I SA/Wr 161/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 12 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 marca 2016 r. w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. spółka komandytowo-akcyjna z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 14 grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień i październik 2010 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 31 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 161/16. Wraz ze skargą na wyżej oznaczoną decyzję A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą W. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych przez z zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 5.000 zł. W uzasadnieniu podała, że na skutek przeprowadzonych czynności zabezpieczających i egzekucyjnych organu podatkowego straciła możliwość korzystania ze środków pieniężnych oraz prowadzenia działalności operacyjnej. Wskazała, że od początku 2014 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, natomiast jej majątek został zabezpieczony lub przejęty przez wierzycieli. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskująca spółka nie podała żadnych danych. Z dokumentów przesłanych na wezwanie referendarza wynikało, że wnioskująca spółka w 2014 r. osiągnęła dochód w kwocie 203.824,45 zł (przy przychodach w kwocie 9.838.828,62 zł). Na dzień 31 grudnia 2014 r. aktywa trwałe spółki miały wartość 9.216.713,78 zł, aktywa obrotowe – 4.223.636,89 zł, kapitał własny – 6.424.042,11 zł, zysk netto – 108.762,69 zł, zobowiązania krótkoterminowe – 17.016.308,56 zł, natomiast środki pieniężne w kasie i na rachunku bankowym – 43.224,10 zł. Z przedstawionych w kserokopii dokumentów dotyczących postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do spółki wynika, że przymusowemu wykonaniu podlega jej zobowiązanie (należność główna) w kwocie 2.694.595,06 zł. W treści pisma procesowego z dnia 29 marca 2016 r. strona skarżąca zawarła oświadczenie, że musiała zwolnić wszystkich pracowników. Zarządzeniem z dnia 11 marca 2016 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału I Sądu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 100.000 zł. Postanowieniem z dnia 31 marca 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego spółka zaznaczyła, że nie podziela stanowiska zawartego w postanowieniu referendarza sądowego, ze spółka posiada jakiekolwiek środki pozwalające na pokrycie kosztów sądowych. Pominięta została bowiem informacja, że majątek został zabezpieczony lub przejęty przez wierzycieli. Jedynym istotnym składnikiem majątku są nieruchomości obciążone hipoteką organów skarbowych. Zdaniem strony odmowa prawa pomocy doprowadzi do ograniczenia konstytucyjnego prawa do sądu. Dojdzie bowiem do sytuacji , w której wpadkowe czynności i działania organu podatkowego (zabezpieczenie na majątku spółki) w istocie zablokują spółce możliwość prowadzenia sporu merytorycznego i obrony swojego stanowiska przed sądem. Dodatkowo strona przedłożyła kserokopię zeznania CIT – 8 za 2015 r. oraz , deklaracje VAT-7 za czerwiec, lipiec i sierpień 2016 r. oraz oświadczyła, że nie posiada bilansu i rachunku zysków i strat, gdyż nie prowadzi działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych może być przyznane w przypadku osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy. Prawo pomocy zatem jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu, w kontekście powołanych wyżej uregulowań, strona skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy. Z dokumentów przedłożonych przez stronę wynika, że spółka w 2014 r. osiągnęła zysk netto 108.762,69 zł. przy przychodach netto 9.657.316,42 zł. Z załączonych przez stronę deklaracji VAT- 7 za czerwiec, lipiec i sierpień 2016 r. wynika nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości 30.136 zł. Z powyższego wynika- wbrew twierdzeniom strony- że spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. W takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Taka aktywność - jak słusznie wskazał referendarz - należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14, CBOSA).. Wskazać należy, co również zauważył referendarz sądowy, że w odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest także np. czy mógł (i powinien był) on gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl "CBOSA"). Zauważyć należy, że już od 2010 r. wobec spółki prowadzone było postępowanie kontrolne. Spółka zatem od tego czasu powinna była liczyć się z ewentualnością sporu z organem o rozliczenie podatku VAT, także przed sądem, a taki sądowy spór wiąże się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Ten fakt zaś spółka całkowicie pominęła. Jak wynika z akt sprawy spółka na koniec 2014 r. odnotowała przychody netto w kwocie 9.657.316,42 zł. Taka kwota przychodu pozwalała spółce na poczynienie pewnych oszczędności na poczet przyszłych procesów sądowych. Wyczerpanie zaś środków na obecnym etapie postępowania znaczy tyle, że spółka w sposób nienależyty zabezpieczyła środki na koszty sądowe w szczególności poczyniła zbyt niskie rezerwy. Nadto wskazać należy na możliwość pozyskania przez komplementariusza spółki, tj. sp. z o.o., środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr. 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Sąd stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11, CBOSA). Brak zaś dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy. W rezultacie skarżąca nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. W świetle przedstawionych wywodów nieudzielenie spółce prawa pomocy nie będzie stanowiło ograniczenia konstytucyjnego prawa strony do sądu. Z tych względów, na podstawie na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.