I SA/Wr 145/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 marca 2017 r. sygn.. akt I SA/Wr 145/16 o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej jako członka zarządu za zaległości spółki z o.o. w podatku od towarów i usług za II kwartał 2009 r. postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym ustanowienie radcy prawnego i zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący, wnosząc o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie wtrzymania zaskarżonej decyzji, wniósł o ustanowienie adwokata. Następnie uzupełniająco na kolejnym urzędowym formularzu wniosku, jako zakres swojego żądania wskazał: częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przewyższającej wniesioną już opłatę sądową (500 zł), ustanowienie adwokata i radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podał, że jego sytuacja finansowa pogorszyła się w znacznym stopniu, w związku z czym zmuszony jest o pomoc przez zwolnienie z przyszłych kosztów postępowania. Wpłata 500 zł tytułem wpisu od skargi znacznie wpłynęła na pogorszenie sytuacji. A Sp. z o.o., nie wypłaca wynagrodzenia od ponad pół roku, gdyż utraciła płynność finansową i złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Z kolei działalność gospodarcza była na tyle nierentowna, że spowodowała powstanie znacznych zaległości w ZUS, w związku z czym wnioskodawca zlikwidował ją z dniem 31 grudnia 2016 r. Ponadto wnioskodawca wskazał, że jest w głębokiej depresji, leczy się psychiatrycznie, okresowo zażywa silne leki psychotropowe. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje ze współlokatorką i jej dwójką dzieci. Posiada mieszkanie spółdzielcze (93 m2), o wartości około 390.000 zł, trzy działki (nieużytki) o łącznej powierzchni 2,7 ha i wartości około 2.000.000 zł, obciążone hipotekami na rzecz banków oraz samochód marki Audi, rocznik 2003, o wartości około 15.000 zł. Cały ww. majątek został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym oraz zajęciem komorniczym. Wskazał, że posiada środki w łącznej kwocie około 330 zł (w tym 200 zł w gotówce), a rachunki bankowe w B S.A. i C S.A. są zajęte przez komornika. Wnioskodawca posiada też udziały w spółce A, które nie przedstawiają żadnej wartości. Jego współlokatorka nie posiada żadnych nieruchomości ani zasobów o wartości powyżej 5.000 zł, jest nauczycielem w przedszkolu, a jej dzieci się uczą. Wnioskodawca dodał, że jego sytuacja finansowa w ostatnich trzech miesiącach się pogorszyła – został praktycznie bez środków do życia i tylko dzięki wyrozumiałości współlokatorki przetrwał styczeń. Dotychczas pokrywał połowę opłat za mieszkanie i dokładał 1.000-1.500 zł do wydatków na jedzenie, środki chemiczne, itp. W styczniu nie był w stanie dołożyć więcej niż 600 zł. Źródłem dochodów wnioskodawcy jest umowa o pracę, z której nie uzyskuje wynagrodzenia oraz dotychczasowa działalność gospodarcza z zerowym dochodem. Współlokatorka otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.950 zł, a jej dzieci alimenty w łącznej wysokości 1.200 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca wymienił: kredyt w kwocie 97.000 zł wypowiedziany przez bank, kartę kredytową z limitem 5.000 zł (wypowiedziana przez bank) oraz dwie karty z limitami 5.000 zł i 1.700 zł, zaległości: w spółdzielni mieszkaniowej w wysokości około 2.400 zł, w opłatach za telefon i Internet około 640 zł i wobec ZUS około 7.000 zł. W postępowaniu egzekucyjnym egzekwowane są kwoty w łącznej wysokości niemal 300.000 zł. Wydatki na mieszkanie ponoszone wspólnie wynoszą około 1.300 zł. Ponadto wnioskodawca wydatkuje miesięcznie: E – 120 zł, kart kredytowe – 240 zł, koszty leczenia około 200 zł, ubezpieczenie OC – 594 zł na pół roku. Z przedłożonych do wniosku dokumentów wynika, że skarżący posiada dwa rachunki bankowe w B i C, z których jeden (w C) został objęty zajęciem egzekucyjnym. Z wydruku rachunku posiadanego w B wynika, że wnioskodawca w ostatnich trzech miesiącach 2016 r. co miesiąc uzyskiwał wpłaty z F Sp. z o.o. w kwotach 302,37 zł, 1.930,52 zł i 2.075,64 zł oraz dokonywał przelewów na rzecz M. P. w kwotach 2 x 1.000 zł i 730 zł. Z nadesłanego na skutek wezwania oświadczenia (pismo z 9 marca 2017 r.) wynika natomiast, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza nie podlegała podatkowi VAT i obowiązkowi prowadzenia ksiąg rachunkowych, a rachunek w A prowadzony w ramach tej działalności został