I SA/Wr 16/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A sp. z o. o. z siedzibą we W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A sp. z o. o. z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2014 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżąca Spółka, wniosła o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w osobie A. S. Wpis od skargi wynosi 7.305 zł. W piśmie z dnia 31 stycznia 2017 r. spółka podała, że jej rachunki bankowe zostały zajęte do kwoty około 5.500.000 zł w związku z wszczętym postępowaniem egzekucyjnym i że ma zakaz wyzbywania się majątku. Złożyła do Sądu Gospodarczego wniosek o restrukturyzację, aby móc dalej prowadzić działalność. Spółka utrzymywała się z bieżącej działalności gospodarczej z której opłaca koszty i raty kredytów. W związku z zajęciem rachunków bankowych wszelkie wpłacane kwoty są od razu przekazywane na poczet spornego zadłużenia wskutek czego spółka utraciła płynność finansową i nie jest w stanie regulować zobowiązań. Z tego powodu bank A S.A. dokonał wypowiedzenia wszystkich kredytów spółki, które wynoszą około 1,6 mln zł. W skład majątku spółki wchodzi nieruchomość zakupiona na kredyt oraz pięć samochodów. Zobowiązania wobec dostawców wynoszą 960.376 zł, z tytułu podatków ponad 5.500.000 zł, składek ZUS 64.329 zł, zaległych i niewpłaconych wynagrodzeń 48.137,75 zł. Dodała, że obecnie spółka ponosi wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości oraz zapłatą bieżących wynagrodzeń dla pracowników, których nie zwolniła. Wydatki te wynoszą około 36.000 zł. Ponadto w urzędowym formularzu dołączonym do tego pisma spółka podała w oświadczeniu o majątku i dochodach, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 100.000 zł, a wartość środków trwałych według bilansu za poprzedni rok 1.430.377,80 zł. Wykazała również stratę w wysokości -327.964.63 zł. Stan rachunków bankowych na dzień 31 grudnia 2016 r. wynosił - 505.265,28 zł, - 6,95 USD, -12,84 EUR, - 26,10 zł, 23,30 USD, - 13,01 EUR. W skład majątku strony skarżącej wchodzi nieruchomość zabudowana o wartości 1.370.000 zł, z tytułu zakupu której spółka zaciągnęła oraz samochody. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem wynika, że wnioskująca spółka w roku 2015 otrzymała dochód z działalności gospodarczej w kwocie 639.775,46 zł (przy przychodach w kwocie 45.309.549,88 zł- CIT – 8 za 2015 r., w roku 2016 poniosła stratę w kwocie 327.964,63 zł (przy przychodzie ze sprzedaży w kwocie 35.405.814,83 zł i kosztach 35.748.621,02 i pozostałych przychodach i kosztach – rachunek zysków i strat za 2016r.). Aktywa trwałe na koniec 2015 r. wyniosły 42.312 zł (urządzenia techniczne i maszyny), a na koniec 2016 r. 1.430.377,80 zł i wzrosły o kwotę 1.388.065,80 zł i obejmowały: kwotę 1.338.832,52 zł nieruchomości oraz kwotę 44.013,30 środki transportu i kwotę 47.531,98 zł urządzenia techniczne i maszyny, których wartość w 2015 r. wynosiła 42.312 zł. Zobowiązania długoterminowe wyniosły na koniec 2016 r. 2.388.902,58 zł, a na koniec 2015 r. 333.336,00 zł. Natomiast zobowiązania krótkoterminowe wyniosły na koniec 2016 r. 9.152.559,07 zł a na koniec 2015 r. 2.088.789,82 zł. W bilansie na dzień 31 grudnia 2016 r. wykazano aktywa obrotowe 2.418.819,95 zł, w tym m in. zapasy 18.688,74 zł, należności krótkoterminowe 2.397690,52 zł, inwestycje krótkoterminowe 2.440,69zł. W październiku, listopadzie i grudniu 2016 r. spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 1.710.705 zł, 25.547 zł i 8.183 zł, a nabycie towarów i usług wyniosło w tych miesiącach odpowiednio: 1.381.526 zł, 2555 zł, 16.425 zł. Spółka przedłożyła także wydruk z kont bankowych za okres od października do grudnia 2016 r. , z których wynika m in., że np. saldo końcowe na koniec grudnia wyniosło – 505.265,28 zł, - 6,95 USD, - 4,57 EUR a np. na koniec października 2016 r. 5,06 USD (suma WN -226.041,73 USD i suma MA 197.615.00 USD), a np. na koniec października 2016 r. -3,74 EUR (suma WN -161,2180,62 zł EUR i suma MA 134,747,23 zł EUR). Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § § 2 ustawy), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy). Prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane osobie prawnej i innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 ustawy) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 powyższego przepisu). W myśl zaś art.199 powołanej ustawy strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Przepisy ustaw art. 246 § 2 pkt 1 ustawy nakazuje wykazania, że strona nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania żadnych (i że nie ma ich, pomimo iż podjęto wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków). Nie jest zatem wystarczające samo oświadczenie czy też subiektywne przekonanie władz spółki o braku takich środków. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, znajdującą zastosowanie tylko w stosunku do podmiotów pozbawionych w ogóle możliwości uzyskania środków na ich pokrycie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (zob. