deklaracje PCC-1 potwierdzające zawarcie umowy kupna kiosku, a także sprzedaż samochodu, którego wnioskodawca był współwłaścicielem. Jedynym majątkiem wnioskodawcy jest udział w nieruchomości nr [...] oraz [...] z ustanowioną hipoteką przymusową na rzecz Urzędu Skarbowego. Z oświadczenia wnioskodawcy złożonego na wezwanie organu wynika, że skarżący w latach 2001-2005 wielokrotnie przebywał na leczeniu w szpitalach psychiatrycznych, a w chwili obecnej nadal leczony jest ambulatoryjnie. Ze względu na chorobę psychiczną i związane z nią leczenie ma problemy ze znalezieniem pracy, a w wyniku przebytego zawału serca zmuszony jest poddać się operacji serca. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, w okresie letnim utrzymuje się ze sprzedaży runa leśnego. W latach 2005 - 2007 jak również obecnie nie posiada żadnych źródeł dochodu i pozostaje na utrzymaniu matki. Posiada jednego wierzyciela, na dowód czego przedłożył kserokopię przekazu pocztowego o wartości 2000 zł. Powołując treść art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej stwierdził organ, że pojęcie "ważnego interesu podatnika" należy odnosić do wyjątkowej sytuacji w jakiej znalazł się podatnik na skutek zaistnienia czynników losowych jak utrata zarobkowania czy utrata majątku spowodowana okolicznościami niezależnymi od postępowania podatnika. Tymczasem w przypadku skarżącego takie okoliczności nie wystąpiły. Wprawdzie sytuacja strony jest wyjątkowa, albowiem od 13 lat nie posiada on żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu matki, to jednak dysponował środkami finansowymi na zakup samochodu i jako jego współwłaściciel dokonał w 2005 r. jego sprzedaży, a w styczniu 2007 r. dokonał wpłaty 2000 zł na rzecz A. B. Zdaniem organu skarżący nie uprawdopodobnił faktu pozostawania na utrzymaniu matki ani też nie wskazał wysokości dochodu ze sprzedaży runa leśnego. W związku z tym uznał organ, że przedstawiona sytuacja finansowa nie może być podstawą umorzenia zaległości podatkowej. Jakkolwiek trudna jest sytuacja życiowa wnioskodawcy ze względu na jego stan zdrowia, a tym samym brak możliwości podjęcia zatrudnienia, to jednakże fakt ten sam w sobie nie świadczy o wystąpieniu ważnego interesu podatnika czy interesu publicznego, w sytuacji gdy wnioskodawca posiada nieruchomości a organ egzekucyjny wszczął procedury mające na celu ich sprzedaż. Organ podatkowy musi mieć również na względzie interes publiczny i nie może umorzyć zaległości w sytuacji gdy egzekucyjna sprzedaż nieruchomości nie spowoduje utraty przez wnioskodawcę źródła utrzymania. W odwołaniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległości podatkowej podnosząc zarzut naruszenia art. 121§ 1, art. 122, art. 125§ 1, art. 67a§ 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 20 ust.1 i 3 oraz art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dyrektor Izby Skarbowej po przeanalizowaniu zebranego materiału dowodowego utrzymał w mocy decyzję organu podatkowego I instancji. W uzasadnieniu decyzji za chybione uznał zarzuty odwołania dotyczące przepisów postępowania stwierdzając, że organ podatkowy I instancji działał w sprawie wnikliwie zapewniając stronie czynny udział w postępowaniu. Odnośnie naruszenia art. 20 ust.1 i 3 oraz art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wyjaśnił, że postępowanie dotyczy umorzenia zaległości w oparciu o art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej natomiast kwestionowane przepisy dotyczą wymiaru podatku, których organ w przedmiotowej sprawie nie stosował. Konkludując wskazał organ, że nawet wtedy gdy w sprawie zaistnieje przesłanka umorzenia zaległości podatkowej to i tak rozstrzygnięcie tej kwestii pozostaje przedmiotem uznania administracyjnego, a oceniając sytuację podatnika organ występuje także jako reprezentant interesu społecznego z uwzględnieniem powszechności i równości opodatkowania. Żądanie uwolnienia podatnika od długów podatkowych w sytuacji gdy posiada on majątek (nieruchomości) z którego organ egzekucyjny może zaspokoić zaległość podatkową byłoby sprzeczne z interesem publicznym. W skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji podnosząc zarzut naruszenia art. 187 § 1 w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez wydanie decyzji o selektywnie wybrany materiał dowodowy, art. 121§ 1, art. 122, art. 125 § 1, Ordynacji podatkowej polegające na mało wnikliwym prowadzeniu postępowania i nie podjęciu niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co w konsekwencji narusza zasadę zaufania do organu podatkowego, art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej poprzez odmowę umorzenia zaległości podatkowej, w sytuacji gdy ze względu na stan zdrowia skarżący nie jest w stanie zarobkować i spłacać zaległości oraz art. 20 ust.1 i 3 oraz art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W uzasadnieniu skargi argumentował, że obecnie jego sytuacja życiowa jest trudna, a stan zdrowia uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, co świadczy o