zamknięty. Co do wydatków skarżący sprecyzował, że jego udział w miesięcznych opłatach za mieszkanie wynosi około 600 zł, zaś wydatki na żywność i inne potrzeby wynoszą łącznie 920 zł (w tym na żywność 800 zł). Dodał, że ze względu na brak środków nie spłaca kart kredytowych i innych zobowiązań, a bieżące wydatki pokrywa dzięki ojcu i dzieciom. Także współlokatorka pokrywa za niego część opłat za mieszkanie. Ponadto, leczy się psychiatrycznie. Z załączonych do ww. pisma z 9 marca 2017 r. wyciągów z rachunku w C za styczeń i luty 2017 r. wynika, że administracyjny organ egzekucyjny dokonał trzech zajęć tego rachunku. Skarżący załączył także kserokopie dwóch recept wystawionych przez lekarza psychiatrę. Postanowieniem z dnia 21 marca 2017 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i jednocześnie odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia referendarz sądowy podkreślił, że skarżący uiścił już najwyższy koszt sądowy w sprawie (wpis od skargi w kwocie 500 zł) wskazując, że pozostałe koszty zazwyczaj ograniczają się do opłaty kancelaryjnej za doręczenie uzasadnienia wyroku (gdy skarga nie zostanie uwzględniona), ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie odpowiadającej połowie wpisu od skargi oraz wpisu od zażaleń w wysokości 100 zł. W ocenie referendarza sądowego z przedstawionych przez wnioskodawcę informacji wynika, że wnioskodawca dysponuje niezajętym przez organ egzekucyjny rachunkiem bankowym, na który wpływa co miesiąc około 2000 zł od firmy F Sp. z o.o., z czego około 1.000-1.500 zł przeznacza na własne utrzymanie, a zatem jest w stanie poczynić oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Jednakże, zdaniem referendarza, dochody te nie dają możliwości opłacenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Dlatego też referendarz uznał, że zasadny jest wniosek jedynie w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jednocześnie referendarz zauważył, że w ramach prawa pomocy dla strony może być ustanowiony tylko jeden pełnomocnik, a zatem w sytuacji gdy wnioskodawca wskazał adwokata i radcę prawnego, referendarz dokonał samodzielnie wyboru radcy prawnego. W piśmie wniesionym w dniu 29 marca 2017 r. skarżący wniósł o jego przesłuchanie na okoliczność wyjaśnienia sytuacji finansowej i złożonych dokumentów. W sprzeciwie od ww. postanowieniem referendarza sądowego (pismo wniesione w dniu 24 kwietnia 2017 r.) skarżący wskazał, że wniósł o ustanowienie adwokata z urzędu, nie zaś radcy prawnego, co jego zdaniem świadczy o wybiórczej i dowolnej ocenie złożonych dokumentów. Akceptuje jednak przyznanie radcy prawnego. Skarżący nie zgodził się natomiast z argumentacją referendarza w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem skarżącego, choć referendarz wymienił dalsze potencjalne koszty sądowe, to nie uwzględniają one innych kosztów, jak na przykład z tytułu opinii biegłego. Dalej podniósł, że referendarz dowolnie przyjął, że jego comiesięczne dochody wynoszą 2.000 zł, przyjmując w tym zakresie wpływy otrzymywane od firmy F Sp. z o.o. w ramach działalności gospodarczej skarżącego. Skarżący zaznaczył w tej materii, że działalność gospodarczą zmuszony był zakończyć, gdyż nie wystarczała ona na pokrycie kosztów, w tym danin publicznoprawnych. Wynikiem tego było także zamknięcie rachunku bankowego prowadzonego w jej ramach. Zdaniem skarżącego, referendarz dowolnie ocenił jego sytuację finansową. Końcowo podkreślił, że referendarz przy ocenie sytuacji finansowej mógł skorzystać z jego przesłuchania, o co pisemnie wniósł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. w Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przypomnieć należy, że skarżący po uiszczeniu wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem zastosowanie mają przepisy art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w myśl których, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, tj. w zakresie całkowitym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący w sprzeciwie zarzucił referendarzowi sądowemu błędną ocenę przedstawionej sytuacji finansowej w kontekście możliwości partycypowania w kosztach sądowych, a także błędną ocenę zakresu żądania w przedmiocie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W pierwszej kolejności Sąd odniesie się do zarzutu dotyczącego błędnej oceny przez referendarza sądowego zakresu żądania w przedmiocie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Z