I SA/Wr 1729/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia 12 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 grudnia 2015 r. sygn.. akt I SA/Wr 1729/15. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 3.628 zł skarżący, reprezentowany w postępowaniu przed sądem administracyjnym przez adwokata, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że nie dysponuje żadnym majątkiem, wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z rodzicami i siostrą, natomiast źródłem ich utrzymania jest prowadzona od trzech miesięcy działalność gospodarcza ojca skarżącego, która przynosi dochód w kwocie 4.000 zł miesięcznie. Matka skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, natomiast jego siostra – studentką. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej w dniu 27 października 2015 r. pełnomocnikowi skarżącego doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej. W odpowiedzi na to wezwanie wnioskująca strona przedłożyła wyciągi z rachunków bankowych jej rodziców i siostry, w których potwierdzenie znajduje fakt prowadzenia przez ojca skarżącego działalności gospodarczej oraz pozostawanie siostry skarżącego na utrzymaniu rodziców. W piśmie procesowym z dnia 3 listopada 2015 r. strona skarżąca oświadczyła, że nie składała zeznań podatkowych, ani skarżący ani jego matka nie są osobami zarejestrowanymi w Urzędzie Pracy, skarżący nie ponosi kosztów swojego utrzymania, gdyż mieszka w mieszkaniu rodziców, którzy ponoszą koszty jego utrzymania, natomiast występujący w sprawie adwokat otrzymał dotychczas "symboliczne" wynagrodzenie i zapewnienie przekazania kosztów zastępstwa zasądzonych w przypadku uwzględnienia skargi. Na wniosek zawarty w tym samym piśmie referendarz sądowy przedłużył termin wykonania wezwania doręczonego w dniu 27 października 2015 r. do dnia 26 listopada 2015r. Z akt sprawy wynika, że strona nie przesłała dodatkowych informacji dotyczących swojej sytuacji materialnej i rodzinnej. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na to postanowienie skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że strona przedstawiła wszelką dokumentację, umożliwiającą ocenę stanu majątkowego i rodzinnego. Zaznaczyła ponadto, że to na stronie spoczywa ciężar ponoszenia kosztów sądowych a nie na jego rodzinie. Strona wykazała, że nie jest ponieść kosztów sądowych i należy jej przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W samym sprzeciwie zawarta jest jedynie polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Z treści uzasadnienia sprzeciwu można wnioskować, że skarżący stoi na stanowisku, że to, co zostało przez niego udokumentowane jest wystarczające do przyznania prawa pomocy. Pozostałe kwestie, o wyjaśnienie których wzywał referendarz sądowy, w szczególności aktualna kondycja majątkowa rodziny (ojca, matki, siostry) – nie są w ocenie skarżącego istotne dla rozpoznania wniosku. Z takim stanowiskiem strony nie można się jednak zgodzić. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokonać rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu nie tylko osobistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, ale również osób, z którymi skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do jej alimentacji (art. 252 p.p.s.a.). Skarżący jednak nie uczynił zadość powyższym wymogom i nie przedstawił w sposób wystarczający sytuacji majątkowej swojej oraz rodziny. W ocenie Sądu postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie kondycji finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne i budzą wątpliwości, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Informacje udzielone przez skarżącego były niewystarczające do wydania korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. W rezultacie bowiem skarżący przedstawiając swoją sytuację majątkową koncentrował się jedynie na dobranych wybiórczo fragmentach, akcentując te z nich, które - w jego ocenie - mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji finansowej (m.in. brak dochodów strony, skarżący pozostający na utrzymaniu rodziców, siostra studentka pozostająca na utrzymaniu rodziców, matka bezrobotna bez prawa do zasiłku, ojciec prowadzący działalność gospodarczą. ). Wskazać należy, ze przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r. i o.) regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r. i o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Wykazanie zatem sytuacji materialnej rodziców, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy niezbędne. Skarżący natomiast, pomimo stosownego wezwania, nie przedstawił rzetelnej sytuacji majątkowej ani swojej ani też członków rodziny. Skarżący wprawdzie przedstawił wybiórcze rachunki bankowe rodziców, nie podał jednak szczegółowego zestawienia ponoszonych miesięcznych wydatków tj. opłaty za media, leki, czynsz, raty kredytów, nie przedstawił też zeznań podatkowych, ani też źródeł finansowania wymienionych wydatków. W rezultacie przedstawione przez stronę dokumenty nie pozwalały na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej, a jedynie wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Wycinek informacji na które powołuje się skarżący, nie pozwalają na obiektywną ocenę sytuacji materialnej strony a w konsekwencji na uznanie, czy zasadne jest przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Wskutek powyższego – w ocenie Sądu- fakt, że strona w toku postępowania albo całkowicie pomijała pewne informacje albo przedstawiała je w sposób ogólnikowy, niejasny i wybiórczy istotnie podważało wiarygodność prezentowanej argumentacji. Nieudzielanie zatem przez skarżącego rzetelnych informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.