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznania prawa pomocy nie uzasadnia w niniejszej sprawie wykazana strata za 2016 r. w wysokości 327.964,63 zł (rubryka I rachunku zyski i strat) z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Przychód netto ze sprzedaży wyniósł bowiem w 2016 r. 35.405.814,83 zł, a koszty tej działalności 35.748.621,02 zł (rubryka B rachunku zysku i strat). Poza tym w roku 2015 r. spółka wykazała zysk netto w kwocie 518.218,46 zł (rubryka N rachunku zysków i strat). O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą na co wskazują powyższe przychody i nadesłane deklaracje podatku VAT za III kwartał 2016 r. z wykazanymi wartościami towarów i usług odpowiednio 1.710.705 zł, 25.547 zł i 8.183 zł oraz nadesłane rachunki bankowe, gdzie odnotowane zostały wpłaty np. w wysokości 7699,80 zł i 4624,80 zł, 9348, 4019,64 zł, 4869,26 zł, a także np. 1000 zł (przelew własny z innego konta ) i 1617,23 zł (kaucja za mieszkanie) i 42.7764 zł (przelew z innego konta spółki), pożyczka na działalność spółki udzielona przez B, który pełni funkcję wiceprezesa zarządu (co potwierdza wydruk z KRS) w wysokości 7.000 zł. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08; postanowienia NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotne jest także, że prowadząc działalność gospodarczą skarżąca spółka nie zabezpieczyła środków na ewentualne koszty postępowania sądowego związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym. Z bilansu i rachunku zysków i strat wynika bowiem, że spółka nie posiada rezerw na zobowiązania. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa i innych podatników kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. Nadto, o tym, że wnioskująca spółka aktualnie dysponuje środkami umożliwiającymi ponoszenie kosztów postępowania sądowego lub możliwością ich wygospodarowania, świadczy kwota jej przychodu ze sprzedaży netto w roku 2016 - 35.405.814,83 zł. Oceny tej nie zmienia brak środków pieniężnych na rachunkach bankowych, gdyż, jak wynika z przedłożonych dokumentów, spółka środki pieniężne np. w kwocie 1.388.832,52 zł w 2016 r. zainwestowała w środki trwałe. W tej sytuacji nie można przyjąć, że wnioskująca spółka nie posiada możliwości wygospodarowania środków pieniężnych na ponoszenie kosztów postępowania sądowego poprzez np. sprzedaż środków trwałych lub inne ich wykorzystanie. Oprócz tego należy wskazać na możliwość pozyskania przez spółkę środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 k.s.h., umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Sąd stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11, CBOSA). Postanowienia dotyczące dopłat zostały zwarte w paragrafie 11 umowy spółki. Z przedłożonych dokumentów, wydruku z konta bankowego, wynika, wspólnicy są w stanie realizować ten obowiązek skoro, jak już wyżej wskazano, w październiku 2016 r. wiceprezes udzielił pożyczki na działalność spółki w wysokości 7.000 zł (k-84) i w tym samym miesiącu spółka zwróciła tej osobie kwotę pożyczki w wysokości 4.870 zł (k-96). Co do zaś prowadzenia egzekucji wobec skarżącej należy zauważyć, że okoliczność ta nie miała dużego wpływu na prowadzoną przez stronę działalność gospodarczą. Z akt sprawy wynika, że w 2016 r. spółka nadal prowadziła działalność. Świadczy to, iż spółka przewiduje dalsze funkcjonowanie w obrocie gospodarczym, co związane jest z możliwością uregulowania zobowiązań. Tym samym należy przyjąć, że strona ma możliwość pokrycia również kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi o wynoszącego 7305 zł i ewentualnych przyszłych kosztów sądowych, (np. wpis od skargi kasacyjnej wynoszący ½ wpisu od skargi, opłata kancelaryjna od wniosku za sporządzenia uzasadnienia wyroku 100 zł), które wystąpią sukcesywnie, w pewnych odstępach czasu oraz wynagrodzenia pełnomocnika, którego stawka minimalna w pierwszej instancji wynosi 10.800 zł zgodnie z § 2 w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit "a" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie (DZ. U. z 2015 r. poz. 1800). Koszty te w relacji do przykładowo wykazanych w bilansie na koniec 2016 r,. zobowiązań krótkoterminowych (w wysokości 9.152.559,07 zł) są stosunkowo niewielkie. W świetle zatem ciągłej aktywności gospodarczej spółki (brak zawieszenia ani też zakończenia prowadzonej działalności gospodarczej), oraz możliwości pozyskania środków z dopłat, udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby swoistego rodzaju jej uprzywilejowanie. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania, bądź wystąpienia na drogę sądową, powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Wymaga podkreślenia, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Z tych względów wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługiwał na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy należało, na podstawie art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji.