I SA/Wr 1429/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Ciołek po rozpoznaniu w dniu 12 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. wraz z odsetkami postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący M.R., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), w skardze wniesionej w dniu 5 czerwca 2015 r., wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu formularza wniosku, złożonego na wezwanie referendarza sądowego, skarżący podał, że jego sytuacja osobista i majątkowa jest trudna, nie posiada środków ani majątku pozwalającego na uregulowanie zobowiązań podatkowych oraz kwot wpisów sądowych od skarg. Wskazał, że prowadzone są w stosunku do niego egzekucje na łączną kwotę ponad [...] zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca poinformował, że gospodarstwo domowe prowadzi sam, nie posiada nieruchomości, oszczędności i wartościowych ruchomości, a także, nie uzyskuje żadnych dochodów. Wraz z wnioskiem złożono historię z rachunku bankowego skarżącego za okres od 30 grudnia 2014 r. do 31 lipca 2015 r.; wydruk z ww. konta z informacją o wysokości kwoty zajęć egzekucyjnych ([...] zł); postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z [...] w sprawie [...] o przekazaniu sprawy egzekucyjnej innemu komornikowi sądowemu według miejsca zamieszkania dłużnika (skarżącego), w którym jednocześnie wskazano, że na terenie miasta S. dłużnik nie posiada jakichkolwiek składników majątkowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący wraz z pismem procesowym z 26 sierpnia 2015 r. przedłożył zeznanie podatkowe PIT-37 za 2014 rok, z którego wynika że uzyskał przychód ze stosunku pracy w kwocie [...] zł. W treści ww. pisma procesowego skarżący oświadczył, że swoje podstawowe potrzeby życiowe zaspokaja dzięki pomocy osób najbliższych, a zwłaszcza syna, w którego domu mieszka na zasadach umowy użyczenia bez ponoszenia kosztów związanych z korzystaniem z tej nieruchomości, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, nie wnioskował o udzielenie wsparcia z pomocy społecznej, natomiast wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika procesowego płatne będzie po zakończeniu sprawy ze środków pochodzących od członków jego rodziny. Ponadto, zdaniem skarżącego w poprzednim piśmie wskazano, że prowadzone postępowania egzekucyjne są bezskuteczne. Postanowieniem z dnia 14 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od ww. postanowienia, skarżący ponownie podniósł, że utrzymuje się tylko dzięki pomocy najbliższych oraz, że prowadzone wobec niego egzekucje są bezskuteczne. Podkreślił, że referendarz sądowy w swej ocenie pominął te okoliczności i skoncentrował się jedynie na fakcie, że skarżący jest reprezentowany przez adwokata w sytuacji, gdy udział adwokata nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego. W ocenie skarżącego, fakt reprezentowania w sprawie przez adwokata nie może być przeszkodą dla udzielenia prawa pomocy, w szczególności wtedy, gdy adwokat ten otrzyma wynagrodzenie po zakończeniu sprawy ze środków zapłaconych przez członków rodziny skarżącego. Z urzędu wskazać trzeba, że w sprawach ze skarg zainicjowanych przez skarżącego, zarejestrowanych pod sygn. akt I SA/Wr 1429/15, I SA/Wr 1430/15, I SA/Wr 1431/15, I SA/Wr 1432/15, I SA/Wr 1433/15 i I SA/Wr 1434/15, wyznaczony został wpis sądowy od skargi w kwocie po 500 zł – łącznie 3.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się do istoty sprawy wskazać należy, że skarżący wniósł o udzielenie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (wpisu sądowego od skargi). Zastosowanie mają zatem niżej przytoczone regulacje prawne. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Zatem, to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 4 września 2013 r. sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanego wniosku, Sąd uznał, mając także na uwadze koszty ciążące na skarżącym w pozostałych sprawach sądowoadministracyjnych, że skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości braku możliwości wygospodarowania środków na opłacenie wpisu sądowego od skargi. Po pierwsze, nie potwierdza się oświadczenie złożone przez skarżącego w formularzu wniosku, że gospodarstwo domowe prowadzi sam. Z pisma procesowego złożonego na wezwanie referendarza sądowego wynika bowiem, że skarżący mieszka z synem, który - poza innymi (niewskazanymi) członkami rodziny - łoży na jego utrzymanie. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, przez wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego rozumie się nie tylko wspólne zamieszkiwanie, ale także wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 27 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Lu 587/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zatem, fakt zamieszkiwania skarżącego z synem i ponoszenie przez syna kosztów utrzymania skarżącego świadczą niewątpliwie o tym, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie a nie jak oświadczył - samodzielnie. Po drugie, w świetle oświadczenia, że skarżący na zaspakajanie swoich podstawowych potrzeb musi korzystać z pomocy najbliższych, wskazania wymaga, że przeprowadzona analiza przedłożonej przez skarżącego historii rachunku bankowego wykazała, że to sam skarżący udziela finansowego wsparcia osobie trzeciej z przeznaczeniem "na zakupy dla M.T.". Przekazanie środków z tego tytułu nastąpiło już po wniesieniu skargi, tj. 10 czerwca 2015 r. ([...] zł) i 15 czerwca 2015 r. ([...] zł). Nie bez znaczenia również jest to, że skarżący przed wniesieniem skargi dysponował kwotą blisko [...] zł, którą otrzymał w dniach [...] i [...] z tytułu zaległego wynagrodzenia ze środków [...] w kwotach odpowiednio: [...] zł i [...] zł. W ocenie Sądu, skarżący mógł zabezpieczyć część tych środków na koszty sądowe w zainicjowanych później sprawach sądowoadministracyjnych. Po trzecie, skarżący – wbrew twierdzeniu pełnomocnika w piśmie z 26 sierpnia 2015 r. - nie wykazał, że prowadzone postępowania egzekucyjne okazały się bezskuteczne. Nie przedłożono bowiem żadnego dokumentu potwierdzającego tę okoliczność. W żadnym razie, okoliczności tej nie potwierdza postanowienie komornika sądowego o przekazaniu sprawy egzekucyjnej innemu komornikowi według miejsca zamieszkania skarżącego, w której wierzyciel – Sąd Rejonowy dla W. dochodzi swojej należności w wysokości [...] zł. Jakkolwiek kwota zajęć egzekucyjnych, co potwierdza wydruk bankowy, wynosi ponad [...] zł, to w sytuacji, gdy Sądowi nie jest wiadomym na jakim etapie znajdują się te postępowania, nie można uznać ciążącej na skarżącym kwoty dochodzonych należności, za przesądzającą dla przyznania skarżącemu możliwości skorzystania z finansowej pomocy ze strony Skarbu Państwa w ponoszeniu należnych w sprawie kosztów. Skarżący nie wykazał bowiem, że owe postępowania egzekucyjne okazały się bezskuteczne. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że postanowienie o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego, komornik sądowy podejmuje po nieskutecznym zastosowaniu dostępnych środków egzekucyjnych (np. zajęcie ruchomości, wynagrodzenia, wierzytelności), nie tylko więc nieskutecznego zajęcia rachunku bankowego dłużnika. Zatem, treść takiego postanowienia, które w sprawie nie zostało przedłożone, stanowiłoby istotną informację dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. W kwestii zaś potrzeby reprezentowania strony skarżącej przez profesjonalnego pełnomocnika, wskazać należy, że ustanawiając pełnomocnika w sprawie strona skarżąca winna uwzględnić, i to niezależnie od tego, że wynagrodzenie adwokata zostanie wypłacone po zakończeniu sprawy, że koszty sądowe są priorytetowe w stosunku do kosztów związanych z zastępstwem procesowym, które na obecnym etapie postępowania nie jest konieczne (brak przymusu adwokackiego). Niewątpliwie, określone na ten cel środki pieniężne mogłyby zostać przeznaczone na niezbędne, w przeciwieństwie do kosztów z tytułu wynagrodzenia adwokackiego, koszty z tytułu wpisu sądowego od skargi. Mając na uwadze dotąd powiedziane Sąd uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił należycie okoliczności, które jego zdaniem, winny uzasadniać przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Przy czym fakt ustanowienia w sprawie pełnomocnika z wyboru nie był przesądzający dla tak przyjętej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż ocena ta została dokonana na podstawie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy. Zajmując takie stanowisko, Sąd pragnie jeszcze raz podkreślić, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdza, że nie wystąpiły przesłanki dla uwzględnienia wnioskowanego prawa pomocy i z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.