akt sprawy wynika, że w uzupełnieniu wcześniej złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (wniesiony w dniu 31 stycznia 2017 r.), skarżący w dniu 3 lutego 2017 r. złożył kolejny formularz wniosku, w którym jako zakres swojego żądania wskazał: częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego i ustanowienie adwokata. Zatem, wbrew twierdzeniu skarżącego, podlegający rozpoznaniu wniosek o przyznanie prawa pomocy, oprócz zwolnienia od kosztów sądowych, zawierał – jak prawidłowo przyjął referendarz - wniosek o ustanowienie dwóch pełnomocników z urzędu w osobach adwokata i radcy prawnego. Jako, że wnoszącemu o przyznanie prawa pomocy przysługuje prawo przyznania jednego pełnomocnika z urzędu, referendarz zobligowany był do samodzielnego dokonania wyboru jednego z dwóch wskazanych we wniosku pełnomocników, co też uczynił i przyznał skarżącemu radcę prawnego. Niewątpliwie, taki wybór mieści się w zakresie wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, powyższy zarzut jest niezasadny. W kwestii natomiast kolejnego zarzutu, wyjaśnić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jaki strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się uzyskiwane przez nią przychody. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do wniosku, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienia NSA: z dnia 17 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 140/09, z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 68/14, dostępne w internetowej bazie orzeczeń, pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej: CBOSA). Oczywiście oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy dokonuje się na podstawie przedstawionych przez niego oświadczeń i dokumentów. To zaś oznacza, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie istnieje możliwość – o co wnosił skarżący - przesłuchania wnioskodawcy na okoliczność oceny jego sytuacji majątkowej. W postępowaniu tym referendarz (sąd) nie prowadzi bowiem postępowania dowodowego, a jedynie dokonuje oceny oświadczeń strony, uzupełnionych ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Nie znajduje więc zastosowania przepis art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 137/12, CBOSA). Zatem, sformułowany przez skarżącego ww. wniosek o przesłuchanie, jako niemający umocowania w przepisach prawa, nie mógł odnieść oczekiwanych przez skarżącego skutków. Odnośnie natomiast do kosztów, jakie mogą w niniejszej sprawie obciążyć skarżącego, referendarz prawidłowo przytoczył rodzaje tych kosztów i ich wysokość, a sugerowany w sprzeciwie potencjalny koszt opinii biegłego, nie zaistnieje w sprawie, bowiem sąd administracyjny, który ma określone ustawą kompetencje, nie powołuje biegłych. Ewentualnie, przeprowadzenie takiego dowodu sąd może zlecić organowi administracji publicznej - po dokonaniu oceny legalności jego działania – uznając, że przeprowadzone przez organ postępowanie wymagało przeprowadzenia takiego dowodu. Jednakże, mimo niezasadności części twierdzeń skarżącego, Sąd po ponownym zbadaniu akt sprawy uznał, że zasadny jest zarzut błędnej oceny sytuacji finansowej skarżącego w kwestii ponoszenia przez niego kosztów sądowych. W konsekwencji, zaskarżone postanowienie podlega zmianie poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy także w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu, ze złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów wynika bowiem, że sytuacja finansowa skarżącego, nie pozwala na wygospodarowanie kwot na ponoszenie dalszych kosztów sądowych w sprawie. Świadczy o tym zaprzestanie przez skarżącego z dniem 31 grudnia 2016 r. prowadzenia działalności gospodarczej, dochodzenie wobec niego przez administracyjny organ egzekucyjny ciążących na nim zobowiązań, pogłębiające się zadłużenie, a także konieczność leczenia się. Ponadto, nie potwierdza się argumentacja referendarza, że skarżący co miesiąc miał do dyspozycji około 2.000 zł z tytułu wpływów otrzymywanych od F Sp. z o.o. Ze znajdującego się w aktach sprawy wyciągu bankowego wynika bowiem, że w październiku skarżący otrzymał od wymienionej firmy 302,37 zł. W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że skarżący wykazał przesłanki dla przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem, zaskarżone postanowienie należało zmienić, o czym Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.