I SA/Wr 151/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca, działająca przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego, wraz ze skargą wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że kwota zobowiązania przewyższa wartość jej dochodów, jej jedynym dochodem jest emerytura w kwocie 1.043,31 zł, która jest objęta zajęciem komorniczym, nie posiada też majątku, który mogłaby zbyć celem pokrycia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach rubryka dotycząca stanu rodzinnego została zakreślona. Skarżąca podała, że posiada mieszkanie o powierzchni 26 m2, oraz wierzytelność na kwotę 19.864,11 zł odsetkami na podstawie orzeczenia sądowego, przy czym egzekucja wierzytelności okazała się bezskuteczna. Poza tym nie ma żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jak podała, jest "objęta" wyrokiem w sprawie o sygn. akt I C 884/10. Miesięczne wydatki strony to czynsz najmu – 369 zł, opłaty za media 93,69 zł oraz potrącenie egzekucyjne z emerytury 286,06 zł. Do wniosku załączone zostały dowody prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. wyroku o sygn. I C 884/10, z klauzulą wykonalności z dnia 22 października 2013 r., potrącenia z emerytury, której wartość netto wynosi 643,70 zł, zeznanie podatkowe za 2014 r., umowa najmu lokalu przy ul. [...] we W., zeznanie podatkowe za 2014 oraz kopia faktury za energię i media za okres od stycznia do listopada 2015 r., na kwotę 1.124,36 zł. Z dokumentów i oświadczeń złożonych w wyniku wezwania, skierowanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że miesięczne wydatki strony to koszty mediów związanych z wynajmowanym mieszkaniem (energia elektryczna, woda, centralne ogrzewanie, wywóz śmieci, koszty eksploatacyjne za utrzymanie części wspólnych) wynoszące 102,22 zł (średniomiesięczna wysokość za 2013 r. ), czynsz najmu 369 zł, wydatki na żywność 300 zł. Inne wydatki, takie jak na środki czystości, odzież, itd., są pokrywane z pozostałej kwoty ze świadczenia emerytalnego. Strona nie spłaca żadnych pożyczek ani kredytów. Nie posiada żadnych rachunków bankowych – emerytura jest otrzymywana za pośrednictwem Poczty Polskiej, nie ma też kart kredytowych ani lokat bankowych. Strona wyjaśniała, że większość czasu spędza z synem i jego rodziną, pomagając w opiece nad wnukami i prowadzeniu domu. Sytuacja ta stwarza możliwość wspólnych wydatków, np. na wyżywienie, co zmniejsza koszty, które by strona ponosiła prowadząc samodzielnie gospodarstwo domowe. Z mężem ma ustanowioną rozdzielność majątkową od 28 marca 2013 r. W wyniku dodatkowego wezwania odnośnie dokumentów potwierdzających stan majątkowy i finansowy męża skarżącej, strona przedłożyła zeznania podatkowe męża za lata 2014 i 2015, z których wynika, że za 2014 rok uzyskał z działalności gospodarczej przychód w wysokości 1.006.254,62 zł i poniósł stratę na kwotę 307.976,91 zł, co wynika z załącznika PIT-B (kopia zeznania została przedłożona z pominięciem strony 2/6 z wykazanymi wartościami przychodu kosztów jego uzyskania i dochodu/ straty). Za 2015 r. kopię zeznania podatkowego PIT-37 przedłożono bez załączników i również z pominięciem strony 2/6. Przedłożone zostało także oświadczenie męża skarżącej, który podał, iż nie posiada rachunków, lokat bankowych ani kart kredytowych, obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Ze względu na prowadzone postępowanie egzekucyjne wynagrodzenie otrzymuje w gotówce. Oświadczył nadto, że 14 sierpnia 2015 r. nabył do majątku osobistego nieruchomość niezabudowaną o powierzchni 1094 m2. Ze względu na brak zbrojenia, położenie działki i dużą podaż, nie jest w stanie jej zbyć. Poza tym zbycie przed upływem 5 lat od daty nabycia narazi go na obciążenie zobowiązaniem podatkowym. Innych nieruchomości ani zasobów pieniężnych nie posiada. Podkreślił, że z żoną pozostaje w faktycznej separacji. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że skarżąca jest stroną w dwóch jednocześnie toczących się sprawach w tutejszym Sądzie o sygn. akt I SA/Wr 127/10 i I SA/Wr 151/16, a wpisy od skarg w tych sprawach zostały wyznaczone na kwoty o łącznej wartości 52.832 zł. W ocenie referendarza sądowego, tak udostępnione przez skarżącą dane nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), a więc w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższych przepisów, to na wnioskodawcy ciąży wykazania okoliczności uzasadniających żądanie wniosku. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące – co należy podkreślić – dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne (!) dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Rola Sądu/ referendarza sądowego ogranicza się do wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, gdy oświadczenia złożone na urzędowym formularzu wniosku, dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego wnioskodawcy okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. W takich warunkach – danych budzących wątpliwości – zostało skierowane wezwanie do skarżącej. Mimo udzielonych odpowiedzi na dwukrotne wezwanie, sytuacja finansowa i majątkowa, a także skarżącej nadal budzi znaczne wątpliwości. Tym bardziej, że dane wynikające ze złożonych dokumentów i oświadczeń są niespójne i nielogiczne. W pierwszej kolejności zauważyć wypada, że zgodnie z umową najmu z dnia 2 sierpnia 2013 r., strona wynajmuje od A z siedzibą we W. przy ul. [...], mieszkanie pod tym samym adresem (lok. [...] na [...] piętrze). Co istotne, prezesem zarządu spółki jest mąż skarżącej. Z kolei zgodnie z dostępnymi na stronie internetowej zapisami w KRS, wiceprezesem zarządu spółki jest sama skarżąca, co nie zostało podane ani we wniosku, ani w wyniku wezwań. Nie wiadomo zatem, na jakiej podstawie skarżąca pełni tę funkcję i czy pozyskuje w związku z tym wynagrodzenie (nawet takie, które nie zostało zgłoszone do opodatkowania). W sprawie przedłożone zostały dwie faktury datowane na 24 grudnia 2015 r., mające potwierdzać ponoszenie kosztów czynszu i opłat za media. Na jednej fakturze (za media) jako sprzedawca oznaczona została ww. spółka z o.o., jako nabywca – strona skarżąca zamieszkała pod tym samym adresem (W., ul. [...]). Faktura opiewa na kwotę 1.124,36 zł, płatną w terminie 14 dni przelewem. Na drugiej fakturze sprzedawcą jest ww. spółka z o.o., jako nabywca – strona skarżąca, przy czym jej adres jest oznaczony w B. przy ul. [...]. Nadto faktura opiewająca na 6.000 zł (płatne w terminie 7 dni przelewem), dotyczy czynszu najmu budynku mieszkalnego pod ww. adresem w B. za rok 2015. Już powyższe dane są pełne sprzeczności. Zgodnie z oświadczeniem, skarżąca posiada tylko emeryturę wynoszącą 643 zł. Złożone zeznanie podatkowe za 2014 r. wskazuje, że jest to jej jedyny dochód. Tymczasem wynajmuje nie tylko mieszkanie należące do spółki, w której z mężem tworzą zarząd, ale dodatkowo dom mieszkalny w B. Ponadto kwoty, na które są wystawione wskazane wyżej faktury, o łącznej wartości ponad 7.000 zł, skarżąca miała uiścić w całości przelewem. Zgodnie z oświadczeniem, strona nie posiada rachunków bankowych. Poza tym, wykazana kwota emerytury jest niższa od oświadczonych wydatków miesięcznych, które łącznie wynoszą ponad 770 zł (czynsz, media, żywność). Przy czym strona jednocześnie twierdzi, że z pozostałej kwoty pokrywa jeszcze wydatki na środki czystości i odzież. Dalej, strona wskazała że jest "objęta wyrokiem" o sygn. akt I C 884/10. Zgodnie z treścią sentencji wyroku, którego kopia była przedłożona, sprawa toczyła się z pozwu Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] w J. Jak wynika z danych udostępnionych na Portalu Orzeczeń Sądu Okręgowego we W.