I SA/Wr 1353/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Ciołek po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 10 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 lutego 2017 r. o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku należnego nad naliczonym podlegającej wpłacie do urzędu skarbowego za miesiące od stycznia do grudnia 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Strona skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, w uzasadnieniu którego podała, że w niniejszej sprawie wartość przedmiotu zaskarżenia określona została na znaczną kwotę, co przekłada się na wysokość wpisu sądowego. Stronę natomiast nie stać na jego uiszczenie z uwagi na wysokość wykazanych dochodów. Zwróciła nadto uwagę, że konieczność przyznania prawa pomocy uzasadniają ciążące na niej liczne zobowiązania i wydatki. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona wymieniła czwórkę dzieci ur. w latach [...], [...], [...] i [...], podała, że posiada z mężem dom jednorodzinny o powierzchni 978 m2 i wartości 2.000.000 zł oraz osiemnaście innych nieruchomości, z których cześć obciążona jest hipoteką na rzecz banków. Poza tym ani skarżąca, ani członkowie jej rodziny nie posiadają zasobów pieniężnych czy przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Oboje małżonkowie uzyskują dochody z prowadzonych działalności gospodarczych, a ich wysokość miesięcznie wynosiła łącznie na dzień złożenia wniosku (17 listopada 2016 r.) 58.084,08 zł netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały raty kredytów spłacanych przez małżonków, których łączna wartość wynosi 27.287 zł. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że w niniejszej sprawie wpis od skargi wyznaczono na kwotę 10.399 zł, który został uiszczony 9 stycznia 2017 r. Następnie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został ponowiony na etapie zażalenia na postanowienie tutejszego Sądu z dnia 23 stycznia 2017 r. o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zaznaczając, że skarżąca uiściła już najwyższy koszt w sprawie, tj. wpis sądowy od skargi w kwocie 10.399 zł, referendarz sądowy uznał, że brak było podstaw do uznania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów swego udziału w sprawie bez uszczerbku dla utrzymania własnego i rodziny. Dochody skarżącej i jej męża, nawet przy uwzględnieniu znacznych obciążeń kredytowych (niespełna 30.000 zł), pozwalają bowiem poczynić oszczędności na pokrycie dalszych kosztów udziału w niniejszej sprawie (na utrzymanie 6-osobowej rodziny pozostaje ok. 20.000-30.000 zł). Nie zgadzając się z ww. postanowieniem referendarza sądowego, skarżąca wniosła w ustawowym terminie sprzeciw, w którym zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. w Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła błędną ocenę jej stanu majątkowego, podnosząc, że nie uwzględniono miesięcznych kosztów kredytów i pożyczek, które łącznie z zobowiązaniami z tytułu prowadzonej przez skarżącą i jej męża działalności gospodarczej, przekraczają 30.000 zł. Dodała, ze małżonek posiada zobowiązanie wobec skarbu Państwa na kwoty przekraczające 300.000 zł. Poza tym część nieruchomości wymienionych w załączniku do wniosku o przyznanie prawa pomocy, zabezpieczona jest hipotekami. W ocenie skarżącej, referendarz wydając zaskarżone postanowienie nie uwzględnił ciążących na stronie zobowiązań o znacznej wysokości. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Przypomnieć należy, że skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem zastosowanie mają przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w myśl których, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), tj. w zakresie częściowym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawową zasadą obowiązującą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, a dotyczącą kosztów postępowania jest – jak słusznie zauważył referendarz sądowy - określona w art. 199 p.p.s.a. zasada, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jaki strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się uzyskiwane przez nią przychody. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do wniosku, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienia NSA: z dnia 17 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 140/09, z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 68/14, dostępne w internetowej bazie orzeczeń, pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej: CBOSA). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, a w szczególności do sytuacji strony skarżącej, Sąd uznał, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, nie zasługiwał na uwzględnienie, a postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe. Podkreślić należy, że rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. Jako, że wpis sądowy od skargi w wysokości 10.399 zł, a więc najwyższy koszt w sprawie, został uiszczony, aktualnie na skarżącej ciąży wydatek w kwocie 100 zł z tytułu wniesionego zażalenia na postanowienie Sądu o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Kolejne koszty, które mogą powstać w sprawie to: opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku, ale tylko przy założeniu, że skarga zostanie oddalona, a także ewentualny wpis od skargi kasacyjnej, którego wysokość odpowiada połowie wpisu sądowego do skargi. Na podstawie złożonego przez skarżącą wniosku na urzędowym formularzu i załączników referendarz ustalił, że skarżąca wspólnie z mężem spłaca kredyty, których raty miesięczne wynoszą niespełna 30.000 zł (taka informacja wynika z jednego z załączników do wniosku). Jednocześnie dochód netto z prowadzonych działalności gospodarczych wynosił ponad 50.000 zł, co oznacza, że na utrzymanie 6-osobowej rodziny pozostaje około 20.000-30.000 zł. Zatem, nie można zgodzić się z zarzutem skarżącej, że referendarz nie uwzględnił przy swojej ocenie wpływu obciążeń kredytowych małżonków na możliwość ponoszenia przez skarżącą kosztów w niniejszej sprawie. W podniesionej zaś dopiero na etapie sprzeciwu kwestii posiadania przez męża skarżącej zobowiązań na rzecz Skarbu Państwa na kwoty przekraczające 300.000 zł (nie sprecyzowano i nie udokumentowano jakie) stwierdzić należy, że przy ocenie prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza sądowego, okoliczność ta nie może zostać wzięta pod uwagę, skoro nie wynikała z wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Pozostaje więc ona bez wpływu na ocenę zaskarżonego postanowienia, zwłaszcza że jest to gołosłowne twierdzenie. Zauważenia ponadto wymaga, że asumptem do złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy, co wynika z jego uzasadnienia, była wysokość wpisu sądowego od skargi, która – jak stwierdziła skarżąca – przekracza jej możliwości finansowe. Tymczasem, owy wpis w kwocie 10.399 zł , który stanowi najwyższy koszt w sprawie, został uiszczony, co z kolei oznacza, że twierdzenia skarżącej co do braku możliwości w ponoszeniu kosztów sądowych, w tym wpisu do skargi, przeczą faktom. Także z przedstawionych danych finansowych nie wynika, by skarżąca nie była w stanie ponieść zarówno kosztu wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł, jak i ewentualnych przyszłych kosztów, o jakich mowa wyżej. Na utrzymanie 6-osobowej rodziny pozostaje bowiem około 20.000-30.000 zł. Również posiadany przez skarżącą majątek w postaci 18 nieruchomości (załącznik nr 1 do wniosku), z których tylko część (7) obciążona jest hipoteką, nie daje możliwości uznania skarżącej za osobę, która posiada środki za zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Posiadanie bowiem wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 23 lipca 2013 r. II FZ 565/13, z dnia 29 maja 2013 r. II OZ 406/13 - CBOSA). W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że skarżąca nie wykazała – jak prawidłowo uznał referendarz sądowy - by jest stan finansowo-majątkowy uniemożliwiał ponoszenie kosztów sądowych w sprawie. Zatem, zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy, o czym Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.