wystąpieniu przesłanki istnienia ważnego interesu podatnika, czyli sytuacji gdy w wyniku konkretnych okoliczności nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowej. Wyjaśnił, że jest to również interes publiczny, albowiem zapłata zaległości wraz z odsetkami spowodowałaby brak środków umożliwiających dalsza egzystencję, a tym samym zmusiła do korzystania ze środków pomocy społecznej, a egzekucja z nieruchomości pozbawi skarżącego dachu nad głową. Ponadto wskazał, że organ odwoławczy nie poczynił żadnych własnych ustaleń podzielając jedynie stanowisko organu podatkowego I instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja umorzenia zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę w trybie decyzji organu podatkowego w indywidualnej sprawie zbudowana jest przy zastosowaniu tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Z racji tego organ podatkowy może ale nie musi umorzyć zaległość podatkową albowiem uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru, jakimi są użyte w treści przepisu zwroty: ważny interes podatnika lub interes publiczny. Podstawę do umorzenia zaległości podatkowej może stanowić wystąpienie chociażby jednej z wymienionych przesłanek, jednakże mimo zaistnienia tych przesłanek organ podatkowy nie jest zobligowany do podjęcia rozstrzygnięcia korzystnego dla strony. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się natomiast do badania prawidłowości prowadzonego postępowania przez organ podatkowy z zachowaniem zarówno przepisów szczegółowych jak i zasad ogólnych. Dlatego też uprawnienie organu administracji do wydania decyzji uznaniowych nie zwalnia sądu od obowiązku oceny, czy spełnione zostały tego rodzaju prawne wymogi zmierzające do wydania decyzji o umorzeniu zaległości podatkowych, lecz ogranicza jej zakres do badania zgodności z regułami prawa drogi podejmowania tego rodzaju decyzji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 1996 r. III RN 24/96 - Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 1999 nr 1 poz. 6, wyrok NSA z dnia 11 września 1996 r. SA/Ka 1543/95 - Biuletyn Skarbowy 1997 nr 2 str. 29-30) i wyklucza ingerencję w swobodny wybór samego rozstrzygnięcia . W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się również, że skoro umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją nadzwyczajną, to uzasadniające je wypadki społeczne i gospodarcze muszą posiadać tę samą cechę. Za umorzeniem zaległości przemawiać będą wypadki niezależne od sposobu postępowania podatnika, bądź spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie miał wpływu (vide wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 7.04.2004 r., sygn. akt I SA/Wr 735/02, LEX nr 129659). Mając na uwadze charakter sprawy stanowiącej źródło powstania zaległości skarżącego jakim jest zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 r. z tytułu opodatkowania przychodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu, to niewątpliwie brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organów podatkowych, że okoliczności powstania zadłużenia nie były powodowane czynnikami niezależnymi od sposobu postępowania wnioskodawcy. Podkreślić przy tym trzeba, że skarżący przed wszczęciem postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości nie podejmował żadnych działań w celu spłaty tych zaległości ani nie wykazywał dobrej woli w ich wykonaniu. W ocenie Sądu organy podatkowe w toku postępowania podatkowego podjęły wszelkie niezbędne działania dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania pełnego materiału dowodowego w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji. Wskazać przy tym należy, że nie zakwestionowały organy okoliczności podnoszonych przez stronę, czyli trudnej sytuacji zdrowotnej, a w związku z tym niemożności podjęcia zatrudnienia lecz przyjęły, że kryteria te nie są wystarczające do zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowych albowiem byłoby to sprzeczne z interesem publicznym. W ocenie Sądu organy podatkowe uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes społeczny uzasadniający odmowę umorzenie zaległości podatkowej, czemu dały wyraz w uzasadnieniu decyzji, a argumentacja mieściła się w granicach zakreślonych przez art. 191 Ordynacji podatkowej. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w sprawie umorzenia zaległości podatkowej, nie można podważać zasadności opodatkowania podatkiem dochodowym, albowiem kwestia ta może być podnoszona w odrębnym przewidzianym prawem postępowaniu i dlatego argumentacja poddająca w wątpliwość stanowisko organu odnośnie decyzji wymierzającej skarżącemu zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 r. jest bezprzedmiotowa. Dotąd powiedziane prowadzi do wniosku, że wobec braku stwierdzenia w sprawie wad procesowych, mających wpływ na wynik sprawy skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić po myśli art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Orzeczenie o kosztach uzasadnia przepis art. 250 wyżej powołanej ustawy.