(http://orzeczenia.wroclaw.so.gov.pl), sprawa dotyczyła zaległych opłat za lokale, których skarżąca była właścicielem (w 2010 r. – 10 lokali mieszkalnych i 6 lokali użytkowych). Strona wprawdzie oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości, brak jednak jakichkolwiek informacji co do tego, czy zostały te nieruchomości przepisane na męża, darowane synowi czy może sprzedane. Co do ustanowionej rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami oraz oświadczonej przez męża skarżącej separacji faktycznej, to w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności te są bez znaczenia. Nawet, jeśli małżonkowie prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, to nadal mają obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się, stosownie do treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przy czym zaznaczyć trzeba, ze obowiązek ten nie ma charakteru wyłącznie moralnego i nie jest zależny od ustanowionego ustroju majątkowego (zob. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 530/13, publ. LEX nr 1422571). Małżonkowie winni wspierać się również finansowo. Nie bez znaczenia jest nadto zbieg daty ustanowionej rozdzielności majątkowej i obciążenia skarżącej zobowiązaniem wyrokiem o sygn. akt I C 884/10. Wyrok ten zapadł 15 marca 2013 r., wyrok w wyniku wniesionej apelacji – 18 września 2013 r. Powyższym orzeczeniom nadano z kolei klauzulę wykonalności 22 października 2013 r., a egzekwowana należność główna wynosiła 70.833,53 zł. Tymczasem rozdzielność majątkowa została ustanowiona 28 marca 2013 r. Z powyższego zbiegu dat można by zatem wywieść, że powyższy ustrój majątkowy miał na celu jedynie uniknięcie zajęć egzekucyjnych na wspólnym majątku małżonków. Poza tym zauważyć wypada, że adres podany przez męża skarżącej na złożonym oświadczeniu znajduje się w B. przy ul. [...] – tym samym, gdzie skarżąca opłaciła czynsz za wynajem budynku mieszkalnego za 2015 r. w wysokości 6.000 zł. Mąż skarżącej, jak wynika z zeznania podatkowego za 2014 r., prowadził działalność gospodarczą na dużą skalę, z przychodem o wartości ponad 1.000.000 zł. Fakt odnotowania straty świadczy tylko o ponoszeniu wysokich kosztów uzyskania przychodów, na które w dużym stopniu ma wpływ sam przedsiębiorca. Świadczy też o tym, że dysponował on środkami na ich poniesienie. Poza tym wartości takie jak koszty podatkowe, dochód, strata, są wykazywany przede wszystkim na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i zwykle nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Powyższe uwagi zostały oparte na danych, które zostały udostępnione przez stronę. Z zeznań podatkowych męża skarżącej nie wynika bowiem, czy w 2014 r. uzyskał przychody tylko z działalności gospodarczej, czy też z innego tytułu, np. w związku z pełnieniem funkcji prezesa zarządu w B Sp. z o.o., nie wiadomo też, w jakiej wysokości zeznał przychody za rok 2015, z uwagi na brakujące strony (2/6) kopii obu zeznań podatkowych za wskazane lata. Reasumując, dane udostępnione przez stronę skarżącą są niedokładne, ograniczające się tylko do tych, które miałyby wskazywać na brak możliwości pokrycia kosztów sądowych w niniejszej sprawie – nie można ich zatem uznać za wiarygodne. W istocie koszty sądowe, a przede wszystkim wpis od skargi, są bardzo wysokie, niemniej jednak tak przedstawiona sytuacja finansowa, majątkowa i rodzinna strony nie daje żadnych podstaw dla oceny jej rzeczywistych zdolności płatniczych, nie wyklucza też możliwości uiszczenia tych kosztów w całości bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.